دۇبىرگە تولى دۇنيە
جۇما, 3 اقپان 2012 6:55
داعدارىس قيىندىعىن بىرىگىپ كوتەرگەن جەڭىل
وسى اپتانىڭ باسىندا بريۋسسەلدە ەۋرووداق ەلدەرى باسشىلارىنىڭ سامميتىندە قارجى داعدارىسىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى قارالدى. بۇل ودان بۇرىنعى داۆوستاعى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمدا دا ءسوز بولعان. ورتاق وي – داعدارىسقا قارسى بىرىگىپ كۇرەسكەن ءجون.
ارينە, كوپ ءنارسە ءار ەلدىڭ تىكەلەي وزىنە بايلانىستى. الدى-ارتىن كەڭ ويلاعان ەلدەر داعدارىسقا ۇشىراعانمەن, ودان قينالماي شىعادى. جەتە ءمان بەرمەسە, ءتىپتى ەڭ دامىعان ەلدەردىڭ ءوزىنىڭ تۇرالاپ قالاتىنىنا دا مىسال كوپ. ونىڭ ءبارىن دە ەۋروپادان تابۋعا بولادى.
جۇما, 3 اقپان 2012 6:55
داعدارىس قيىندىعىن بىرىگىپ كوتەرگەن جەڭىل
وسى اپتانىڭ باسىندا بريۋسسەلدە ەۋرووداق ەلدەرى باسشىلارىنىڭ سامميتىندە قارجى داعدارىسىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى قارالدى. بۇل ودان بۇرىنعى داۆوستاعى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمدا دا ءسوز بولعان. ورتاق وي – داعدارىسقا قارسى بىرىگىپ كۇرەسكەن ءجون.
ارينە, كوپ ءنارسە ءار ەلدىڭ تىكەلەي وزىنە بايلانىستى. الدى-ارتىن كەڭ ويلاعان ەلدەر داعدارىسقا ۇشىراعانمەن, ودان قينالماي شىعادى. جەتە ءمان بەرمەسە, ءتىپتى ەڭ دامىعان ەلدەردىڭ ءوزىنىڭ تۇرالاپ قالاتىنىنا دا مىسال كوپ. ونىڭ ءبارىن دە ەۋروپادان تابۋعا بولادى. سوندىقتان دا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ باسشىلارى قايتا-قايتا باس قوسىپ, سول الدا ەسىك قاعىپ تۇرعان داعدارىستىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋ جايىن تالقىلاۋدى جيىلەتتى.
قالاي دەگەندە دە, داعدارىسقا قارسى بىرىگىپ كۇرەسكەننىڭ جەڭىلىرەك بولاتىنىن ءومىر كورسەتىپ وتىر. ءبىر ءسات سوڭعى كەزدەگى ەۋروپاداعى جاعدايعا كوز سالايىقشى. ەڭ الدىمەن گرەكيا ەكونوميكالىق اپات شەگىنە جەتىپ, مەملەكەتتىك بانكروتقا ۇشىراي جازدادى. ەۋرووداق كومەككە كەلدى. قارىز بەرىپ, قۇتقارىپ قالدى. بۇل ەل ءالى دە داعدارىس قۇزىنىڭ باسىندا تۇر. ەل قارىزى وتكەن جىلى ءىجو-ءنىڭ 162,8 پايىزىن قۇراسا, بيىل جىل اياعىنا دەيىن 198,3 پايىزعا جەتەدى دەگەن بولجام جاسالىپ وتىر. وتە قيىن جاعداي. بىراق ول قۇزعا قۇلاعان جوق. ونى وداقتاس ەلدەر ساقتاپ قالدى. ەندىگى ماسەلە تەك ونىڭ وزىنە بايلانىستى.
باسقا ءبىراز ەلدەر تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. پورتۋگاليا, يسپانيا, يتاليا دا وداق كومەگىنە ارقا سۇيەرى انىق. كومەك كومەك-اۋ, بىراق بۇل ەلدەردىڭ وسىنداي جاعدايعا ۇشىراۋى سول ەۋرووداق بەلگىلەگەن ءتارتىپتى قاتاڭ ساقتاماۋىنان دا ەدى. ەڭ الدىمەن, «كورپەڭە قاراي كوسىل» تالابىن ورىندامادى. تابىستان تۇتىنۋ ارتىپ كەتتى.
قازىر بۇل تالاپتى الدىمەن كىم بۇزدى دەگەن اڭگىمە ايتىلىپ جاتىر. ەۋرووداقتىڭ جارعىسىنداي ماستريحت كەلىسىمى بويىنشا بيۋدجەت تاپشىلىعى ءىجو-ءنىڭ 3 پايىزىنان اسپاۋى كەرەك. ونى بۇزعانعا ايىپ سالىنۋى ءتيىس. 2003 جىلى ونى الدىمەن گەرمانيا مەن فرانتسيا بۇزعان ەكەن, بىراق ولارعا جازا قولدانىلماپتى. ودان كەيىن باسقالار دا بۇزا باستاعان. بۇل كەيبىر ەلدەردى قۇردىمعا تارتقان.
ەندى ەۋرووداققا بىرىككەن ەلدەر وزدەرىنىڭ ءبىرشاما ەكونوميكالىق وكىلدىكتەرىن بريۋسسەلگە بەرۋگە ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, ءار مەملەكەتتىڭ بيۋدجەتى تالاپ دەڭگەيىندە بولۋىن ەۋرووداق باقىلاپ قانا قويماي, بەكىتەتىن دە بولادى. بۇل بىرەۋلەرگە ەلدىڭ ەگەمەندىگىنە, دەموكراتياعا قياناتتاي كورىنەدى.
سوڭعى ەۋروپالىق سامميتتە بيۋدجەتتىك تۇراقتىلىق تۋرالى شارتقا قول قويىلدى. وعان 27 ەلدىڭ ەكەۋى ( ۇلىبريتانيا مەن چەحيا) قارسى بولدى. تاعى ءبىراز شارتتارعا ناۋرىز ايىندا بولاتىن باسقوسۋدا قول قويىلماق. كەشەگى ءسامميتتىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى – قارجىلاي كومەكپەن قاتار, ەۋروپا باسشىلارى داعدارىسپەن كۇرەستە ەكونوميكالىق دامۋ باعىتىنا دا ءمان بەردى. بۇل باعىتتى ءبىزدىڭ ەلىمىز الدەقاشان ۇستانىپ كەلە جاتقان. ەۋروپا ءبىزدىڭ جولىمىزدى قالادى دەپ ماقتانۋىمىزعا دا بولعانداي. سامميت جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا 80 ميلليارد دوللار قارجى بەلگىلەدى.
قاشاندا قيىندىققا بىرىگىپ قارسى تۇرعان ءتيىمدى. ەۋروپا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ءجيى-ءجيى باسقوسۋى الداعى قيىن كەزەڭدى اڭعارتسا, وعان باس بىرىكتىرىپ قارسى تۇرماقتارى قۇپتارلىق-اق.
سيريا بيلىگىنىڭ كۇنى تاۋسىلعانداي
قازىر سيريا تۋرالى اڭگىمە كوبەيدى. ءسىرا, بۇل ەلدەگى جاعدايدىڭ كۇرت وزگەرەتىنىن اڭعارتقانداي. ال اڭگىمە ءارتۇرلى. بىرەۋلەر باشار اساد بيلىگى ءالى ءومىر سۇرەدى دەسە, ەكىنشىلەرى ساناۋلى عانا كۇن قالعانىن ايتادى.
مۇنى ايتىپ جاتقاندار كەزدەيسوق بىرەۋلەر ەمەس, ۇلكەن دەرجاۆالاردىڭ اتىنان ايتادى. جانە بۇل شارۋاعا وزدەرىنىڭ بەلسەندى ارالاساتىنىن اڭعارتادى. سودان دا بۇل اڭگىمەلەردى نەگىزسىز دەي المايسىڭ.
جاقىندا رف سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مالىمدەمە جاساپ, بۇل ەلدەگى شيەلەنىستى كەلىسسوز جولىمەن شەشۋگە كۇش سالاتىنىن مالىمدەدى. كۇش سالعاندا, سيريا باسشىلىعى مەن وپپوزيتسيا وكىلدەرىن ماسكەۋگە كەلىسسوزگە قاتىسۋعا شاقىرىپ وتىرعانىن حابارلادى. بيلىكتەگىلەر تاراپىنان ولار وڭ جاۋاپ العان كورىنەدى. مينيسترلىك وكىلىنىڭ ويىنشا, مۇنداي كەلىسسوز وتە ماڭىزدى. ويتكەنى, ول سيرياداعى قاقتىعىستى, قانتوگىستى توقتاتۋ ءۇشىن بارىنشا قاجەت.
وي دا, نيەت تە جاقسى عوي, بىراق مۇنىڭ ءوزى ومىرگە جاناساتىن نارسە مە؟ سيرياداعى بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى مۇنداي كەلىسسوزدىڭ ۋاقىتى الدەقاشان ءوتىپ كەتكەن جوق ەمەس پە؟ بالكىم, ول وتكەن جىلى قاندى قاقتىعىس ەندى باستالعان كەزدە ايتىلسا, قۇلاققا كىرەر ەدى. وپپوزيتسيا وكىلدەرى مۇنداي كەلىسسوزگە شاقىرۋ الماعاندىعىن, العان كۇندە دە موينىندا التى مىڭداي ادامنىڭ قانى بار بيلىكپەن بىرگە وتىرمايتىندارىن مالىمدەدى.
اقش اق ءۇيىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دجەي كارني رەسەي ديپلوماتتارىنىڭ كەلىسسوز تۋرالى باستاماسىن ەستىگەنمەن, ودان تولىق حاباردار ەمەستىگىن ايتا كەلىپ, شيەلەنىستى ساياسي جولمەن رەتتەۋدى قۇپتايتىنىن ءبىلدىردى. ارينە, ول ديپلوماتيالىق ادەپتى ساقتاپ, رەسەيدىڭ بۇعان دەيىن تەك باشار اسادتىڭ بيلىگىن جاقتاپ كەلگەنىن, كۇنى بۇگىنگە دەيىن وعان قارۋ-جاراق بەرىپ, قولداۋ كورسەتكەنىن, ءماسەلەنىڭ بۇۇ اياسىندا شەشىلۋىنە بارىنشا قارسى بولعانىن ايتقان جوق.
شىن مانىندە, رف سىرتقى ءىستەر مينيسترلىگىنىڭ سيرياداعى قارسىلاس جاقتاردى ءدال قازىر كەلىسسوزگە شاقىرۋى جاي ساياسي ۇپاي جيناۋدان باسقا ەشنارسە ەمەس ەكەنى انىق. يراننىڭ دا سيريادا سايلاۋ وتكىزۋ جولىمەن جاعدايدى رەتتەۋ ءجونىندەگى ۇسىنىستارى جاي ءسوز. مىناداي حالىق قىرقىسىپ جاتقان ۋاقىتتا قانداي سايلاۋ؟
ءالى دە بۇل ەلدەگى جاعدايدى ساياسي جولمەن رەتتەۋ جايىن ايتقاندا, باتىس جانە اراب ەلدەرىنىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە قولقا سالۋىنىڭ ءجونى بار. بۇگىنگە دەيىن ماسەلەنىڭ وسىناۋ باس ۇيىمدا قارالىپ, سيريا باسشىلىعىنىڭ حالىققا زورلىعىن اۋىزدىقتاۋ جونىندە شەشىم قابىلداۋىنا رەسەي مەن ونى قولداعان قىتاي قارسى بولىپ كەلدى. ونىڭ اقىرى ءبۇگىنگى تۇيىققا اكەلىپ تىرەپ وتىر.
بۇدان بۇرىن اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنا ءبىرشاما ءۇمىت ارتىلىپ ەدى, وعان سيريا پرەزيدەنتى باشار اساد قۇلاق اسا قويمادى. ءسويتىپ, بۇل ۇيىم سيريا باسشىلىعىمەن كەلىسىمگە جەتۋدىڭ جولى جوقتىعىن مالىمدەپ, ءوزىنىڭ بۇل ەلدەگى ميسسياسىن توقتاتتى. وسىندايدا جاعدايعا قايتادان بۇۇ-نىڭ شۇعىل ارالاسۋى قاجەتتىگى تۋادى. بۇل رەتتە وسىنداي پىكىردى ۇستانىپ كەلە جاتقان ۇلىبريتانيا جانە فرانتسياداعى ارىپتەستەرىنە اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ح.كلينتون دا قوسىلدى. «ەندىگى جاعدايعا توزۋگە بولمايدى. اسادتىڭ قالا بەرگەنى ءبۇتىن تاياۋ شىعىس وڭىرىنە قاۋىپتى», دەدى ول.
دجەي كارني سيريانىڭ باشار اسادتىڭ باقىلاۋىنان شىعىپ كەتكەنىن, جاقىن كۇندە ونىڭ بيلىگى تولىق كۇيرەيدى دەگەندى ايتادى. ءسىرا, ونىڭ ءسوزىنىڭ جانى بارداي. اسادتىڭ ءوزىنىڭ, ونىڭ جاقتاستارىنىڭ جانتالاسۋى دا سودان بولار. كەشەگى كۇنى ول ءوز وتباسىن باسقا جاققا جىبەرمەك بولعان ەكەن, وپپوزيتسيا وعان ءمۇمكىندىك بەرمەپتى. ونىڭ ءبىراز قارۋ-جاراق, اسكەرىن جەرورتا تەڭىزى جاعاسىنا قاراي شوعىرلاندىرعانىن ساراپشىلار اتاپ كورسەتىپ, باشار اساد ەلدىڭ ءبىر ءبولىگىن ءبولىپ الۋدى كوزدەيتىنىن ايتادى. ول ايماقتا پرەزيدەنتكە تايپالاس الاۋيدتەر شوعىرلانسا كەرەك. الاۋيدتەر ەل حالقىنىڭ 8 پايىزىن عانا قۇراسا, ولاردىڭ دا بارلىعى بىردەي پرەزيدەنتتى قولداي بەرمەيتىن كورىنەدى. سودان دا باشار اسادتىڭ ەلدىڭ ءبىر ايماعىنا ورنالاسىپ, ونى ءبولىپ اكەتۋى ەكىتالاي بولار.
ماماديار جاقىپ.
