– بيىل 27 اقپاندا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتى XVIII سەزى وتەدى. ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان جوعارى وقۋ ورنىندا پارتيانىڭ تالاپتارى مەن العا قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋ ماقساتىندا قانداي اۋقىمدى ءىس-شارالار اتقارىلۋدا؟
– ەلدەگى تۇراقتىلىقتى, الەۋمەتتىك كەلىسىمدى, ەكونوميكالىق جاڭارۋ مەن رۋحاني جاڭعىرۋدى باستى نازاردا ۇستاپ كەلە جاتقان كوشباسشى پارتيا قۇرىلعان كۇننەن باستاپ قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە مول مۇمكىندىك جاساپ, ۇلت مۇددەسىنە ايانباي قىزمەت ەتۋدە.
«نۇر وتان» پارتياسى بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنا التىن كوپىر بولىپ, تۇسىنىستىك ديالوگىن ورناتتى. الداعى سەزدە دە ەلىمىز ءۇشىن وڭ وزگەرىستەر كوپ بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. قازاقستان بولاشاقتا الەمنىڭ وزىق 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا ەنۋگە ءتيىس. قازىرگى كەزدە الەمدە ادامداردىڭ ءال-اۋقاتى مەن تولىق دامۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋ تاسىلدەرىن جاپپاي قايتا پايىمداۋ ءجۇرىپ جاتىر. زامان وزگەرىپ, سوعان ساي جاڭا تالاپتار قويىلۋدا. وسى باعىتتا ەلباسى باستاماسىمەن ء«ال-اۋقاتتىق قوعام: ونجىلدىقتىڭ 10 ماقساتى» اتتى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى قابىلدانىپ, ىسكە قوسىلدى. اتالعان ماڭىزدى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋعا پارتيا مۇشەلەرى عانا ەمەس, بارشا قازاقستاندىقتار اتسالىسۋى كەرەك. ءبىزدىڭ وقۋ ورنى دا بۇل ماسەلەنى شەشۋدە شەت قالىپ وتىرعان جوق.
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – اۋىلدان كەلگەن جاستارعا زاماناۋي ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, ولاردى كاسىبي مامان رەتىندە دايىنداۋ, ەل مەن جەردىڭ قاسيەتىن باعالايتىن تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ. قازىرگى كەزەڭدە ۋنيۆەرسيتەتتەگى وقۋ مەن تاربيە جۇمىسىن ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى مازمۇنى تەرەڭ ماقالاسىنداعى تۇجىرىمداردى نەگىزگە الا وتىرىپ قايتادان قاراستىردىق. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى – «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قازىرگى يدەولوگيالىق جۇمىسىنىڭ نەگىزگى پلاتفورماسىنا اينالدى. وسىعان بايلانىستى ەلباسى ۇسىنعان «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم», «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى», «تۋعان جەر» ت.ب. جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋدا جاستاردىڭ ۇلەسى مول بولۋ كەرەكتىگىنە ءمان بەرىپ كەلەمىز.
2018 جىلدىڭ قورتىندىسى بويىنشا ءبىزدىڭ باستاۋىش پارتيا ۇيىمى استانا قالاسىندا وتكەن باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمىندا ۇزدىك دەپ تانىلىپ, «ورلەۋ» نوميناتسياسىمەن ماراپاتتالدى. جۋىردا عانا «نۇر وتان» پارتياسى الماتى قالالىق فيليالىنىڭ كەزەكتەن تىس وتكەن ححIII كونفەرەنتسياسىندا بيىل مەكتەپ ءبىتىرۋشى 3 وقۋشىعا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقۋ گرانتىن الۋعا قۇقىق بەرەتىن ارنايى سەرتيفيكات تابىس ەتىلدى.
ەلباسى حالىققا ارناعان كەزەكتى جولداۋىندا ەل ەكونوميكاسىن نىعايتۋ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ باعىتىندا جاڭا مىندەتتەر قويدى. جولداۋدا ايتىلعان ون مىندەتتىڭ ءبىرى – حالىقتى قولجەتىمدى باسپانامەن قامتۋ ماسەلەسى. ءبىزدىڭ ۇجىم ءۇشىن دە بۇل وزەكتى ماسەلە. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن سوڭعى جىلدارى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 185 قىزمەتكەرى مەن جاس ماماندارى پاتەر الۋعا قول جەتكىزدى. بۇل – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پارتيامەن بىرلەسىپ اتقارىپ وتىرعان يگى جۇمىستارىنىڭ ءبىر پاراسى عانا.
وتكەن جىلى ۋنيۆەرسيتەت قازاقستاننىڭ جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ «نازارباەۆ ءبىلىم جانە عىلىم ورتالىعىن» اشتى. ماقسات – ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ومىرلىك قاعيداسى مەن جاسامپاز يدەياسىن پايدالانۋ ارقىلى جاستاردى الەۋمەتتەندىرۋ جانە جان-جاقتى كوشباسشى رەتىندە تاربيەلەۋ.
– وسى ورتالىقتاردىڭ ماقساتى مەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رۋحاني تىنىسى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز.
– «تاريحتى تۇلعالار جاسايدى» دەگەن قاعيداعا سۇيەنسەك, مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا تاريحى ەلباسى ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. عالامدىق دەڭگەيدەگى كەمەڭگەر تۇلعاعا ءتان كورەگەندىك قاسيەتتەرگە يە «نازارباەۆ فەنومەنى» ءار قازاقستاندىققا ۇلگى-ونەگە. ۇلت كوشباسشىسى قالىپتاستىرعان قازاقستاندىق پاتريوتيزم رۋحىنىڭ قاينار كوزى وسى قۇبىلىستان باستالادى. بۇل ورتالىقتا جاستارىمىز كوشباسشىلىق قاسيەتتەردىڭ العىشارتتارىن مەڭگەرىپ, شىعارماشىلىق ونەرگە ۇيرەنىپ, ەلباسى كىتاپتارىن وقىپ, كوركەم جانە دەرەكتى فيلمدەردى بىرگە كورىپ, مازمۇنىنا تالداۋ جاساپ, ءتۇرلى پىكىرتالاس, كەزدەسۋلەر وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. ورتالىق – «مەنىڭ پرەزيدەنتىم», «ەلباسى كىتاپحاناسى», «تازا الەم», «دوستىق» ستۋدەنتتىك اسسامبلەياسى دەپ اتالاتىن ءتورت زالدان تۇرادى.
ۋنيۆەرسيتەت بۇگىندە ەلوردامىزداعى «قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسىمەن» رۋحاني, ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتقان. قازىرگى كەزدە جاڭا كىتاپحانامىزدىڭ قورىندا ەلباسىنىڭ ەڭ تاڭداۋلى كىتاپتارىنىڭ 1500-دەن استام داناسى جيناقتالعان. بۇل – ءبىز ءۇشىن, بىلىمگە ۇمتىلعان بەلسەندى جاستارىمىز ءۇشىن ۇلكەن ولجا.
«يادرولىق قارۋسىز الەم» قاعيداسىن ۇستانىپ, دۇنيەجۇزىنىڭ الدىندا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن يادرولىق قارۋدان ءبىرىنشى بولىپ باس تارتقان ەلباسى بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىقتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى. وسى ورايدا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە پرەزيدەنت يدەياسىنان تۋىنداعان «تازا الەم» عىلىمي-تانىمدىق ورتالىقتىڭ ءبولىمى جۇمىس ىستەيدى.
ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى «نۇر وتان» پارتياسىمەن, «جاس وتان» جاستار قاناتىمەن, ەلباسىنىڭ دوستىق, تاتۋلىق, تولەرانتتىلىق قاعيدالارىن ۇستانادى. ول الماتى قالاسىنداعى 38 ۇلتتىق ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە حالىقتاردىڭ ەتنوگرافياسىنان, تاريحىنان, مادەنيەتىنەن, شارۋاشىلىعى مەن ءداستۇر-سالتىنان ماعلۇماتتار بەرەتىن بىردەن-ءبىر مۇراجاي-كورمە جۇمىس ىستەيدى.
«جاستار جىلى» اياسىندا ۋنيۆەرسيتەت جاقىندا م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىندا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قولداۋىمەن, ۇلتتىق ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەرمەن بىرگە ء«بىر شاڭىراق استىندا» اتتى «دوستىق فەستيۆالىن» وتكىزدى. بۇل شاراعا الماتى قالاسىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى, عىلىم مەن مادەنيەت قايراتكەرلەرى, ستۋدەنت جاستار قاتىستى.
وقۋ ورنىنداعى تاربيە جۇمىستارىنىڭ ءبىر باعىتى – جاستاردى حالىققا بەلگىلى, اتاقتى تۇلعالار ارقىلى تاربيەلەۋ. وسى باعىتتا 2004 جىلى ۋنيۆەرسيتەت جانىنان قۇرىلعان و.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيە ينستيتۋتى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسى مەن عىلىمىنىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ەڭبەك ەرلەرىنىڭ گالەرەياسى دا جاستارىمىزدىڭ تانىمىن كەڭەيتۋدە. بيكەن ريموۆا اتىنداعى قىز بالالارعا ارنالعان «ادەپ», باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى ۇلدارعا ارنالعان «قارىز بەن پارىز» كلۋبتارىنىڭ دا جاس ۇرپاق تاربيەسىندە ماڭىزى زور. جاستارىمىز وكتيابر جارىلعاپوۆ اتىنداعى ۆولەيبول جانە تيمۋر سەگىزباەۆ اتىنداعى فۋتبول كلۋبتارىندا, ۇستاز-عالىمدارىمىز ارنايى سپورت كەشەندەرىندە سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋدا.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ ارقىلى «بەرەكە باسى − بىرلىكتە» دەگەن حالىق دانالىعىن قاستەرلەپ, حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا كەلىسىم مەن دوستىق قارىم-قاتىناستى بەكەمدەي تۇسۋدە. وسى اسسامبلەيا 2004 جىلى اشىلعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «دوستىق» ستۋدەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلتايشىسى. بۇل − ۇلكەن سەنىم, جاستار ءۇشىن مارتەبە جانە تاربيە وزەگى.
حالىقتار بىرلىگىن نىعايتىپ, ولاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن پاتريوتتىق تۇرعىدا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا 27 ۇلتتىڭ جاستارى ۋنيۆەرسيتەتتەگى 10 وقۋ عيماراتىندا ءبىلىم الىپ, 12 ستۋدەنتتەر ۇيىندە اۋىزبىرشىلىكتە بىرگە تۇرادى. بارلىق تاربيەلىك ءمانى بار شارالاردى ستۋدەنتتەر وزدەرى ۇيىمداستىرىپ, جۇرگىزىپ, ەرەكشە بەلسەندىلىكپەن قاتىسادى.
وقۋ ورنىمىزداعى «جاس وتان» جاستار قاناتى جۇيەلى تۇردە الەۋمەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەتىن ستۋدەنتتەرگە جان-جاقتى كومەك كورسەتىپ, قارتتار ۇيلەرى مەن بالالار ۇيلەرىندە قايىرىمدىلىق شارالارىن وتكىزىپ, ۋنيۆەرسيتەت ارداگەرلەرىن قامقورلىعىنا الىپ كەلەدى.
بۇگىندە ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە, ونىڭ ىشىندە «نازارباەۆ ءبىلىم جانە عىلىم ورتالىعىنا» ارنايى كەلۋشىلەر سانى كۇن سايىن ارتۋدا. بەلگىلەگەن كەستە بويىنشا بۇل ورتالىقتارعا الماتى قالاسى مەن باسقا ايماقتارداعى جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرى مەن مەكتەپ وقۋشىلارى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, جۇيەلى تۇردە كەلۋدە. ۋنيۆەرسيتەتكە كەلۋشى شەتەلدىك قوناقتار دا ورتالىق جۇمىسىمەن تانىسىپ, ۇلكەن اسەر الىپ قايتادى.
قازىرگى ۋاقىتتا الماتى وبلىسىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت مۇراجايىنا مازمۇنداس بولاتىن ۇلتتىق تاريحي-تانىمدىق ورتالىق اشىلۋدا. بۇل «نازارباەۆ ءبىلىم جانە عىلىم ورتالىعىنىڭ» جاڭا ءبولىمى. وندا ۇلى دالا تاريحى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتار قامتىلاتىن بولادى. وسىنىڭ ءبارى بۇگىنگى جاستار «ۇلتتىق كود» پەن ءتۇپ-تامىرىن ءبىلۋى ءۇشىن ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان يگى شارالار.
– جۋىردا عانا «جاستار جىلى» اياسىندا «جاس عالىمداردىڭ وتاندىق اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا ۇلەسى» اتتى كەزەكتى حالىقارالىق فورۋمىن وتكىزدىڭىزدەر. وسى يگى باستاما جونىندە تارقاتىپ ايتىپ بەرسەڭىز.
– بۇل – مەملەكەت تاراپىنان جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام. تاۋەلسىزدىك رۋحىمەن ءوسىپ كەلە جاتقان بۇگىنگى جاس بۋىن ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى ءۇمىتى, سەنىمدى تىرەگى. وسى ورايدا, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ 90%-ى – رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار ايماعىنان كەلگەن اۋىل جاستارى ەكەنىن باسا ايتقىم كەلەدى.
ۋنيۆەرسيتەت ۇيىمداستىرعان جاس عالىمدار فورۋمىنىڭ ماقساتى – قازاقستاننىڭ اگرارلىق عىلىمى مەن اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىن شەشۋدە جاس عالىمداردىڭ شىعارماشىلىق بەلسەندىلىگىن دامىتۋ جانە ينتەللەكتۋالدى كۇشتەرىن بىرىكتىرۋ. فورۋمدا جاس عالىمدار وسىمدىك, مال شارۋاشىلىعىنداعى اگرويننوۆاتسيا, تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋ, جاڭا تەحنولوگيالار جانە اگروتەحنيكالىق قوندىرعىلاردى پايدالانۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندەۋ تەحنولوگياسى, ۆەتەريناريا, جاسىل ەكونوميكا, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ, تاعى باسقا باعىتتار بويىنشا تاجىريبە الماستى. بۇل فورۋمدا شەتەلدىڭ ساراپشى-عالىمدارى ۋنيۆەرسيتەتتەگى اگروبيزنەس-ينكۋباتوردىڭ جاس عالىمدارى دايىنداعان 80-نەن استام start-up جوبالارىمەن تانىسىپ, وڭ باعاسىن بەردى. وسى فورۋممەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتتە ءداستۇرلى «حالىقارالىق قىسقى مەكتەپ-2019» ءوز جۇمىسىن باستادى. ەكى اپتا بويى وتەتىن قىسقى مەكتەپ جۇمىسىنا الەمنىڭ 10 مەملەكەتى جانە قازاقستاننىڭ 14 ايماقتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنان 300-دەن اسا جاس عالىم قاتىسۋدا.
اتالعان عىلىمي شارالار ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ, الەمدىك عىلىمي كەڭىستىككە جول اشاتىنى ءسوزسىز. ماقساتتى تۇردە جۇرگىزىلگەن وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى جانىنداعى عىلىم جونىندەگى كەڭەس ۇيىمداستىرعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا اياسىندا «قازۇاۋ جاس عالىمدارىنىڭ كەڭەسى» رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ ۇزدىك دەپ تانىلدى. سوڭعى 3 جىلدى الاتىن بولساق, جاس زەرتتەۋشىلەرىمىز 100 مىڭنان 500 مىڭعا دەيىنگى اقشالاي سىياقى الىپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەرىمىز عىلىمي جوبالاردىڭ «Science Slam – الماتى» رەسپۋبليكالىق كونكۋرسىندا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. 2018 جىلدىڭ قازانىندا «جاسىل ەل» جاستار ەڭبەك جاساقتارىنىڭ XIV رەسپۋبليكالىق سلەتىندە ۋنيۆەرسيتەتىمىز ەلىمىزدىڭ «ۇزدىك جوعارى وقۋ ورنى» اتاندى.
– مەملەكەت اگرارلىق سالاعا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەپ وتىر. وسى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بىلىكتى, ءبىلىمدى ماماندار قاجەت. الايدا, اۋىلعا قازىرگى جاس ماماندار كوپ بارا بەرمەيدى. بۇل ماسەلەنىڭ سەبەبى نەدە؟
– ەلباسى بۇل ماسەلەنى «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا دا اتاپ وتكەن. بۇگىندە قازاقستان بويىنشا ءۇش جەتەكشى اگرارلىق جوعارى وقۋ ورنىندا تەك اگرارلىق ماماندىقتاردا 7,5 مىڭ بالا ءبىلىم الادى. سونىڭ 70%-ى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيدى. اۋىلعا جاس مامانداردىڭ تارتىلماۋىنىڭ سەبەبى – سوڭعى جىلدارى اگرارلىق ماماندىقتاردا وقيتىن قىز بالالاردىڭ كوپتىگى. مىسالى, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە كەيبىر اۋىلشارۋاشىلىق ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم الاتىنداردىڭ جالپى سانىنا شاققاندا – 68% قىزدار. ەر بالالاردىڭ باسىم بولىگى 9 سىنىپتان كەيىن كوللەدجگە ءتۇسىپ, ءبىراز بولىگى اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, جوعارى ءبىلىمدى كەيىن يگەرۋلەرىنە تۋرا كەلەدى. الايدا, اسكەردەن كەيىن وقىعىسى كەلەتىندەر ۇبت تاپسىرعاندا كوپ جاعدايدا تومەن بالدىق كورسەتكىشپەن وقۋعا قابىلدانباي قالىپ جاتادى. سوندىقتان, اسكەر قاتارىنان ورالعان جاستارعا اگرارلىق سالا بويىنشا وقۋعا تاپسىرعاندا بىرقاتار جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز. اتاپ ايتقاندا, كوللەدج بىتىرگەن ەر بالالار, اسكەردەن كەلگەن, وندىرىستە 3 جىلدان استام ەڭبەك ءوتىلى بار جاستار 50 بالل جيناعاندا كونكۋرسسىز قابىلدانۋى ءتيىس. وسى ماسەلەنى ءبىزدىڭ ۇجىم كوپ جىلدان بەرى كوتەرىپ, ءتيىستى ورگاندارعا بىرنەشە رەت ۇسىنىس جولدادىق.
وسى يگىلىكتى ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى – جاستارىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىن قالىپتاستىرۋعا نەگىزدەلگەن. بۇل باعىتتا ۋنيۆەرسيتەت مەملەكەت جۇكتەگەن مىندەتتەر مەن «نۇر وتان» پارتياسى قويىپ وتىرعان جاڭا تالاپتاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرا بەرمەك.
اڭگىمەلەسكەن دۋمان اناش,
«Egemen Qazaqstan»
