«قىسقا مەرزىم ىشىندە كومەكتى قاجەت ەتەتىن جانداردىڭ بارلىعىن انىقتاپ, ءار وتباسىن ارالاپ, ولارعا ءبىرىنشى كەزەكتە نە قاجەت ەكەنىن بىلگەن ءجون. سونىمەن قاتار تۇرمىسى تومەن كوپ بالالى وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتۋدىڭ جول كارتاسىن جاساۋ كەرەك. بۇل ءبىر رەتتىك اكتسيا ەمەس, بۇل ىسپەن ءبىز جۇيەلى تۇردە اينالىسامىز. سونداي-اق اتاۋلى كومەككە, بەلگىلى بولعانداي, جۇمىسپەن قامتۋ جانە وقىتۋ فورماسى ەنەدى. سوندىقتان تۇرمىسى تومەن وتباسىلار ءۇشىن الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن ۇلعايتىپ, ستيپەنديا تولەيتىن قىسقا مەرزىمدى وقۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرعان ءجون», دەدى ب.بايبەك.
كوپ بالالى وتباسىلارعا زاڭنامالىق جانە پسيحولوگيالىق كەڭەستەردىڭ, رەابيليتاتسيالىق كومەكتىڭ, قاراپايىم ادامي جۇزدەسۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ مەگاپوليس باسشىسى «باقىتتى وتباسى» قالالىق جوباسىن ىسكە اسىرۋدى جانە كوپ بالالى انالاردىڭ وسى اتتاس ورتالىعىن قۇرۋدى ۇسىندى. بۇل ءبىر تەرەزە قاعيداسى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن سەرۆيستىك ورتالىق بولماق. وسى ارقىلى كوپ بالالى انالار جۇمىسپەن قامتىلادى.
تۇرعىن ءۇي كوپ بالالى انالار ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلە. قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنا قاتىسىپ, العاشقى جارنالىق قارجىنى تولەۋگە ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرى جوق. سوندىقتان 4 جانە ودان كوپ كامەلەتتىك جاسقا تولماعان بالالارى بار وتباسىلار ءۇشىن العاشقى جارنا تولەمىن سۋبسيديالاۋ قاراستىرىلادى.
«كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ وتكىر پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى – كوممۋنالدىق قىزمەت تولەمى. قالادا قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا ءتۇرلى تولەمدەردىڭ كەڭ سپەكترى قالىپتاسقان. دەگەنمەن, كوپ بالالى وتباسىلارعا كورسەتىلەتىن ءتۇرلى وتەماقىلار كولەمىن تاعى ءبىر قاراپ شىعىپ, ولاردىڭ ۇيلەرىنە ىستىق جانە سۋىق سۋ ەسەپتەگىش قوندىرعىلارىن ورناتۋعا كەتەتىن شىعىنداردى دا نازارعا العان ءجون», دەدى باۋىرجان بايبەك.
مەگاپوليس باسشىسى مۇگەدەك بالالاردى ۇيدە وقىتۋ جانە قيىن جاعداي تۋعان كەزدە ءبىر رەتتىك كومەك رەتىندە بەرىلەتىن اتاۋلى الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى تاپسىردى. تۇرمىسى تومەن كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ ەكىنشى بالاسىنان باستاپ بالاباقشاعا جۇمسالاتىن شىعىنعا تولەماقى بەرۋ ماسەلەسىن زەرتتەۋدى دە ۇسىندى.
الەۋمەتتىك ءال-اۋقات, ستراتەگيا جانە بيۋدجەت باسقارمالارىنا جانە باسقا دا قۇزىرلى ورگاندارعا ءبىر اپتا ىشىندە وسى ماسەلە بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋ تاپسىرىلدى.
ايتا كەتەرلىگى, الماتى قالاسىنىڭ بيۋدجەتى الەۋمەتتىك باعىتقا نەگىزدەلگەن جانە حالىقتى الەۋمەتتىك جاعىنان قامتۋعا بولىنەتىن قارجى جىل ساناپ ارتا تۇسۋدە. قازىرگى كەزدە بيۋدجەتتىڭ 50%-دان استامى نەمەسە 200 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى دەنساۋلىق ساقتاۋعا, بىلىمگە, تۇرمىسى تومەن جاندارعا كومەك كورسەتۋگە, كوممۋنالدىق شىعىنداردى سۋبسيديالاۋعا, ءتۇرلى جاردەماقىلاردى تولەۋگە جۇمسالۋدا.
«نۇر وتان» فراكتسياسى ءماسليحاتتا ءتۇرلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى كوتەرەدى. ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىندا وڭ شەشىمىن تاۋىپ, قالادا ىسكە اسۋدا.
مىسالى, 2016 جىلدان باستاپ پارتيا فراكتسياسىنىڭ باستاماسى بويىنشا بالاباقشا تولەمى 27 مىڭنان 15 مىڭ تەڭگەگە ازايدى. بۇل ءۇشىن بيۋدجەتتەن جىل سايىن 3 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بولىنەدى, مۇندا 60 مىڭ وتباسى قامتىلعان. سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە مەملەكەتتىك تاپسىرىس ەسەبىنەن بالاباقشاداعى ورىندار سانى 3 ەسەگە ارتتى نەمەسە 4,7 مىڭنان 15,5 مىڭعا ءوستى. جالپى, بالاباقشا ورىندارىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن جىل سايىن 18 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بولىنەدى. بۇل تسيفر ءۇش جىل ىشىندە 2 ەسە ءوستى.
تۇرمىسى تومەن كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ 11 سىنىپقا دەيىنگى بالالارى تەگىن تاماقتانادى جانە مەكتەپ فورماسىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. مۇنداي قاجەتتىلىكتەرگە قالا جىل سايىن 800 ملن تەڭگەدەن استام قارجى بولۋدە. تۇرمىسى تومەن وتباسىلارداعى 4 مىڭنان استام بالانىڭ تەگىن دەمالىسىن ۇيىمداستىرۋعا جىل سايىن 230 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان.
بۇدان وزگە, سوڭعى 4 جىل ىشىندە پارتيا ۇسىنىسى بويىنشا كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ مۇشەلەرى, مەكتەپ, كوللەدج وقۋشىلارى, جوو ستۋدەنتتەرى مەن زەينەتكەرلەر جولاقىنىڭ جەڭىلدەتىلگەن 50 پايىزىن عانا تولەيدى, وعان جىل سايىن 5 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالادى. جەڭىلدىكپەن 350 مىڭنان استام ادام قامتىلعان.
پارتيا ۇسىنىسى بويىنشا ءتۇرلى وتەماقىلار تولەنۋدە. مىسالى, 2,3 مىڭ وتباسىنا كوممۋنالدىق قىزمەت شىعىندارى ءوندىرىلىپ بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە كوپ بالالى وتباسىلار دا بار. وسى ساناتتاعىلاردىڭ ۇيلەرىنە ەسەپتەگىش كوممۋنالدىق قوندىرعىلاردى ورناتۋ شىعىنى وتەلۋدە. بۇگىندە 1 مىڭنان استام وتباسىنا 50 ملن تەڭگەدەن استام قارجىلاي كومەك كورسەتىلدى.
وتكەن جىلى پارتيانىڭ قالالىق بيۋروسىندا مونوپوليستەردى تەكسەرگەن پروكۋراتۋرانىڭ قۇجاتتارى كوپشىلىكتىڭ قاتىسۋىمەن قارالعان بولاتىن. ناتيجەسىندە زاڭسىز ەسەپتەلگەن 4,5 ملرد تەڭگە تۇتىنۋشىلارعا قايتارىلدى.
جالپى, ءۇش جىل ىشىندە تاريفتەردى كوتەرمەي, ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن 6 ملرد تەڭگە ءبولىندى, 800 شاقىرىم جەلى جوندەلدى. قازىرگى كەزدە 1,5 ملن ادام نەمەسە قالا تۇرعىندارىنىڭ 80%-ى كوممۋنالدىق قىزمەتتى تومەنگى تاريف بويىنشا تولەۋدە. ەگەر قالا اكىمدىگى سۋبسيديا بولمەگەندە تۇرعىندار ءۇش جىل بويى جىلۋدىڭ وزىنە عانا 35% كوپ تولەيتىن ەدى.
«نۇر وتان» پارتياسى قالالىق فيليالى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى مۇرات ءادىلحانوۆتىڭ الماتىدا الەۋمەتتىك مۇمكىندىگى شەكتەۋلى توپتارعا قولداۋ كورسەتۋ قورىن قۇرۋ جونىندەگى ۇسىنىسىنا ءۇن قوسقان الماتىلىق بيزنەسمەندەر بۇگىندە 35 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قاراجات جينادى.
باستاماشى ءوز سوزىندە «باقىتتى وتباسى» جاڭا قوعامدىق قورىنىڭ كومەككە ءزارۋ جاندارعا اتاۋلى كومەك دەمەۋشىلەر قارجىسىنان قارالاتىنىن ايتتى.
«ارينە, قازىر الەم بويىنشا بيزنەس ءۇشىن كۇردەلى جاعداي قالىپتاسقان. دەگەنمەن, اركىم كومەك قولىن سوزۋعا دايىن دەپ ويلايمىن. مەن ءوزىم كوپ بالالى وتباسىندا ءوستىم, سوندىقتان ولاردىڭ جاعدايىن جاقسى بىلەمىن. ءبىز قازىر جەكە كومەك كورسەتۋدەمىز, بىراق بۇل از. دەمەك, بىرىگىپ, قالالىق ۇلكەن قور قۇرۋ قاجەت, سوندا عانا ءبىز كوپ وتباسىلاردى قامتي الامىز», دەدى م.ءادىلحانوۆ.
ءوز كەزەگىندە الماتىلىق بيزنەسمەندەر ۇسىنىسقا قولداۋ ءبىلدىردى. م.ءادىلحانوۆ قوردىڭ بارىنشا اشىق بولاتىنىن ايتتى. بارلىق شىعىن كولەمى قۇرامىنا دەپۋتاتتار, قوعام بەلسەندىلەرى, جۋرناليستەر, بلوگەرلەر مەن تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ وكىلدەرى ەنگەن باقىلاۋ كەڭەسىنىڭ نازارىندا بولادى. جۋرناليست ءارى كوپ بالالى انالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋشى ساۋلە ابەدينوۆاعا قوردىڭ باقىلاۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولۋ ۇسىنىلدى.
بۇدان وزگە, قالا اكىمى 4 جانە ودان كوپ كامەلەتتىك جاسقا تولماعان بالالارى بار وتباسىلار ءۇشىن العاشقى جارنا تولەمىن سۋبسيديالاۋدى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جۇرگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى تاپسىردى. تۇرمىسى تومەن كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ ەكىنشى بالاسىنان باستاپ بالاباقشا شىعىندارىن تولەۋ دە قاراستىرىلادى.
قالا اكىمى مۇگەدەك بالالاردى ۇيدە وقىتۋ مەن ومىرلىك قيىن جاعداي كەزىندە بەرىلەتىن ءبىر رەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كولەمىن ۇلعايتۋ شارالارىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.
ءيا, الماتىداعى ءار شاڭىراقتا شاتتىقتىڭ لەبى ەسەتىن بولادى.
ساپارباي پارمانقۇل,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
