قازاقستان ارمياسى
سارسەنبى, 28 ناۋرىز 2012 7:37
ول قالاي قۇرىلىپ ەدى؟ قازىر قانداي؟
ۇلتتىق يدەياعا اينالعان باعدارلاما
1997 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ رەسپۋبليكانىڭ دامۋىن «قازاقستان – 2030» ساياسي باعدارلامالىق قۇجاتىندا بەلگىلەدى. قۇجاتتا مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ باسىمدىقتارى انىقتالدى. ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ءبىرىنشى ورىنعا يە بولسا, قۇرامداس بولىگى بولىپ اسكەري قاۋىپسىزدىك تۇردى. «ستراتەگيا – 2030» ۇلتتىق يدەياعا اينالىپ, دامىعان جانە گۇلدەنگەن مەملەكەت قۇرۋ ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋ بۇكىل قازاق حالقىن بىرىكتىردى.
سارسەنبى, 28 ناۋرىز 2012 7:37
ول قالاي قۇرىلىپ ەدى؟ قازىر قانداي؟
ۇلتتىق يدەياعا اينالعان باعدارلاما
1997 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ رەسپۋبليكانىڭ دامۋىن «قازاقستان – 2030» ساياسي باعدارلامالىق قۇجاتىندا بەلگىلەدى. قۇجاتتا مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ باسىمدىقتارى انىقتالدى. ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ءبىرىنشى ورىنعا يە بولسا, قۇرامداس بولىگى بولىپ اسكەري قاۋىپسىزدىك تۇردى. «ستراتەگيا – 2030» ۇلتتىق يدەياعا اينالىپ, دامىعان جانە گۇلدەنگەن مەملەكەت قۇرۋ ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋ بۇكىل قازاق حالقىن بىرىكتىردى.
الەم وزگەردى, جاس مەملەكەتىمىزدە جانە ونىڭ قارۋلى كۇشتەرىندە وزگەرىستەر بولىپ جاتتى. وسىنىڭ بارلىعى بولمىسقا بەيىمدەلۋ قاجەتتىگىنە اكەلىپ, قازاقستاننىڭ جاڭا اسكەري دوكتريناسىن ازىرلەۋگە العىشارت بولدى. ول 2000 جىلعى 10 اقپاندا قابىلداندى.
ەكىنشى دوكترينا قولايلى, قورعانىس سيپاتىنا يە بولىپ, ءبىرىنشى دوكترينادان تۇجىرىمدامالىق جاعىنان ەرەكشەلەندى. مۇندا قاۋىپسىزدىكتىڭ اسكەري-ەكونوميكالىق قامتاماسىز ەتىلۋىنىڭ باستى ماقساتى, قاعيداتتارى مەن باعىتتارى انىقتالدى. اتالمىش كەزەڭ – قابىلدانعان دوكترينا مەن اسكەري رەفورما تۇجىرىمداماسى جانە مەملەكەتتىك اسكەري قۇرىلىس باعدارلاماسى نەگىزىندە شاعىن, الايدا ۇتقىر اسكەرلەردىڭ قاجەتتىگىمەن, ارميامىزدىڭ جوسپارلى تۇردە دامي باستاعاندىعىمەن سيپاتتالادى. ەندى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋ شارالارى تۋرالى» 2003 جىلعى 7 مامىرداعى جارلىققا توقتالايىق. مۇندا كورسەتىلگەن شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇش ءتۇرلى قۇرىلىمعا اۋىسۋدى قاجەت ەتتى, سونىمەن: قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۇرامىنا – «استانا», «وڭتۇستىك», «باتىس» جانە «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىقتارى; اۋە قورعانىس كۇشتەرى مەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى كىردى. ەكى دەربەس اسكەر تەكتەرى – اەروۇتقىر ءاسكەرلەرى – جوعارعى باس قولباسشىنىڭ رەزەرۆى, راكەتا اسكەرلەرى مەن ارتيللەرياسى قۇرىلدى. ءدال وسى جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى باس شتابىنىڭ بازاسىندا جاڭا اسكەري باسقارۋ ورگانى – شتابتار باستىقتارى كوميتەتى قۇرىلدى.
قۇرلىقتاعى قۇرىش قالقان
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك قيمىلدار مەن وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋگە قابىلەتتى, زاماناۋي قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكامەن جاراقتانعان نەعۇرلىم كوپسالالى اسكەر ءتۇرى. ءوزىنىڭ اسكەري مۇمكىنشىلىگى بويىنشا جەكە تۇردە نەمەسە قارۋلى كۇشتەردىڭ باسقا دا تۇرلەرىمەن جانە تەكتەرىمەن ءبىرلەسىپ جاۋدىڭ اسكەري توپتارىن جويۋ ماقساتىندا وعان قارسى شابۋىل جاساپ ونى جويۋعا, ءۇلكەن كولەمدە سوققى بەرۋگە قابىلەتتى.
ونىڭ باستى مىندەتتەرى: اگرەسسياعا تويتارىس بەرۋ ءۇشىن اسكەرلەردىڭ دايىندىعىنا قولداۋ كورسەتۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن ەگەمەندىگىن, مەملەكەتتىك جانە اسكەري نىسانداردى, مەملەكەتتىك شەكارانىڭ قۇرلىقتاعى بولىگىن قورعاۋ, بىتىمگەرلىك جانە باسقا تاپسىرمالاردى ورىنداۋ. سونىمەن, قۇرلىق اسكەرلەرى قالاي قۇرىلىپ ەدى؟.
قازاقستاننىڭ قۇرلىق اسكەرلەرى ەگەمەندىك العان تۇستا ەل ايماعىندا ورنالاسقان قۇرامالار مەن اسكەري ءبولىمدەردەن قۇرالدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. انىعىن ايتار بولساق جاس مەملەكەتتە ول كەزدە ۇرىسقا قابىلەتتى اسكەري بولىمدەر دە كوپ ەمەس ەدى. قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ نەگىزىن سەمەيدە ورنالاسقان ءبىرىنشى ارميالىق كورپۋس قۇرادى. ونىڭ قۇرامىندا موتواتقىشتار مەن تانك ديۆيزياسى جانە كورپۋسقا باعىنىشتى اسكەري بولىمدەر بولدى. مۇندا سونداي-اق, جەكەلەگەن اسكەري بولىمدەر – راكەتالىق بريگادا, ارتيللەريالىق جانە رەاكتيۆتى ارتيللەريالىق پولكتەر تۇردى. مۇنان باسقا وتارداعى ديۆيزيا مەن الماتى ماڭىندا ورنالاسقان ەلىمىزدەگى بىردەن ءبىر دەسانتتى-شابۋىلداۋشى بريگادا بار ەدى. سونداي-اق, رەسپۋبليكا ايماعىندا ەۋروپادان شىعارىلعان اسكەري تەحنيكالار سانى ايتارلىقتاي جيناقتالىپ, اسىرەسە, تانكىلەر مەن بروندى ماشينالار, ارتيللەريالىق قوندىرعىلار اشىق اسپان استىن پانالادى.
ەل پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, وسىنشاما مول مۇراعا يە بولعان جاس تاۋەلسىز ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى الدىندا قىسقا مەرزىم ىشىندە اتالعان اسكەرلەردىڭ بازاسىندا ۇتقىر, ۇرىسقا قابىلەتتى ارميا قۇرۋ مىندەتى تۇردى. قازاقستاننىڭ شىعىسىندا ورنالاسقان كۇشتەر بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن ساقتالدى, ءارى قوسىمشا ارميالىق كورپۋستار قۇرۋ دا ويلاستىرىلدى. بىراق, بۇل بەيبىتسۇيگىش جاس مەملەكەتتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەر ەدى, ءارى بۇعان ەكونوميكالىق جاعىنان مۇمكىنشىلىك بولمادى. سوندىقتان ءداستۇرلى شتاتتىق ۇلگىدەن باس تارتىپ, وكرۋگتەر قۇرۋ قولعا الىندى. ءسويتىپ, شىعىس, وڭتۇستىك, باتىس جانە ورتالىق ءاسكەري وكرۋگتەرى دۇنيەگە كەلدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىندا ەل قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمى رەفورمالانىپ, قارۋلى كۇشتەردىڭ ءۇش ءتۇرى – جالپى ماقساتتاعى كۇشتەر (بۇرىنعى قۇرلىق ءاسكەرلەرى), اۋە قورعانىسى كۇشتەرى مەن مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ كۇشتەرى ەنگىزىلدى. كەيىن جالپى ماقساتتاعى كۇشتەر قايتادان قۇرلىق اسكەرلەرى بولىپ وزگەرتىلدى. 90-جىلداردىڭ سوڭى مەن 2000 جىلدىڭ باسىندا قىرعىزستان مەن وزبەكستاننىڭ تاۋلى ايماقتارىنا زاڭسىز قارۋلانعان قۇرىلىمداردىڭ شابۋىل جاساۋىنا بايلانىستى تاۋلى جەرلەردە جاۋىنگەرلىك ۇرىس قيمىلدارىن جۇرگىزەتىن ارنايى مامانداندىرىلعان بولىمشە تاۋلى-ەگەرلىك باتالونى قۇرىلدى. باتالوننىڭ بازاسىندا كەيىن بريگادا جالاۋىن كوتەردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ جەكە قۇرامى ءارتۇرلى اسكەري جاتتىعۋلارعا بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ كەلەدى. ونىڭ ىشىندە, حالىقارالىق «ءوزارا ءىس-قيمىل – 2009» ستراتەگيالىق كوماندالىق-شتابتىق جاتتىعۋلارى, «بەيبىت ميسسيا – 2010» تەررورعا قارسى بىرلەسكەن ءاسكەري جاتتىعۋلارى, «قاراتاۋ – 2011» تاكتيكالىق-ارنايى جاتتىعۋلارى, «شىعىس – 2011» بىرلەسكەن جەدەل-تاكتيكالىق كوماندالىق-شتابتىق جاتتىعۋلارى, «ورتالىق – 2011» ستراتەگيالىق جاتتىعۋلارى بار. ءبىرنەشە جاتتىعۋلارعا رەسەي فەدەراتسياسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باسقارۋ ورگاندارى مەن اسكەرلەرى دە تارتىلعان بولاتىن. وسى جاتتىعۋلاردىڭ ءبارىندە قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى جوعارى جاۋىنگەرلىك ءتاجىريبەلەرى مەن شەبەرلىكتەرىن كورسەتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرلىق اسكەرلەرى اسكەري عىلىم مەن تەحنيكانىڭ ارقاسىندا اسكەري ىستە پايدا بولعان وزىق ۇلگىلەر مەن قارۋ-جاراقتار ەنگىزىلىپ, ءىس-قيمىلداردىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى تاسىلدەرى قولدانىلادى. كومانديرلەر ناقتى ءارى نەگىزدى شەشىمدەر قابىلداۋعا وقىتىلادى.
جاڭا عاسىردىڭ باسىندا ەل ەكونوميكاسى جاقسارعان سوڭ جاڭا اسكەر تەكتەرى پايدا بولدى. ول – الدىمەن ۇتقىر كۇشتەرى, كەيىن اەروۇتقىر اسكەرلەرى اتاندى. بۇگىندە قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۇرامىنا كەلەسى اسكەر تەكتەرى كىرەدى. ولار: اەروۇتقىر اسكەرلەرى, راكەتا اسكەرلەرى جانە ارتيللەريا.
اەروۇتقىر اسكەرلەرى – ەل قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ رەزەرۆى بولىپ سانالادى. ونىڭ قۇرامىنا دەسانتتى-شابۋىلداۋشى بولىمشەلەر, ءبولىمدەر مەن قۇرامالار, سونداي-اق ارنايى بولىمدەر, تىل جانە تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ بولىمدەرى كىرەدى. اەروۇتقىر ءاسكەرلەرىنىڭ ارنايى ماقساتتاعى دەربەس ينجەنەرلىك-ساپەرلىك بولىمشەسى 2003-2008 جىلدارى يراكتاعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كواليتسيالىق كۇشتەر قۇرامىندا ءبىتىمگەرلىك ميسسيا اتقاردى. قازاقستاندىق بىتىمگەرلىك باتالون بەيبىت تۇرعىنداردى سۋمەن, ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتىپ, يراك ايماعىن جارىلعىش زاتتاردان زالالسىزداندىردى. بىتىمگەرلەردىڭ كاسىبيلىگى مەن جاۋىنگەرلىك شەبەرلىكتەرىنە شەتەلدىك مەملەكەت باسشىلارى مەن ناتو كواليتسيالىق كۇشتەرىنىڭ باسشىلىعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى مەن يراك حالقى جوعارى باعا بەردى.
اسپانداعى ايبارلى كۇش
قازاقستان ارمياسى قۇرىلعان سوڭ ەلدىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان اسكەري اۋە كۇشتەرى مەن اۋە شابۋىلىنان قورعانىس بولىمدەرى ونىڭ قۇرامىنا ەندى. ول كەزدە رەسپۋبليكاداعى ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ سانى تمد ەلدەرى بويىنشا ءتورتىنشى ورىندا بولاتىن. ولشەم جاعىنان الىپ قاراساق, بۇل گەرمانيانىڭ اسكەري اۋە كۇشتەرىمەن, ال ستراتەگيالىق بومبالاۋشى ۇشاقتاردىڭ سانى بويىنشا فرانتسيانىڭ مۇمكىندىگىمەن تەڭ كەلەتىن. يادرولىق قارۋدان باس تارتقان ەلىمىزدەن ستراتەگيالىق قۇرام اكەتىلدى. سانى كوپ اسكەري ۇشاقتاردى ۇستاپ تۇرۋدىڭ قاجەتتىگى بولمادى. كوپتەگەن ەسكىرگەن ۇشاقتار ەسەپتەن شىعارىلدى. سوندىقتان اۆياتسيالىق پارك قىسقارتۋعا ۇشىرادى. وكىنىشكە قاراي, قۇرلىق اسكەرلەرىن سۇيەمەلدەۋگە وتە قاجەت شابۋىل جاسايتىن ۇشاقتار بولمادى, اۋە شابۋىلىنان قورعاۋعا ارنالعان جويعىش ۇشاقتار وتە از ەدى.
توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا ءتاجىريبەلى ءبىرىنشى, ەكىنشى كلاستى ۇشقىشتاردىڭ الپىس پايىزى ءوز ەلدەرىنە كەتىپ قالدى. بۇل كادر ماسەلەسىن تەز ارادا شەشۋدى قاجەت ەتتى. اۆياتسيانى اسكەري ۇشقىشتارمەن ءجانە ينجەنەر-تەحنيك كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اقتوبە جوعارى ازاماتتىق اۆياتسيا ۇشقىشتار ۋچيليششەسى اسكەري كافەدراسىنىڭ بازاسىندا جانە ازاماتتىق اۆياتسيا ۇلتتىق اكادەمياسىندا اسكەري فاكۋلتەتتەر اشىلدى. كەيىن اقتوبە جوعارى ازاماتتىق اۆياتسيا ۇشقىشتار ۋچيليششەسى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ت.بيگەلدينوۆ اتىنداعى اۋە قورعانىسى كۇشتەرى اسكەري ينستيتۋتى بولىپ قۇرىلدى. اتالمىش وقۋ ورىندارىن تۇڭعىش بىتىرۋشىلەر 1998 جىلدان باستاپ ءتول اسكەرىمىزدىڭ قاتارىن تولىقتىردى.
بۇگىندە اۆياتسيا اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ نەگىزگى جالىندى اسكەر تەكتەرىنىڭ ءبىرى سانالادى, ماڭىزدى اۋداندار مەن نىسانداردى قارسىلاستىڭ اۋە شابۋىلىنان قورعاۋعا ارنالعان. كەز كەلگەن اۋە نىساناسىن ءوزى قورعاپ تۇرعان نىساننان بارىنشا قاشىقتىقتا جويۋعا قابىلەتتى. قۇرامىنا اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جانە راديوتەحنيكا اسكەرلەرى كىرەتىن اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ قاراماعىندا ميگ-31, ميگ-29, ميگ-27, سۋ-27 ۇشاقتارى مەن مي-24, مي-8, مي-17ۆ-5, مي-26 جانە «حيۋي-2» تىكۇشاقتارى بار. قازىرگى تاڭدا اسكەر ءتۇرى «ەۆروكوپتەر» تىكۇشاقتارى مەن ان-72 اسكەري-كولىكتىك اۆياتسيا ۇشاقتارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋدە.
اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس ءاسكەرلەرى س-300, س-200, س-125 مك, س-75 سىندى زەنيتتى-زىمىراندى كەشەندەرمەن جاراقتانعان. بۇل قارۋلار زاماناۋي ۇشاقتار مەن قاناتتى زىمىرانداردى كەز كەلگەن بيىكتىك پەن قاشىقتىقتا اتىپ تۇسىرە الاتىن مۇمكىندىككە يە.
بۇرىنعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا, ۇشقىشتاردىڭ ۇشۋ ۋاقىتىنىڭ كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايدى. 2011 جىلى اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ جالپى ۇشۋ ساعاتى 10 000 ساعاتتان استى. ونىڭ 1500 ساعاتى تۇندە جۇزەگە استى. مىڭنان استام ۇشۋ اۋىسىم ورىندالدى. تۇتاستاي العاندا, مايداندىق اۆياتسيانىڭ ءبىر ۇشقىشىنا 40 ساعاتتان استام ۋاقىت بولىنسە, ارميالىق اۆياتسيا وكىلدەرى 60 ساعاتتان استام ۋاقىت كوك جۇزىندە سامعاعان. ال, اسكەري-كولىك اۆياتسياسىنىڭ ۇشقىشتارىنا بولىنگەن ۋاقىت 90 ساعاتتان اسادى.
جاۋىنگەرلىك وقۋ مەن قىزمەت ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان جاعداي مەن تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىنداعى تۇراقتى ۇشۋلار – ەلباسى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ جەكە قۇرامىن دايىنداۋ ساپاسىنا جەتە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسكەري دوكتريناسىنىڭ ەرەجەلەرىن, جوعارعى باس قولباسشىنىڭ تاپسىرمالارى مەن قورعانىس ءمينيسترىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋ ماقساتىندا اۋە قورعانىسى كۇشتەرىندە نەگىزگى كۇش قۇرامالار مەن بولىمدەردىڭ جاۋىنگەرلىك قولدانىسقا دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
اۋە قورعانىسى كۇشتەرى بىرلەسكەن قازاقستاندىق-رەسەيلىك «اۋە كۇشتەرى – 2011» ۇشۋ-تاكتيكالىق جاتتىعۋلارىنا, ۇقشۇ اۋە شابۋىلىنا قارسى اسكەرلەرىنىڭ «جاۋىنگەرلىك دوستاستىق – 2011» جاتتىعۋلارىنا, «ورتالىق – 2011» بىرلەسكەن ستراتەگيالىق جاتتىعۋلارىنا قاتىستى. ااك-ءنىڭ ارميالىق اۆياتسيا ۇشقىشتارى ناتو-مەن بىرلەسىپ جىل سايىن وتكىزىلەتىن «دالا قىرانى» جاتتىعۋلارىنا قاتىسىپ كەلەدى. اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ وكىلدەرى ماتىبۇلاقتا وتكەن ۇقشۇ-نىڭ جەدەل قيمىلدايتىن كۇشتەرىنىڭ بىرلەسكەن حالىقارالىق «ءوزارا ءىس-قيمىل – 2009» جانە شىۇ شەڭبەرىندەگى «بەيبىت ميسسيا – 2010» جاتتىعۋلارىنا دايىندىق پەن ونى وتكىزۋدە ايتارلىقتاي مول تاجىريبە جيناقتادى. ۇشۋ قۇرامى ۇقشۇ جانە شىۇ كىرەتىن مەملەكەت باسشىلارىنان جوعارى باعا العانىن ايتا كەتكەن ءجون.
قازىرگى ۋاقىتتا اۋە قورعانىسى كۇشتەرىندە اسكەري اۋە كۇشتەرىنىڭ جوعارى سىنىپتى اۆياتسيالىق ماماندارى, اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرىنىڭ راديوتەحنيكالىق جانە زەنيتتى-زىمىراندى ەسەپتوپتارى جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىك جاسايدى. ولاردىڭ ءبارى كولەمدى تاكتيكالىق جاتتىعۋلاردا, تاجىريبەلىك ساباقتاردا جانە مەملەكەتتىك ماسشتابتاعى ءىس-شارالاردا وزدەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك شەبەرلىكتەرىن بىرنەشە مارتە دالەلدەپ ۇلگەردى.
اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ نەگىزگى تاپسىرمالارى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋە شەبىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ; مەملەكەتتىك, اكىمشىلىك جانە اسكەري نىسانداردىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىسىن نىعايتۋ; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن باسقا دا اسكەر تۇرلەرى مەن تەكتەرىن اۆياتسيالىق قولداۋ ءجونىندەگى جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى ورىنداۋ.
وتانعا قىزمەت ەتۋ ىسىنە اسكەري ۇشقىشتار وزدەرىن وعان قالتقىسىز تولىعىمەن ارنايدى. ولاردىڭ الەمى – اسپان. جاۋىنگەرلىك ۇشاقتار بارلاۋ جاسايدى, اۋەدەگى ۇستەمدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى جاۋدىڭ اۆيا شابۋىلىنان ماڭىزدى ستراتەگيالىق نىسانداردى, سونىمەن بىرگە قۇرلىق اسكەرلەرى مەن فلوتتى قورعايدى. ولار اسپان مەن جەردىڭ قاس شەبەرلەرى. باتىر دا ەرجۇرەك اسكەري ۇشقىشتار وتانىمىزدى وزدەرىنىڭ جانقيارلىق ەڭبەكتەرىن ارنايدى.
تەڭىزدەگى تەگەۋرىن
اسكەر ءتۇرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن 1993 جىلعى 2 ساۋىردە قۇرىلدى. قارۋلى كۇشتەردىڭ باسقا تۇرلەرىنە قاراعاندا, ول كەزدە جاس مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا ايتارلىقتاي ءاسكەري-تەڭىز بولىمدەرى مەن بولىمشەلەرى بولا قويعان جوق. سول سەبەپتى قازاق جەرىندە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىن قۇرۋ تىڭ جەرگە تۇرەن سالۋمەن بىردەي بولدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ەگەمەن ەلىمىزگە كسرو اسكەري-تەڭىز فلوتى كاسپي فلوتيلياسىنان قالعان كەمەلەردىڭ جاعدايى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىن قۇراتىنداي دارەجەدە ەمەس ەدى. كورابلدەر مەن كاتەرلەردىڭ بارلىعى ەسكىرگەن, كەيبىرى ىستەن شىققان بولاتىن. قۇرلىق اسكەرلەرى مەن اسكەري اۋە كۇشتەرىنىڭ قۇرامى زاپاستاعى وفيتسەرلەردەن تولىقتىرىلعانىن جوعارىدا اتاپ وتتىك, ال تەڭىزشى ماماندار ەلىمىزدە جوقتىڭ قاسى ەدى.
وسىنداي قيىنشىلىقتارعا قاراماستان, توقسانىنشى جىلدارى ەلىمىز مامانداردى شەتەلدە وقىتۋدى ۇيىمداستىرا ءبىلدى, قاجەتتى جاۋىنگەرلىك جانە كۇزەت كەمەلەرىن ساتىپ الۋدىڭ امالدارىن قاراستىرىپ جۇزەگە اسىردى. قازاقستاننىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىن قۇرۋعا ۇمتىلىسى ەرەكشە بولدى. سەبەبى, مول كومىرسۋتەگى مەن تابيعاتتىڭ سارقىلماس قورىن ساقتاۋ, ەلىمىزدىڭ تەڭىزدەگى شەبىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدى قاجەت ەتتى. توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتاسىندا كاسپي تەڭىزى ايماعىندا ورنالاسقان مەملەكەتتەر اراسىندا شەكارانى بەكىتۋ ءجونىندە كەلىسىمدەر جۇرگىزىلدى. مۇندا دا قازاقستان جاعى بەيبىت باستاما كوتەردى.
ءجۇنىس ومار, قورعانىس مينيسترلىگى باسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسقارما باستىعى, پولكوۆنيك.
(جالعاسى بار).
