باقىت قۇشاعىنداعى جاندارمىز
بەيسەنبى, 15 ناۋرىز 2012 7:27
قازاق قىزىمەن وتباسى شۋاعىنا بولەنگەن ارميان جىگىتى گەورگي مارگارياننىڭ جۇرەكجاردى پىكىرى وسىنداي
گەورگي مارگاريان – سارچاپەد دەپ اتالاتىن اۋىلدا ومىرگە كەلگەن ارميان جىگىتى. سول اۋىلدا ماۋەلى بايتەرەكتەي جاپىراق جايعان ابرام قاريانىڭ وتباسىنداعى 9 بالانىڭ ءبىرى. كامەلەتكە تولىسىمەن ەڭبەككە ارالاسقان. اكەسىنەن ۇستالىق ونەردىڭ, قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ قىر-سىرىنا قانىعا ءجۇرىپ, وزىندىك قولتاڭباسىن دا قالىپتاستىرعان. اكەسىنىڭ «ادال ەڭبەكپەن تاپقان ناننىڭ تاتتىلىگى تاڭدايىڭنان كەتپەيدى» دەپ ۇدايى ايتاتىن وسيەتىن ءالى كۇنگە جادىنان شىعارماي كەلەدى. مۇنى اكەسىنىڭ اماناتى دەپ تۇسىنەدى. كىندىك قانى تامعان اۋىلىنان, ءتالىم-تاربيە العان وتباسىنان الىسقا ۇزاپ شىققاندا دا سول اماناتقا ادال بولۋدى ماقسات تۇتتى.
بەيسەنبى, 15 ناۋرىز 2012 7:27
قازاق قىزىمەن وتباسى شۋاعىنا بولەنگەن ارميان جىگىتى گەورگي مارگارياننىڭ جۇرەكجاردى پىكىرى وسىنداي
گەورگي مارگاريان – سارچاپەد دەپ اتالاتىن اۋىلدا ومىرگە كەلگەن ارميان جىگىتى. سول اۋىلدا ماۋەلى بايتەرەكتەي جاپىراق جايعان ابرام قاريانىڭ وتباسىنداعى 9 بالانىڭ ءبىرى. كامەلەتكە تولىسىمەن ەڭبەككە ارالاسقان. اكەسىنەن ۇستالىق ونەردىڭ, قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ قىر-سىرىنا قانىعا ءجۇرىپ, وزىندىك قولتاڭباسىن دا قالىپتاستىرعان. اكەسىنىڭ «ادال ەڭبەكپەن تاپقان ناننىڭ تاتتىلىگى تاڭدايىڭنان كەتپەيدى» دەپ ۇدايى ايتاتىن وسيەتىن ءالى كۇنگە جادىنان شىعارماي كەلەدى. مۇنى اكەسىنىڭ اماناتى دەپ تۇسىنەدى. كىندىك قانى تامعان اۋىلىنان, ءتالىم-تاربيە العان وتباسىنان الىسقا ۇزاپ شىققاندا دا سول اماناتقا ادال بولۋدى ماقسات تۇتتى.
– سەكسەنىنشى جىلداردىڭ ورتاسىندا اعاممەن ءبىرگە رەسەيدىڭ كوستروما وبلىسىندا جۇمىس جاسادىم. سول كەزدە اكەمنىڭ ايتقان سوزدەرىن جادىمنان شىعارعان ەمەسپىن. ادال جۇمىس جاساۋدى ويلادىم. كوسترومانىڭ, اسىرەسە, شاريا قالاسىنىڭ تابيعاتى دا, كليماتى دا تەز ۇيرەنە قوياتىنداي ەمەس. وسى قالادا جاستىقتىڭ جارقىن كۇندەرى ءوتتى. كوپ دوستار تاپتىم. كوپ ۇلتتىڭ وكىلدەرىمەن تانىستىم. سونىڭ ىشىنەن قازاق قىزى گۇلايىممەن تانىستىعىم دوستىققا ۇلاستى. بالكىم, ءبىزدى تاعدىر تابىستىرعان شىعار – دەپ وتكەن كۇندەرىن ەرەكشە ءبىر ساعىنىشپەن ەسكە الادى گەورگي مارگاريان.
اتىراۋ توپىراعىنان ءنار العان, مادەندەي اكەنىڭ وتباسىنداعى 6 ۇلدىڭ ورتاسىندا قوس گۇلدىڭ ءبىرىندەي بولىپ جەلكىلدەي وسكەن گۇلايىمنىڭ شاريا قالاسىنا كەلۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. گۇلايىم مەكتەپ بىتىرىسىمەن مەدبيكە بولسام دەگەن ارمان جەتەگىمەن اتىراۋداعى مەدۋچيليششەگە قۇجاتىن وتكىزەدى. ەمتيحاننىڭ ءبارىن جاقسى باعاعا تاپسىرعانمەن, كونكۋرستان سۇرىنەدى. دۇرىسىن ايتقاندا, ونى ادەيى ءسۇرىندىرەدى. نە ىستەۋ كەرەك؟ بالا كۇنىنەن اكەسىنىڭ ايتقانىن ەكى ەتپەيتىن ەدى. بۇل جولى دا اياۋلى اكەسىنىڭ كەڭەسىنە قارسى بولمادى. ءسويتىپ, اكەسىمەن بىرگە كوستروماداعى قۇرىلىس ينستيتۋتىنا قۇجات تاپسىرماق ماقساتپەن بۇرىن كورمەگەن بەيتانىس قالاعا جول تارتتى. الايدا, وقۋ ورنىنا كەشىگىپ جەتتى. تەك ينستيتۋت رەكتورىنىڭ: «قۇجات قابىلداۋدىڭ مەرزىمى اياقتالدى. قىزىڭىزدىڭ اتتەستاتتاعى باعالارى جاقسى ەكەن. دايىندىق بولىمىندە وقىسىن, ينستيتۋتتىڭ زەرتحاناسىنا جۇمىسقا ورنالاستىرامىن», دەگەنىن اكەسى دە, ءوزى دە كوڭىلگە مەدەۋ تۇتادى. وسىلايشا, كوسترومادا گۇلايىمنىڭ ستۋدەنتتىك كۇندەرى باستالعان ەدى.
– ينستيتۋتتا جاقسى وقىدىم. مەكتەپتە قازاقشا وقىسام دا, ينستيتۋتتا ۇشتىك الىپ كورمەپپىن. ءتۇرلى سىزبالاردى سىزۋعا دا شەبەر ەدىم. ءبارىبىر كوڭىلىم مەديتسيناعا اۋا بەردى. ينستيتۋتتىڭ سوڭعى كۋرسىن ءبىتىرۋگە جارتى جىل قالعاندا وقۋدى تاستادىم. گازەتتەن شاريا قالاسىنداعى مەدۋچيليششەگە قۇجات قابىلداپ جاتقانىن وقىپ, سوعان بارۋدى ۇيعاردىم, – دەيدى گەورگيدىڭ جارى گۇلايىم مارگاريان. – كىم بىلەدى, تاعدىر مەنى گەورگيمەن تابىستىرۋ ءۇشىن شارياعا بارۋعا بۇرعان شىعار؟
ءيا, ءبىرى ارمەنيادان, ەكىنشىسى قازاقستاننان كەلگەن ەكى جاس وسى قالادا تانىستى. گۇلايىم وسى قالاداعى مەدۋچيليششەگە ەمتيحانسىز قابىلدانعان ەدى. ال گەورگي قۇرىلىستا جۇمىس جاساپ ءجۇردى. ءبىر-ءبىرىن ۇناتقان قوس عاشىقتىڭ دوستىعى ماحابباتقا ۇلاستى. ءسويتىپ, ەكەۋىنىڭ نەكەسى 1987 جىلى ءدال وسى شاريا قالاسىندا قيىلدى. ەكەۋى دە ءالى كۇنگە شاريا قالاسىن ساعىنىشپەن ەسكە الادى. «شاريا – ءبىز ءۇشىن بالاۋسا ماحابباتىمىز باستاۋ العان, ۇلكەن ومىرگە بىرگە قادام باسقان قالا» دەيدى 25 جىلعا جۋىق جۇبى جازىلماعان گەورگي مەن گۇلايىم.
– ءار اتا-انا بالاسىنىڭ ابىرويلى, باقىتتى بولعانىن قالايدى. مۇمكىن بولسا, ءوز ۇلتىنىڭ قىزىمەن, نە جىگىتىمەن باس قوسقانىن قۇپ كورەدى. بىراق, جۇرەككە ءامىر جۇرمەيدى عوي. گۇلايىم يبالىعىمەن, تاربيەلىگىمەن, ەرەكشە ءبىر قىلىعىمەن باۋراپ الدى, – دەيدى گەورگي. – اكەمە قازاق قىزىنا ۇيلەنەتىنىمدى ايتتىم. اكەم – ارىدەن ويلايتىن ەرەكشە جان. انام دا سونداي. « ۇلىم, دەدى اكەم. ەگەر ەكەۋىڭ ءبىر-بىرىڭمەن تاتۋ بولساڭدار, ءبىر-ءبىرىڭدى جۇرەكتەرىڭمەن ۇعىنا الساڭدار, قارسىلىعىم جوق. ونىڭ اتا-اناسىن, باۋىرلارىن, ەلىن سىيلاۋىڭ قاجەت. وسى ايتقانىمدى ەسىڭدە ۇستاپ, مەنى ۇياتقا قالدىرمايتىن بولساڭ, سەنىڭ تالابىڭدى قولدايمىن» دەدى ارقامنان قاعىپ. نەكەمىزدى شاريادا قيدىرىپ, سول قالادا جاستار تويىن جاسادىق. ءبىزدىڭ وتباسىمىزدا 7 قىز, 2 ۇل بار. اكە-شەشەم گۇلايىمدى سەگىزىنشى قىزى رەتىندە قابىلدادى.
گۇلايىمنىڭ ايتۋىنشا, مادەن قاريا دا بالالارىنىڭ تالابىن ۇدايى قولداپ وتىرادى ەكەن. العاشىندا ارميان جىگىتىمەن تۇرمىس قۇرماققا بەكىنگەن گۇلايىمنىڭ ءۋاجىن ءۇنسىز تىڭداپتى. ارينە, اناسى قازاقتىڭ ءبىر جىگىتىنە جولىعارسىڭ دەگەن عوي. كىشكەنە كۇنىنەن جانىنا جاقىن تارتقان اكەسى ەكى كۇننەن سوڭ «اينالايىن, قىزىم, ادامنىڭ تاعدىرىمەن ويناۋعا بولمايدى. باعىڭدى بايلاۋعا حاقىم جوق. ءوزدەرىڭ سولاي ۇيعارساڭدار, سەندەردىڭ باقىتتى وتباسى بولۋلارىڭا تىلەكشىمىن» دەپ باتاسىن بەرىپ, قىزىنىڭ ماڭدايىنان ءسۇيىپتى.
قازىر گەورگي مەن گۇلايىم اتىراۋ قالاسىندا تۇرادى. راس, 1995 جىلى گەورگيدىڭ تۋعان اۋىلى – سارچاپەدتە تۇردى. ەكەۋى دە سوندا جۇمىسقا ورنالاستى. ومىرگە ىڭگالاپ ۇلى ارۋتيون, قىزى سيۋزاننا كەلدى. قوس نارەستەنىڭ بىلدىر-بىلدىر ءتىلى, ءتاي-ءتاي قادامى گەورگيدىڭ اتا-اناسىنىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ, قۋانىشىن ۇلعايتىپتى. «اتام دا, ەنەم دە مەنىڭ اتىمدى ەشقاشان اتاعان ەمەس. ۇنەمى «قىزىم» دەپ وتىرادى. ەنەم 1996 جىلى ومىردەن ءوتتى. سول كىسىگە قۇرمەتىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە كىشى قىزىمىزدى اجەسىنىڭ اتىمەن سوبينار دەپ اتادىق. ال اتام 84 جاستا. سوڭعى جىلدارى گەورگيدىڭ اۋىلىنا بارعان سايىن اتام «نازارباەۆتىڭ قىزى كەلدى» دەپ ءىلتيپات ءبىلدىرىپ وتىرادى. «قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقتىڭ باعىنا تۋعان ادام عوي. ول قازاقستاندى, قازاقتى الەمگە تانىتتى. بارلىق ەلدە ول تۋرالى تەك جاقسى پىكىر ايتىلادى. ول جايىندا تەك جاقسى ءسوز ەستيمىز. سولاي بولا بەرسىن!» دەپ وتىرادى ەرەكشە ءبىر تولقىنىسپەن. قازاقستان تۋرالى, ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز تۋرالى وسىنداي جىلى ءسوز ەستىگەندە, كوڭىلىم ءبىر مارقايىپ قالادى», دەيدى گۇلايىم ارمەنياعا بارعان ساپارىنان سىر تارقاتىپ. مارگارياننىڭ وتباسىندا ءبىر ۇل, ەكى قىز جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلەدى. ۇلكەنى – ارۋتيون, اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىن ۇزدىك بىتىرگەن مامان. بۇل كۇندەرى كاسپي تەڭىزىندەگى «قاشاعان» كەنىشىن يگەرۋگە اتسالىسىپ جاتىر. ال سيۋزاننا – اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىنىڭ IV كۋرس ستۋدەنتى. كىشى قىزى سوبينار اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن تەحنيكالىق گيمنازيادا وقيدى. ءبىر ەرەكشەلىگى, گەورگيدىڭ بالالارىنىڭ ءبارى دە قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن. ءبارى دە قازاقشا سويلەيدى, ءتىپتى ءان دە ايتادى. ال سوبينار قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپاندەرىنە ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز دايىندالادى ەكەن. ايتقانداي, گەورگيدىڭ ءوزىنىڭ دە قازاقشادان «بىرقاقپايى» بار. كەيدە اندەتىپ جىبەرەتىنى بار. گەورگي «قازترانسويلدا» كولىك جۇرگىزەدى, ال گۇلايىم كومەك سۇراعاندارعا زاڭدىق كەڭەس بەرەدى. گۇلايىم دا ارميان تىلىندە ەركىن سويلەي الادى.
– مەنىڭ وتباسىمنىڭ قازاقستاندا تۇرعانىنا 20 جىلعا جۋىقتادى. ونىڭ ۇستىنە قازاققا كۇيەۋ بالامىن عوي. گۇلايىمعا ۇيلەنگەندە, ونىڭ اتا-اناسى, باۋىرلارى مەن اعايىندارى كەۋدەمنەن يتەرگەن جوق. كەرىسىنشە, مەنى جىلى شىرايمەن قابىلدادى. قازاقتىڭ كەڭپەيىلىن كورسەتتى. قوناقجاي ەكەنىن تانىتتى. قازىر تۇراقتى جۇمىسىم بار. وسىندا باسپانا دا بار. اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىن سىرتتاي ءبىتىرىپ الدىم. دەمەك, مەنىڭ ەكىنشى ماماندىعىم بار. گۇلبانۋمەن شاڭىراق كوتەرگەنىمىزگە كەلەر جىلى شيرەك عاسىر بولادى. از با, كوپ پە, بىلمەيمىن, بىراق ءبىز – باقىتتى جاندارمىز! بىزگە ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعىنان, وتباسىنىڭ باقىتىنان, بالالارىمىزدىڭ الاڭسىز ءبىلىم الىپ, جۇمىسقا ورنالاسقانىنان باسقا ەشتەڭە قاجەت ەمەس, –دەيدى قازاق قىزى گۇلبانۋمەن بىرگە وتباسى شۋاعىنا بولەنگەن ارميان ۇلتىنىڭ وكىلى گەورگي مارگاريان.
جولداسبەك شوپەعۇل.
اتىراۋ وبلىسى.
