بۇل باسقوسۋعا سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى گەورگي كيم, جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى تالعات دوناقوۆ, باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل اسقار شاكىروۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءرۇستام ءجۇرسىنوۆ, ادۆوكاتتار مەن نوتاريۋستەردىڭ رەسپۋبليكالىق بىرلەستىكتەرىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى قادىرجان بايمۇحانوۆا مەن اسەل ءجانابىلوۆا قاتىستى.
ج.اسانوۆ كەڭەستى اشا كەلە, 2018 جىلى سوت جۇيەسىن جاقسارتۋ جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قورىتىندىسىن قىسقاشا ايتىپ ءوتتى.
– جوعارعى سوت وتكەن جىلى «سوت تورەلىگىنىڭ جەتى ءتۇيىنى» باعدارلاماسىن جاريالادى. بۇل – ۇلت جوسپارى شەڭبەرىندەگى سوتتاردى ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ پراكتيكالىق قۇرالى. جەتى باسىم باعىت بويىنشا جۇمىستىڭ ناقتى مازمۇنى تۇرعىنداردىڭ سوتقا سۇرانىسى نەگىزىندە ازىرلەندى, – دەدى جوعارعى سوت توراعاسى.
كەڭەستە العاش بولىپ ءسوز سويلەگەن جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى اباي راحمەتۋلين ازاماتتاردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن سوت ارقىلى قالپىنا كەلتىرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلعانىن ايتا كەلە, 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا پروكۋرور قاتىسقان ىستەر بويىنشا اقتاۋ ۇكىمدەرىنىڭ 2,3 ەسەگە (100-دەن 226-عا دەيىن) ارتقانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى كاسساتسيا جەكە ايىپتاۋلاردى قوسپاعاندا, 51 ادامدى اقتاعان. ولاردىڭ اراسىندا ەسىرتكىگە قاتىستى قىلمىستاردى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ بارىسىندا پروتسەستىك نورمالاردىڭ بۇزىلۋى, قىزمەت بابىندا جالعان قۇجات جاساۋ, لاۋازىمدى وكىلەتتىكتەردى اسىرا پايدالانۋ, پارا الۋ, ۇرلىق, الاياقتىققا قاتىستى ىستەردىڭ ۇلەسى باسىم بولعان.
سونىمەن قاتار بىلتىر سوتتالعان بارلىق 7610 ادامنىڭ 23,9 پايىزى باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان. بۇل كورسەتكىش 2017 جىلى 28 پايىزدى (9405) قۇراعان.
القا توراعاسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سوتتار باس بوستاندىعىنان ايىرۋمەن بايلانىستى ەمەس جازالاردى ءجيى قولدانا باستاعان. ولاردىڭ اراسىندا ايىپپۇل (24%), قوعامدىق جۇمىس (5,6%), باس بوستاندىعىن شەكتەۋ (1,2%) سەكىلدى جازالاردىڭ ۇلەسى ارتقان. وعان قوسا, م ۇلىكتى تاركىلەۋ 8 ەسەگە ازايعان.
ال جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ەلىس ابدىقادىروۆ كاسساتسيادا قايتا قارالعان اپەللياتسيا اكتىلەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىنىڭ كۇشى جويىلىپ, وزگەرتىلگەنىنە ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, ىستەردىڭ 30 پايىزىن جاڭادان قاراۋ ءۇشىن كەرى قايتارۋ پروتسەستى سوزبالاڭعا سالىپ قانا قويماي, داۋلاسۋشى تاراپتار اراسىنداعى جانجالدى ۋشىقتىرا تۇسەدى. ولار ماتەريالدىق قيىندىقتار مەن ءىستى سوتتا قاراۋ بويىنشا مەملەكەتتىك باج سالىعىن تولەپ, شىعىنعا ۇشىرايدى.
ءوز كەزەگىندە, جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ توراعاسى ايگۇل قىدىرباەۆا وتكەن جىلى ينۆەستورلاردىڭ 10 ميللياردتان استام تەڭگەگە قاتىستى قۇقىقتارى قورعالعانىن ايتتى. سوتقا كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سالىق, كەدەن, ەكولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋعا قاتىستى داۋلار بويىنشا شەشىمدەرى مەن ارەكەتتەرى ۋشىقتىرعان داۋلارعا بايلانىستى ەكەن.
بۇدان ءارى ءسوز العان ج.اسانوۆ الداعى جوسپارلارىمەن دە بولىسە كەلە, بيىل سوت تورەلىگىنىڭ ساپاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىندىگىن, ءبىرىنشى جانە اپەللياتسيالىق ساتىلارداعى ءاربىر سۋديا وزدەرى شىعارعان سوت شەشىمدەرى ءۇشىن دەربەس جاۋاپ بەرۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– زاماناۋي ەلەكتروندى تەحنولوگيالار ءاربىر سوت اكتىسىنە جوعارعى سوتتىڭ قول جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ج.اسانوۆ.
توراعا سۋديالاردى سوت تورەلىگىن حالىق ءۇشىن بارىنشا تۇسىنىكتى ەتۋگە بارلىق كۇش-جىگەرى مەن ءبىلىمىن جۇمساۋعا شاقىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەك وسى جاعدايدا عانا سوتتار زاڭ ۇستەمدىگى مەن الەۋمەتتىك ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تىكەلەي فۋنكتسيالارىن ىسكە اسىرا الادى.
