پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ الداعى تاۋلىكتەردە بىرقاتار وڭىردە كۇننىڭ قاتتى سۋىتاتىنىنا وراي, اكىمدىكتەردىڭ, ءورت ءسوندىرۋ جانە توتەنشە جاعدايلار قىزمەتتەرىنىڭ نازارىن ءورت قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىنە اۋداردى. ويتكەنى جىلۋ جەلىلەرىندە جىلۋ بەرۋ تەمپەراتۋراسى ارتادى, جەكە ۇيلەردە پەش جاعۋ دا كۇشەيە تۇسەدى. سوندىقتان قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىنىڭ ساقتالۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ تاپسىرىلدى.
مۇنان كەيىن ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىل 30 قاڭتاردا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ بويىنشا ۇسىنىلاتىن شارالار تۋرالى جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باياندامالارى تىڭدالدى.
جالپى, ۇكىمەتتىڭ جۇمىسى قاناعاتتانارلىق دەپ باعالاندى. پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ ەلباسىنىڭ بۇل جوعارى باعالاۋى وسى جىلعا بەلگىلەنگەن مىندەتتەر مەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن بۇرىنعىدان دا كوپ كۇش-جىگەر جۇمساۋدىڭ قاجەتتىگىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ۇكىمەت الدىنا ەكونوميكانىڭ ورنىقتى ءوسۋ قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءارتۇرلى ستسەناريگە دايىن بولۋ مىندەتى قويىلدى. بۇل جەردە ەكى كورسەتكىشكە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەك – حالىقتىڭ تابىسى مەن تۇرمىس ساپاسى. مەملەكەت باسشىسى تاعى بىرقاتار كورسەتكىشكە ارنايى توقتالىپ ءوتتى, ولار – شاعىن جانە ورتا بيزنەس ۇلەسىن كوبەيتۋ, شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ. ءار مينيستر مەن اكىمنىڭ جۇمىسى وسى كورسەتكىشكە قاراي باعالاناتىن بولادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ (شوب) ەكونوميكاداعى ۇلەسىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جالعاساتىنىن, ەكونوميكانى ودان ءارى جەكەشەلەندىرۋ جانە مەملەكەت يەلىگىنەن الۋ, كولەڭكەلى اينالىممەن كۇرەس, اۋماقتاردى دامىتۋ باعدارلاماسىن ودان ءارى تۇزەۋ بويىنشا شارالار قابىلداناتىنىن, سونداي-اق مينيسترلىككە بەرىلگەن وكىلەتتىكتەر اياسىندا ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ بويىنشا ءتيىمدى مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا كۇش جۇمىلدىرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
شوب-تىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس وتكەن جىلى زاڭنامالىق دەڭگەيدە قابىلدانعان رەفورمالاردى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ىسكە اسىرۋ ارقىلى بيزنەس ءۇشىن كەدەرگىلەردى تومەندەتۋ, بولىنگەن 600 ملرد تەڭگە بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبىندە, اگروونەركاسىپ كەشەنىندە قايتا وڭدەۋ جانە وندىرۋدە, سونداي-اق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ باسىم جوبالارىن نەسيەلەندىرۋ بويىنشا جۇمىستى ءىس جۇزىنە اسىرۋ نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا وسى قاراجاتتان بەرىلەتىن نەسيەلەردى ارزانداتۋ ماقساتىندا سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ 3 جىلدىق بيۋدجەتتە كوزدەلگەن.
ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ بانك مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا قارجى سەكتورىن قالىپقا كەلتىرۋ ساياساتىن, قاداعالاۋ بويىنشا ۇزدىك حالىقارالىق پراكتيكانى, ونىڭ ىشىندە تاۋەكەلگە باعدارلانعان نەگىزدە ەنگىزۋدى جالعاستىراتىنىن ايتتى. بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى شارانىڭ ءبىرى – كەپىلدى كرەديتورلاردىڭ ءابسوليۋتتى باسىمدىعى بويىنشا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر. بۇل كرەديتورلاردىڭ كاسىپورىندار بانكروتتىعىنا مۇددەلىلىگىن ارتتىرۋعا, ناقتى سەكتوردى قالىپقا كەلتىرۋگە, ەكونوميكالىق اينالىمعا كەپىل مۇلكىن تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
2019 جىلى ۇلتتىق بانك بانك اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن جان-جاقتى باعالاۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىسىن باستايدى, قارجى رەتتەۋشىسى بۇل ماسەلەلەردى بانكتەرمەن تالقىلاي باستادى. سونداي-اق «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ ۇلگىسىمەن ازاماتتارعا وتاندىق اۆتوموبيلدەر ساتىپ الۋعا نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىن ەگجەي-تەگجەيلى ازىرلەۋگە دايىن. بۇل ۇسىنىستى ۇلتتىق بانك مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە بانكتەرمەن وسى جىلدىڭ ءى جارتىجىلدىعىندا جان-جاقتى پىسىقتاپ, باعدارلامانى ءىى جارتىجىلدىقتا ىسكە قوسۋدى كوزدەيدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ باياندادى.
ەت ەكسپورتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسادى. وعان قارجى ءبولىندى جانە ناقتى ينديكاتيۆتەر ايقىندالدى, ول ءۇشىن: 1,2 ملن باس ءىرى قارا مالدى تۇقىمدىق تۇرلەندىرۋ; بورداقىلاۋ الاڭدارىنا 353,6 مىڭ باس بۇقاشىق جەتكىزۋ; 100 مىڭ باس ءىرى قارا مال جانە 415,75 مىڭ باس ۇساق مال ساتىپ الۋ قاجەت. 2019 جىلى 30 مىڭ توننا سيىر ەتىن ەكسپورتتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. وتارلى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا 2018 جىلى 1873 (جوسپاردىڭ 259%-ى) قۇدىق سالىندى, ونىڭ ىشىندە 1369 قۇدىقتى سالۋعا 6082 ملن تەڭگە سۋبسيديا بەرىلدى. ناتيجەسىندە 2244,4 مىڭ گەكتار جايىلىم, ونىڭ ىشىندە 186,5 مىڭ باس ءىرى قارا مال, 531,6 مىڭ باس ۇساق مال, 57,4 مىڭ باس جىلقى, 34,3 مىڭ باس تۇيە سۋ كوزىمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىن سالۋ جوسپارلانعان. كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارى الدىمەن قاراعاندى قالاسىندا ىسكە قوسىلادى.
قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ەكونوميكاداعى مەملەكەت ۇلەسىن تومەندەتۋ ماقساتىندا بيىل جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارى بويىنشا رەسپۋبليكالىق, كوممۋنالدىق مەنشىك پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ 123 نىسانىن ساتۋ مىندەتى تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ جەكە تۇلعالارعا ارنالعان سالىق امنيستياسى تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا جول كارتاسى ازىرلەنگەن. پارلامەنتكە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدىڭ جوسپارلانعان مەرزىمى – 2019 جىلعى ناۋرىز; ماۋسىم ايىندا زاڭدى قابىلداۋ جانە جىل سوڭىنا دەيىن امنيستيانى اياقتاۋ كوزدەلگەن.
كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ بويىنشا تاپسىرمالاردى ورىنداۋ اياسىندا قحر-مەن اراداعى كەدەندىك ستاتيستيكانىڭ الشاقتىعىن تومەندەتۋ ماقساتىندا الماساتىن اقپارات قۇرامىن كەڭەيتۋ تۇرعىسىنان وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك جەرگىلىكتى جەلىلەردەگى اۆتوموبيل جولدارىن جاقسى جاعدايدان 90%-عا دەيىنگى دەڭگەيگە جەتكىزۋ بويىنشا جۇمىستى بەلسەندى جۇرگىزۋ اياسىندا مينيسترلىك قىمبات كۇردەلى جوبالاردان رەسايكلينگ ەكونوميكالىق ورتاشا ادىسىنە كوشەتىنىن اتاپ ءوتتى. 2019 جىلى پاريتەتتى نەگىزدە رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 150 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلعان. وسىلايشا 2025 جىلعا قاراي جەرگىلىكتى جەلىلەردىڭ جاعدايى 90%-عا دەيىن جاقسارتىلادى. سونداي-اق بيىل اقش, جاپونيا, قىتاي جانە الەمنىڭ باسقا دا ءىرى قالالارى باعىتتارى بويىنشا تىكەلەي اۋە قاتىناسىن اشۋ جونىندە ءتيىستى شارالار قابىلدانادى.
بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن باعدارلامانىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارىن بەرۋ ماسەلەلەرى جونىندە تۇرعىن ءۇي زاڭناماسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. «7-20-25», «نۇرلى جەر» باعدارلامالارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى, تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ قارىزدارىنىڭ باستاپقى جارناسىنىڭ مولشەرلەمەسى 30%-دان 20%-عا دەيىن تومەندەتىلدى. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە ءبىرىنشى قاباتتاردا الەۋمەتتىك وبەكتىلەردى ورنالاستىرا وتىرىپ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ كوزدەلگەن. استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن 1 مىڭنان كەم ەمەس جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەردىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
ءوز كەزەگىندە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ ۆەدومستۆو ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە قازاقستاندىق ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى جاڭا شارالاردى ازىرلەۋ جۇمىستارىنا كىرىسكەنىن اتاپ ءوتتى.
«مەملەكەتتىڭ سىرتقى باعىتتاعى ساياسي مىندەتتەرىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تومەندەتپەي, ءسىم قازاقستاننىڭ حالىقارالىق-ەكونوميكالىق كەڭىستىكتەگى ۇلتتىق مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋگە قايتا باعىتتالعان. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدىڭ كۇردەلى ەكوجۇيەسىن قۇرۋ» تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋ باستالعان بولاتىن: ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن 40 باسىم ەل انىقتالدى, تيىمدىلىك كورسەتكىشتەرى ازىرلەندى», دەدى ب.اتامقۇلوۆ.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ ءوز بايانداماسىندا «جاس مامان» باعدارلاماسى «جاستار – ەل تىرەگى» ۇلت جوباسىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالادى جانە «100/200» قاعيداسى بويىنشا ىسكە اسىرىلادى دەدى. ياعني 200 وقۋ ورنى جاڭا قۇرالدارمەن جابدىقتالادى, بۇل – 3 جىل ىشىندە 100 سۇرانىسقا اسا يە ماماندىقتار بويىنشا 20 جوعارى وقۋ ورنى جانە 180 كوللەدج. وسىلايشا, 210 مىڭنان استام بىلىكتى مامان دايارلانادى. اتالعان وقۋ ورىندارى ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, باسقا وقۋ ورىندارى ءۇشىن قۇزىرەتتىلىك ورتالىعىنا اينالادى. ول – 1-2 ماماندىق بويىنشا جاڭا جابدىقتى, شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن كووپەراتسيانى, جاڭا وقۋ باعدارلامالارىن كوزدەيدى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان بەرىلەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرىن ارتتىرۋ بويىنشا تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن مينيسترلىك الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ پارامەترلەرىن قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. قازىرگى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە الەۋمەتتىك قاتەردىڭ ءۇش ءتۇرى بويىنشا پارامەترلەردى قايتا قاراۋ ۇسىنىلادى. الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرى مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ وتىلىنە بايلانىستى بەلگىلەنەدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي تسوي مەملەكەت باسشىسى تاپسىرمالارى بويىنشا بىرنەشە باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىن, سونىڭ ءبىرى دارىلىك زاتتاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ شەڭبەرىندە دارىلىك زاتتاردى ورتالىقتاندىرۋ جۇرگىزىلگەنىن, ەلەكتروندى ساتىپ الۋ ارقىلى ساتىپ الۋ جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلگەنىن, تەگىن دارىلەردى بەرۋدى ەلەكتروندى ەسەپكە الۋ جولعا قويىلعانىن ايتتى. بۇعان قوسا, SMS ارقىلى ازاماتتاردىڭ ءدارى-دارمەكتەردى الۋى تۋرالى حابارلاندىرۋ پروتسەسى ىسكە قوسىلدى. ءساۋىر
ايىندا دارىلىك زاتتاردىڭ شەكتى باعالارى بەكىتىلەدى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى ناقتى بەلگىلەپ, سۇراۋدىڭ قاتاڭ بولاتىندىعىن ەسكەرتتى.
مەديتسينا جۇمىسكەرلەرىنىڭ پراكتيكالىق دايارلىعىن كۇشەيتۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى پراكتيكالىق داعدىلاندىرۋعا نازار اۋدارۋى ءتيىس.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرىمەن بىرگە: جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادامداردى ۇزدىكسىز وقىتۋدىڭ كەشەندى جۇيەسىن ىسكە قوسۋدى (life-long learning) قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس; جۇمىس بەرۋشىلەرمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, سالىقتىق شەگەرىمدەردى كاسىپورىنداردىڭ پەرسونالىن وقىتۋ شىعىستارىنا قولدانۋ مۇمكىندىگىن زەردەلەۋى قاجەت.
اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە: مەملەكەتتىك ورگانداردا قازىرگى بيزنەس-پروتسەستەردى تۇبەگەيلى قايتا قاراۋ جونىندەگى شارالاردى ازىرلەسىن, ەڭ الدىمەن قاعازدان باس تارتىپ, 2020 جىلدان باستاپ تولىق ەلەكتروندى قۇجات اينالىمىنا كوشۋى قاجەت; حالىققا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار تۋرالى ۇنەمى اقپارات بەرىپ, كەرى بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە قارجى مينيسترلىگىمەن بىرگە الەۋمەتتىك تولەمدەردى ەسەپتەۋ جانە ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان بىرىڭعاي تولەم تۇرىندە تولەۋ ءتارتىبىن وڭايلاتۋ تاپسىرىلدى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىمەن جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرگە 2019 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن «ساپالى قازاقستان» كەشەندى جوسپارىن ازىرلەپ قابىلداسىن.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر پرەزيدەنت بەلگىلەپ بەرگەن مىندەتتەردىڭ ءبارى ناقتى ورىندالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى ۇكىمەتتىڭ اعىمداعى جىلعى جۇمىس جوسپارىنا قوسۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە ءۇش كۇن مەرزىمدە ەنگىزۋ تاپسىرىلدى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«Egemen Qazaqstan»
