دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 2018 جىلعى دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, كۇنشىعىس ەلىندە ەر ادامداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 81 بولسا, ايەل ادامداردا – 87 جاس. ال 2017 جىلى جاپونيادا 90-نان اسقان ادامداردىڭ سانى 2 ميلليونعا جەتكەن. ولاردىڭ شامامەن 90%-ى – ايەلدەر. عالىمدار جاپوندىقتاردىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ قۇپياسىن دۇرىس تاماقتانۋ سەبەبىنەن دەپ تۇسىندىرەدى. بىراق قاي جىلعى ستاتيستيكانى قاراساق تا ايەلدەردىڭ سانى ەرلەردەن باسىم. ال ەلىمىزدەگى 2017 جىلعى ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ورتاشا جاس مولشەرى 73-ءتى كورسەتسە, ايەل ادامداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى - 76, ەر ادامداردا – 68 جاس.
نەگە ايەل ادامدار ەرلەرگە قاراعاندا ۇزاق ءومىر سۇرەدى؟ سونىمەن, دەرەكتەردى سويلەتەيىك.
UCL ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى داۆيد دجەمس بۇل ادامداردىڭ جىنىسىن انىقتايتىن (ايەل ادامداردا – حح, ەرلەردە – حۋ) حروموسوماعا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن دەيدى. ال ولارداعى گەن ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنا ىقپال ەتەدى ەكەن. ايەلدەردە ەرلەرگە قاراعاندا سانى ارتىق حروموسوما ۇلكەنىرەك, سوعان ساي گەنى دە كوپ. ال ەرلەردە ح پەن ۋ بولاتىندىقتان گەن سانى از. تىرشىلىك ءۇشىن ماڭىزدى گەندەر دە وسىعان بايلانىستى. سوندىقتان بۇل ەرلەر ءۇشىن ايتارلىقتاي ماسەلە تۋدىرادى. سەبەبى ولاردا ايەلدەردە بار «قوسىمشا» ح حروموسوما جوق.
«جۇكتىلىك مەرزىمى سوزىلۋىنا بايلانىستى جارىق دۇنيە ەسىگىن اشپاي جاتىپ ەر بالالاردىڭ 20-30%-ى كوز جۇمادى. ەر بالالاردىڭ تۋىلۋ بارىسىندا مايىپ بولىپ قالۋ ىقتيمالدىعى دا جوعارى» دەيدى ەكسەتەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى لورنا حارريس.
ءجاسوسپىرىم شاقتا ەر بالالار مەن قىزداردىڭ اعزاسىندا كۇردەلى گورمونالدىق وزگەرىس بولادى. ەر ادامدارداعى تەستوستەرون گورمونى سۇيەك پەن بۇلشىق ەت جاسۋشالارىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ, ەر ادامداردى ايەلدەرگە قاراعاندا ۇلكەن ءارى مىقتىراق ەتەدى. سونداي-اق بۇل گورمون ەر ادامنىڭ مىنەزىنە دە اسەر ەتەتىن كورىنەدى. ەرلەردىڭ سالىستىرمالى تۇردە ۇزاق ءومىر سۇرمەۋىنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى دە وسى گورمونمەن تىعىز بايلانىستى. زەرتتەۋشىلەر وتپەلى كەزەڭدە ارتاتىن تەستوستەرون مولشەرى ەر ادامداردى ءار ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەرگە يتەرمەلەيتىنىن العا تارتادى. توبەلەس, موتوتسيكل نەمەسە كولىكتى جوعارى جىلدامدىقتا ايداۋ, جاڭا دۇنيەلەر تاتىپ كورۋ سىندى قىزىعۋشىلىقتاردىڭ دا سەبەبىن وسىلاي تۇسىندىرەدى.
ءوز ەلىمىزدەگى ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2017 جىلى 65-تەن اسقان ەر ادامداردىڭ سانى – 455 335, ايەل ادامداردىڭ سانى – 824 535, ياعني ەرلەردەن, شامامەن, 2 ەسە كوپ. بىراق, ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ مىقتى دەنساۋلىقتىڭ كورسەتكىشى ەمەس. الاباما ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ستيۆەن وستاد پەن كەتلين فيشەر باتىستا ايەلدەردىڭ ەرلەرگە قاراعاندا دارىگەرگە كوپ باراتىندىعىن ايتادى.
الايدا, بار ماسەلە ەر ادامداردىڭ گورمونىندا عانا ەمەس. ايەل ادامدارداعى ەستروگەن گورمونى اعزادان قاجەتسىز زاتتاردى شىعارۋعا اتسالىسادى. 2005 جىلى يسپانيا عالىمدارى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ بويىنشا, ەستروگەن گورمونى ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ ۇزاقتىعىنا ىقپال ەتەتىن گەندەردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىراتىنى انىقتالعان. ەستروگەن سونداي-اق اعزاداعى حولەستەرين مولشەرىن رەتتەۋگە دە كومەكتەسەدى, ال ول ءوز كەزەگىندە جۇرەك اۋرۋلارىنا شالدىعۋ ىقتيمالدىعىن تومەندەتەدى ەكەن.
سوتسيولوگتار 2032 جىلعا قاراي ەرلەر مەن ايەلدەر جاسىندا ايىرماشىلىق بولمايتىنىن ايتادى. بۇل – الداعى ون جىلدىقتا ادامزاتتى ايتارلىقتاي وزگەرىس كۇتىپ تۇر دەگەن ءسوز.
سالتانات شىءنادىل
