قىس قىستاۋى كورشى ەكى دوس بولىپتى. ونىڭ ءبىرىنشىسى جىل سايىن قىسقا قاراي ەكى مايا, ال ەكىنشىسى ءبىر مايا ءشوپ دايىندايدى ەكەن. ءبىرىنشى كورشىنىڭ مالدارى جيناعان ءشوپتى ءتورت ايدا تاۋىسسا, ەكىنشى كورشىنىڭ مالدارى دا ءبىر مايا ءشوپتى ءتورت ايدا تاۋىسادى ەكەن. بىراق ءبىر جىلى ەكىنشى كورشىنىڭ ءشوبى بايقاۋسىزدا تۇگەلدەي ورتەنىپ كەتىپتى. امال جوق, ءبىرىنشى كورشى ەكىنشى دوسىنا قول ۇشىن سوزىپ, دوسىنىڭ مالدارىن ءوزىنىڭ ەكى مايا شوبىنە سالادى. سۇراق: ەكى دوستىڭ بار مالى ەكى مايا ءشوپتى قانشا ۋاقىتتا جەپ تاۋىسادى جانە ولار قىستان امان-ەسەن شىعا الا ما؟
23-ەسەپ:
ايتەكە ءبيدىڭ ەنشى ءبولۋى
ايتەكە ءبيدىڭ بايگەنىڭ الدىن بەرمەيتىن 20 سايگ ۇلىك تۇلپارى بولىپتى. بي قارتايىپ دۇنيەدەن وتەر الدىندا, «تۇلپارلاردىڭ ەكىدەن ءبىرىن ءوزىمنىڭ بالالارىم, تورتتەن ءبىرىن – ناعاشى جۇرتىم, ال بەستەن ءبىرىن – قايىن جۇرتىم ەنشىلىككە السىن!» دەپ امانات قالدىرىپتى. بي دۇنيەدەن وتكەن سوڭ بالالارى تۇلپارلاردىڭ ەكىدەن ءبىرىن (10 تۇلپاردى), ناعاشى جۇرتى – تورتتەن ءبىرىن (بەس تۇلپاردى), قايىن جۇرتى – بەستەن ءبىرىن, ياعني ءتورت تۇلپاردى ءبولىسىپ الادى. بارلىعى 19 تۇلپار. ءبىر تۇلپار نەگە بولىسكە تۇسپەي قالدى؟
24-ەسەپ:
الداركوسە مەن شىعايباي
الداركوسە اسىعىس شارۋاسىمەن بارا جاتىپ شىق بەرمەس شىعايبايمەن جولىعىپ قالادى. شىقاڭنىڭ قۋانىشى قوينىنا سىيماي وتىر ەكەن. الدەكەڭ ءمان-جايىن سۇراسا: «كوپتەن بەرى مەنەن 10 سوم قارىز الىپ قايتارا الماي جۇرگەن كورشىم بار ەدى, سونى بۇگىن وسىمىمەن 13 سوم قايتارىپ الدىم. سوعان كوڭىلىم تولىپ وتىر» دەپ ماقتانىپتى. سوندا الدەكەڭ: «ەگەر ول قايتارا الماي جۇرسە جاعدايى بولماعان شىعار. كورشىنى ماجبۇرلەۋ كۇنا. انا ءوسىم قىلىپ العان ءۇش سوم ساعان جاقسىلىق اكەلمەيدى, ونى وعان قايتارىپ بەر» دەيدى. شىعايباي كەلىسەدى دە ۇيىنەن ءۇش سوم الىپ شىعادى. بىراق اقشانى قايتاراتىن كەزدە ىشتارلىعى ۇستاپ, كورشىگە ءبىر سوم قايتارىپ بەرەدى دە, ەكى سومدى قالتاسىنا جاسىرىپ قالادى.
شىعايباي ەسەپتەي كەلىپ: «كورشىدەن 13-1=12 سوم الدىم, ەندى وعان جاسىرىپ قويعان 2 سومدى قوسسام بارلىعى 14 سوم بولادى. دەمەك, تاعى دا 1 سوم قوسىمشا پايدا ءتۇستى قالتاما» دەپ قۋانادى. الداركوسە شارۋاسىن ءبىتىرىپ قايتا ورالىپ كەلە جاتىپ, تاعى دا شىعايبايمەن كەزدەسەدى. ول العاشقىدان دا زور ءماز-مەيرام بولىپ وتىر ەكەن. الدەكەڭ ءمان-جايىن سۇراسا, ول: «كورشىگە 3 سوم ەمەس, 1 سوم قايتارعانىن, وسى سەبەپتى ول كورشىدەن 13 سوم ەمەس, 14 سوم الىپ, 4 سوم ۇستەمە پايدا تۇسىرگەنىن ايتادى. سوندا الداركوسە: «ەندى كورشىگە ارتىق 4 سومنىڭ 1 سومىن تاعى دا قايتارىپ بەرسەڭ, وندا قانشا ۇستەمە پايدا كورەر ەدىڭ» دەسە, شىعايباي ءبىراز ويلانىپ: «قازىر كورشىگە ارتىق 4 سومنىڭ 1 سومىن قايتارىپ بەرىپ, قالعان 3 سومدى وزىمە قالدىرسام, وندا كورشىدەن 14-1=13 سوم الار ەدىم دە, وعان جاڭاعى 3 سومدى قوسسام بارلىعى 16 سوم بولار ەدى, دەمەك, ۇستەمە پايدا 6 سوم بولادى» دەيدى. سوندا الداركوسە, «كورشىڭە قايتا-قايتا ءبىر سومنان بەرە بەرگەنشە بىردەن 2 سومدى بەرسەڭ پايدا ودان دا كوپ بولار ەدى» دەيدى. شىعايباي وعان كەلىسەدى دە ارتىق 4 سومنىڭ 2 سومىن كورشىگە, ال قالعان 2 سومدى وزىنە الىپ قالادى. سوندا شىعايباي كورشىدەن قانشا سوم الىپ, قانشا ۇستەمە پايدا كوردى؟
ەسكەرتۋ:
ەسەپ جاۋاپتارىن info@egemen.kz مەكەنجايىنا جولداۋلارىڭىزدى وتىنەمىز.
دايىنداعان بەكەن قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
