زامان تالابىنا ساي ەلباسى اتاپ وتكەندەي, قۇجاتتاردى بارشا جۇرتشىلىققا قولجەتىمدى ەتۋ ءۇشىن تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ پروتسەسى جىلدامىراق جۇرگىزىلەدى دەگەن ءۇمىت بار. ارحيۆ قۇجاتتارىن ناسيحاتتاۋ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جاريا ەتۋ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وتانسۇيگىشتىك قاسيەتىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا ىرگەلى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. شەت مەملەكەتتەر ارحيۆتەرى مەن عىلىمي ورتالىقتارىنا ءىس-ساپارلار ۇيىمداستىرىلىپ, ول جەردەگى ەل تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتار انىقتالىپ, ماماندارىمىزدىڭ شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن تاجىريبە الماسۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزەدى دەگەن سەنىمىمىز مول.
مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى رەتىندە ارحيۆتەر تاريحي ۋاقىتتىڭ, تاريح جادىنداعى ساباقتاستىقتىڭ, الەۋمەتتىك پروتسەستەردىڭ ەۆوليۋتسياسىن بەلگىلەۋدىڭ ماڭىزدى بۋىنى بولىپ تابىلادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ءارحيۆىنىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – حالىقارالىق ارىپتەستىكتى ۇلعايتۋ. ونىڭ ءبىر دالەلى – حالىقارالىق ارحيۆتەر كەڭەسىنىڭ ەۋرازيالىق ايماقتىق بولىمشەسىنە (ەۆرازيكا مسا) مۇشەلىگى.
ۇلتتىق ءارحيۆتىڭ وقۋ زالىندا تاريحشىلار, عالىمدار مەن ستۋدەنتتەرگە جانە ولكەتانۋشىلارعا زەرتتەۋ ماقساتىندا پايدالانۋ ءۇشىن قۇجاتتارعا قولجەتىمدىلىك قامتاماسىز ەتىلگەن. مۇندا قازاقستاندىق زەرتتەۋشىلەر سانىنىڭ كوبەيۋىمەن قاتار, جاقىن جانە الىس شەتەلدەردىڭ عىلىمي مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرى دە جۇمىس ىستەيدى. ۇلتتىق ارحيۆ, سونىمەن قاتار تاعى ءبىر ماڭىزدى فۋنكتسيانى ىسكە اسىرۋدا. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە شەتەل مەملەكەتتەرى ازاماتتارىنان, مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ۇيىمداردان, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان كەلىپ تۇسەتىن سۇرانىستاردى ورىنداۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقارۋدا.
2007 جىلى «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اقش, مىسىر, وزبەكستان, تۇركيا, قىتاي, ۆەنگريا, فرانتسيا جانە رەسەي ارحيۆتەرىنەن قازاق حاندىعىنىڭ تاريحىنا قاتىستى كوپتەگەن قۇندى قۇجاتتار اكەلىندى. وسى قۇجاتتاردى شاعاتاي, پارسى, قىتاي, اعىلشىن, فرانتسۋز جانە باسقا دا تىلدەر بولعاندىقتان ولاردى قازاق جانە ورىس تىلىنە اۋدارۋ قاجەت. ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى اياسىندا تاريحشى عالىمدارمەن بىرلەسىپ كوپتەگەن قۇجاتتاردى اۋدارۋ بويىنشا كولەمدى جۇمىستار باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. باعدارلاما بويىنشا ازىرلەنەتىن جوبالارعا قاتىسىپ, وتاندىق ارحيۆ قورلارىن تولىقتىرۋعا اتسالىسۋدى ءوزىمىزدىڭ بولاشاق ۇرپاق الدىندا ازاماتتىق بورىشىمىز دەپ سانايمىز. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان تاريحىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق كۇن ارتا ۇلعايىپ كەلەدى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ارحيۆىندە ء«ارحيۆتى تسيفرلاندىرۋ: دامۋدىڭ جاڭا تراەكتورياسى» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. كونفەرەنتسيا شەڭبەرىندە ارحيۆتەر قىزمەتىن تسيفرلاندىرۋ, «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار, ارحيۆتىك قۇجاتتاردى ساقتاۋدىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزدەرى, ولاردى ەسەپكە الۋ, قالىپتاستىرۋ جانە جەكە قور, سونداي-اق ەلەكتروندى قۇجاتتار قويماسىن شەشۋ جولدارى مەن ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
تاعى ءبىر جاقسى جاڭالىق – ۇلتتىق ءارحيۆتىڭ جاڭا عيماراتىن سالۋ ماسەلەسى وڭتايلى شەشىلۋدە, قۇرىلىسقا ارنالعان جەر تەلىمى بەرىلدى. بولاشاقتا بۇل زاماناۋي ارحيۆ ينستيتۋتى سالا قىزمەتىنە جاڭاشىلدىق پەن ۇلكەن جەتىستىكتەر اكەلەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. جالپى, حالىقتىڭ قۇجاتتىق تاريحىنا جاستاردىڭ, شىعارماشىلىق جانە عىلىمي ينتەلليگەنتسيانىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. وسى ورايدا ۇلتتىق ءارحيۆتى قوعامدىق اقپاراتپەن الماسۋ ورتالىعىنا اينالدىرۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. بولاشاقتا بۇل ورتالىق جۇرتشىلىقتى حالىقارالىق ينتەللەكتۋالدى-اقپاراتتىق كەڭىستىكتە ينتەگراتسيالانىپ, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ارحيۆ ينستيتۋتى اتانۋى ءتيىس.
بۇگىنگى ۇرپاق تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ كۋاگەرى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى ۇلتتىق تاريحىمىزدى تەرەڭنەن تانۋعا جول اشادى. بۇل ورايدا وتاندىق ارحيۆتەرگە ۇلكەن مىندەت جۇكتەلىپ وتىر.
اتا-بابالارىمىزدىڭ ەڭ وزىق تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالارمەن اجىراماس بايلانىسىن راستايتىن تاريحي جادىگەرلەر, قولجازبالار, ارحيۆتىك قۇجاتتار, كىتاپتار, بەلگىلى ءبىر عىلىمي فاكتىلەر جاhاندىق تاريحتاعى ۇلى دالانىڭ ورنىن ايقىندايدى. ءبىز مۇنى مۇمكىندىگىنشە جارقىراتا كورسەتە ءبىلۋىمىز كەرەك.
جانگەلدى ماحاشوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى
