تاڭداي قاعاسىز دا ويلاناسىز. ويلانا كەلە ساۋال تۋىندايدى؟ قازاقتىڭ ءاربىر اۋىلىنان اتويلاعان باتىرلار شىقسا, قالماقتار مەن جوڭعارلار قازاق دالاسىندا نەگە ات ويناتىپ, ءامىرىن جۇرگىزگەن؟ ءتىپتى قوقان, حيۋا حاندىعىنىڭ اتقوسشىلارىنا دەيىن نەگە قازاق اۋىلدارىنا قوقاڭداعان؟ ارينە, قالىڭ بۇقارا ءۇشىن اتقا قونعان, تۋعان دالاسىنىڭ ۇلتاراقتاي جەرىن قالىڭ جاۋعا بەرمەيمىن دەپ اتقا قونعان ەرلەردىڭ بولعاندىعىنا ءسوزىمىز جوق. ال ەندى بۇگىندە رۋ-رۋدىڭ, اتالاستارىن اتقا قوندىرىپ, ءباھادۇر اتاندىرىپ, بارلىعىن باتىر دەپ قابىلداۋ ساناعا سىيمايدى-اۋ, كەشىرىڭىز. جول باستاۋشىنى قول باستاۋشى دەپ كورسەتۋ, ساتقىنداردى باتىر دەپ باعامداۋ قانشالىقتى دۇرىس ارەكەت؟
اڭىز ارقىلى ورىلگەن, «دەيدى-دەيدى ەكەن» اڭگىمەسىنىڭ ىشىنەن باتىر بابالارىنىڭ ەرلىگىن اينىتپاي تاباتىن, ونىڭ باتىرلىق, اۋليەلىك, كورىپكەلدىك قاسيەتتەرىن ەلىنىڭ ازاتتىعىمەن استاستىرۋ قابىلەتى, شەبەرلىگى الاش ۇرپاعىنا عانا تيەسىلى بولسا كەرەك-ءتى. اسىرەسە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا اۋىل دارەجەسىندەگى باتىرلار مەن اقىنداردى حالىقتىق دەڭگەيگە كوتەرۋگە دەگەن جانتالاسقان تىرلىكتى قۇپتاي قويۋ قيىن.
ارعى تاريحتى قوزعاماي-اق, بەرتىندەگى كەيبىرەۋلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە ءوزىمىز كۋا بولعان, كەڭەستىك داۋىردەگى قىزمەت جاساعان, سوۆحوز ديرەكتورى, پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولعانداردىڭ بارلىعى ەلى ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتتى دەگەنگە نە دەرسىز. گازەت-جۋرنالداردا جاريالانعان ماقالا كەيىپكەرلەرىنىڭ ەڭبەك جولىنا ۇڭىلسەڭىز, قازاقستاندا باياعىدا-اق «جۇماق» ورناعان ەكەن. كەيىپكەرلەردىڭ بارلىعى دەرلىك حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت جاساپتى. سوۆحوز باسقارعاندا دا, اۋدان باسقارعاندا دا, وبلىس تىزگىنىن قولعا ۇستاعاندا دا, مينيستر بولعان كەزدە دە ادالدىق پرينتسيپىنەن استە اينىماعان. پەندەشىلىككە باس ۇرماعان, جەكە باسىنا قاتەر تونسە دە حالقى ءۇشىن العان باعىتىنان قايتپاپتى-اۋ قايتپاپتى. قۇداي-اۋ, سوندا كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاقتىڭ اۋزىنان اق مايى اعىپ ءومىر سۇرگەن بە؟ ەگەر سولاردىڭ بارلىعى ەلدىڭ قامىن ويلايتىن بولسا, قازاقتىڭ ءتىلى بوساعاعا شىعىپ قالار ما ەدى؟ الگى قاھارمان-كەيىپكەرلەر ءومىر سۇرگەن قوعامدا 700-گە جۋىق قازاق مەكتەبى جابىلىپ, قازاقتىڭ سانى ءوز جەرىندە 40 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان جوق پا؟ سوندا ۇلتى ءۇشىن جانىن شۇبەرەككە تۇيگەن تۇلعالار قايدا جۇرگەن؟ بولماسا اۋىلدان كەلگەن اعايىندار قالاعا «پروپيسكاعا» تۇرا الماي ساندالىپ جۇرەر مە ەدى؟
بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتاردىڭ ابىرويىن اسقاقتاتۋعا ىقپال ەتەتىن تاعى ءبىر امال – كوزدىڭ جاۋىن الار عيماراتتار, قالالار سالدىرعاندىعى. كەيىپكەرلەردىڭ وسىعان قانداي قاتىسى بار ەكەنىن تۇسىنبەيسىڭ. ويتكەنى ول مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتىنىڭ جوباسىنا سايكەس الدىنا الا بەس جىل بۇرىن جوسپارلانىپ قويىلماي ما؟ جارايدى, قالالاردا سالىنعان كوزدى اربايتىن سول عيماراتتاردا كىمدەر جۇمىس ىستەدى؟ جاڭادان سالىنعان قالالاردا, وعان قوسا سول قالالاردا سالىنعان ۇيلەردىڭ قىزىعىن باسقا ۇلتتاردىڭ وكىلدەرى كوردى ەمەس پە؟ قازاقتان شىققان باسشىلاردىڭ بارلىعى بىردەي قايراتكەر بولسا, قازاق حالقىنىڭ الەۋمەتتىك, دەموگرافيالىق جاعدايى قۇلدىراپ, ۇلتتىق كادرلاردان تاپشىلىق بولماس ەدى عوي. تۇلعالاردىڭ ەڭبەگىن باعالاۋعا كەلگەندە بۇرا تارتپاي, ارقايسىسىنا لايىقتى باعاسىن بەرگەندە عانا ادىلەتتىلىك سالتانات قۇرادى ەمەس پە.
ادىلەتتىلىك دەمەكشى, ەكىنىڭ ءبىرى جۇمابەك تاشەنوۆ ەمەس قوي, ەلدىڭ اۋماعىن بولشەكتەۋگە قارسى شىعىپ, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى سىندى لاۋازىمدى قىزمەتىن تارك ەتەتىن. كسرو-نىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ن.حرۋششەۆكە: «نيكيتا سەرگەەۆيچ, ەگەر جوعارعى كەڭەس ءار رەسپۋبليكانىڭ جەرلەرىن جەرگىلىكتى ورگاندارىنسىز شەشە بەرەتىن بولسا كسرو-نىڭ جانە ۇلت رەسپۋبليكالارىنىڭ كونستيتۋتسياسىن جويۋ كەرەك قوي. ال ول كونستيتۋتسيالاردىڭ باپتارىندا ءار ۇلت رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ تاريحي جەرىنە, ونداعى بايلىعىنا ءوز مەنشىگىم دەپ پايدالانۋعا قۇقى بار. ونى وزگەرتۋگە ەشكىمنىڭ, ەشبىر ورگاننىڭ قۇقى جوق» دەپ ايتقان دا تاشەنوۆ.
ەكىنىڭ ءبىرى جۇبان مولداعاليەۆ ەمەس قوي قاسقايىپ تۇرىپ, جەلتوقسان كوتەرىلىسىندە ۇرپاعىنىڭ سوققىعا جىعىلعانىن كورگەنشە «سوعىستا ولگەنىم ارتىق ەدى» دەيتىندەي. «كەيدە ءتىپتى باسشى جولداستاردىڭ قازاق جاستارىنىڭ رەسپۋبليكا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى سانى, ايتالىق, ورىس ستۋدەنتتەرىنەن كوپ ەكەن دەگەنى كىنالاعانداي, ءتىپتى مينيسترلىككە ەسكەرتكەندەي ەستىلەدى. ال ولار قازاقستاندا كوپ بولماعاندا, قايدا بولماق؟» دەپ قازاقستان ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى گەننادي كولبيندى سۇراق استىنا باسقا كىمنىڭ ءداتى باردى ەكەن؟
قالاي بولعاندا دا, حالقىنا قورعان بولعان وسىنداي تۇلعالاردىڭ ءومىرى كەيىنگى بۋىنعا ونەگە. ەندەشە, كەيىپكەرلەردى كرەسلوسىنا قاراپ ەمەس, ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىنە قاراپ ناعىز مەملەكەتشىل تۇلعالاردى عانا ناسيحاتتاعانىمىز ءجون بولار!
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
