كەيىنگى 3-4 جىلدا كاسىپورىندار جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ مەن ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋگە دە جان-جاقتى كوڭىل اۋدارىپ كەلەدى. بۇل ورايدا اقتوبە وبلىستىق اكىمدىگى, كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى جانە اۋماقتىق كاسىپوداق بىرلەستىگى جەتەكشىلەرىنىڭ ۇشجاقتى مەموراندۋمعا قول قويىپ, ونىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ تەتىكتەرىن قالىپتاستىرعانىن اتاپ وتكەن ءلازىم.
قازىر وڭىردە بىلتىر قول قويىلعان ۇجىمدىق شارتتار مەن وندىرىستىك باعدارلامانىڭ ورىندالۋ بارىسى تالقىلانۋدا. ايتالىق, ىرگەلى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى «اقتوبە حروم قوسىندىلارى زاۋىتى» اق بىلتىر جاسالعان مەموراندۋم تالاپتارىن تولىعىمەن ورىنداعان. زاۋىتتا 2283 جۇمىسشى ەڭبەك ەتسە, ولاردىڭ ورتاشا جالاقىسى 150 000 تەڭگە توڭىرەگىندە. وتكەن جىلى مۇندا 50 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق ءونىم ءوندىرىلىپتى. زاۋىتتا قازاقستاندىق قۇرامدى كوبەيتۋ ىسىندە دە وڭ ناتيجەلەر بار. بىلتىر جىل بويى تازالاۋ قوندىرعىلارى جاڭعىرتىلىپ, ەلەكتر سۇزگىلەرى ورناتىلدى. بۇل قالدىق مولشەرىن 17 پايىزعا تومەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزدى.
ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن شوقتىعى بيىك كاسىپورىننىڭ ءبىرى – اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى. مۇندا جوعارى جىلدامدىقتاعى تەمىر جول ماگيسترالدارى ءۇشىن رەلستەر شىعارىلادى. جىل قورىتىندىسىنا ارنالعان تالداۋلار زاۋىتتا الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر تولىقتاي ورىندالعانىن كورسەتتى. ايتالىق, ۇجىمدىق شارت تالاپتارىن ورىنداۋ ءۇشىن 275 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان ەكەن. زاۋىتتا جۇمىسشىلار سانىن ساقتاۋ مەن الەۋمەتتىك پاكەتتەردى ءبولۋ ىسىندە دە وڭ تاجىريبەلەر بار. ورتاشا ايلىق جالاقىنىڭ جەرگىلىكتى باسقا كاسىپورىندارمەن سالىستىرعاندا جوعارى – 237,1 مىڭ تەڭگە.
وبلىستا مۇناي-گاز شيكىزاتىن ءوندىرۋ ىسىندەگى جەتەكشى قۇرىلىم «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق. ونىڭ كەيبىر ەنشىلەس كاسىپورىندارىنداعى تۇيتكىلدى تۇستارعا توقتالماي كەتە المايمىز. ماسەلەن, «سنپس-اقتوبە كولىك كومپانياسى» جشس نەگىزىنەن شەتەلدىك ءوندىرىس جەتەكشىلەرىنىڭ باسقارۋىنا بەرىلگەن بۋىنداردا قازاقستاندىق مازمۇن مەن سۇرانىسقا قاتىستى نازار اۋداراتىن پروبلەمالار بار. اتالعان كاسىپورىندا 3, 4-ساناتتاعى مامان-جۇمىسشىلاردى شەتەلدەن الۋ ءۇردىسى تىيىلار ەمەس. سول سەبەپتى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ كومپانيا وكىلدەرىنە وڭىردەگى كادرلارعا باسىمدىق بەرۋ تۋرالى تالاپ قويۋى زاڭدىلىق. «سنپس –اقتوبە كولىك كومپانياسىمەن» كەزدەسۋى كەزىندە اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ:
– ەگەر قازاقستاندا جوق بىلىكتىلىگى جوعارى مامان-كادرلار شەتەلدىكتەردىڭ باسقارۋىنا بەرىلگەن كاسىپورىنداردا قىزمەتكە قابىلدانسا, بۇعان كەلىسۋگە بولار. ال 3, 4-ساناتتاعى جۇمىسشىلاردى سىرتتان اكەلۋگە مۇلدەم بولمايدى. مۇنداي تاجىريبەنى توقتاتۋ قاجەت. بۇل ساناتتاعى ماماندار وزىمىزدە دە جەتكىلىكتى, – دەگەن ءوڭىر باسشىسى ماسەلەنى توتەسىنەن قويدى.
مۇناي كەنىشتەرىنە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋمەن شۇعىلداناتىن « ۇلى قابىرعا» قازاق-قىتاي بۇرعىلاۋ كومپانياسىندا دا وسىعان ۇقساس كورىنىستەر ورىن الىپ وتىر. مۇندا شەتەلدىك ماماندار مەن جەرگىلىكتى جۇمىسشىلار ەڭبەكاقىسىنىڭ اراسىندا اجەپتاۋىر ايىرماشىلىق بار ەكەن. ونىڭ ءبىر سەبەبىن اتالعان كومپانيا باسشىلىعى شىعىنمەن جۇمىس ىستەپ كەلەمىز دەگەن جەلەۋمەن تۇسىندىرگىسى كەلەدى. شىنتۋايتىندا جاعداي باسقاشا. 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 2018 جىلى كومپانيانىڭ جۇمىس كولەمى ەكى ەسەگە جۋىق ۇلعايعان. ءدال وسىنداي نەگىزسىز سەبەپ-سىلتاۋلاردى العا تارتا وتىرىپ, سوڭعى ەكى جىل ىشىندە « ۇلى قابىرعا» باسشىلىعى 91 جەرگىلىكتى ماماندى قىسقارتىپ, ەسەسىنە شەتەلدىك 13 ماماندى شاقىرتۋعا كۆوتا سۇراعان. تاعى ءبىر تاڭعالارلىعى, بۇل ماماندار تىكەلەي ءوندىرىس ورىندارىنا ەمەس, كومپانيانىڭ اكىمشىلىك باسقارۋ-كەڭسەسىنە قاجەت بولعان.
تاعى ءبىر كەلەڭسىز جايت – شەتەلدىكتەردىڭ باسقارۋىنا بەرىلگەن بىرقاتار جەرگىلىكتى ءىرى كومپانيالارداعى كاسىپوداق ۇيىمدارى شىنايى ءارى ايقىن اقپارات بەرە بەرمەيتىنى. بۇل وبلىس باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس كاسىپوداقتاردىڭ اۋماقتىق بولىمشەسى جۇرگىزگەن تەكسەرۋلەر كەزىندە انىقتالىپتى. وسىنداي دەرەك « ۇلى قابىرعادا» دا ورىن الىپتى. وتكەن 2018 جىلعى ۇجىمدىق شارتتىڭ قالاي ورىندالعانى تۋرالى ەسەپتىك جيىن كەزىندە اتالعان كومپانيا باسشىلارى ەڭبەكاقىنى كوتەرۋدىڭ ناقتى مەرزىمىن ءدال ايتپادى. مۇنى « ۇلى قابىرعا» ققبك باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سيا چجيمين قازىر مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى تومەن ەكەنىمەن اقتاپ العىسى كەلەتىندەي. الايدا بۇل كومپانيانىڭ باستى قىزمەتى تىكەلەي مۇناي بۇرعىلاۋعا ەمەس, سەرۆيستىك قىزمەتكە بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە ول «سنپس-اقتوبە مۇناي گاز» اق ءوزىنىڭ ەنشىلەس كاسىپورىندارىنا سالاتىن ينۆەستيتسيالىق قاراجاتتىڭ كولەمىن دە جىل سايىن ءوسىرىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرمەي وتىر. بۇل قارجىنىڭ مولشەرى 2017 جىلى 90 ميلليارد تەڭگە بولسا, 2018 جىلى 100 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. سوندىقتان دا بۇل ارادا باستى ماسەلە مۇناي باعاسىمەن بايلانىستى ەمەس دەۋگە نەگىز بار.
ءسوز سوڭىندا بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ باستى ارقاۋىنا اينالعان كاسىپورىندار قازاقستاندىق ۇلەستى كوتەرۋگە ايتارلىقتاي سەرپىن بەرە الماي جاتقانىن ايتۋعا ءتيىسپىز.
تەمىر قۇسايىن,
«Egemen Qazaqstan»
اقتوبە
