اقيىق اقىن جۇبان الماتىدا ابەكەڭنىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا وسىدان قىرىق جىل بۇرىن 1979 جىلى جاساعان بايانداماسىن وسىلاي باستاپ ەدى. ول ءسوزى سول كەزدە «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە «جىرداريا» دەگەن تاقىرىپپەن ءبىر بەت بولىپ جاريالاندى دا.
قازاق ادەبيەتى تاريحىندا كورنەكتى ورىن الاتىن ءىرى تۇلعا, ەلىمىزگە عانا ەمەس, كەزىندە كەڭەس وداعىنا اتى جايىلعان, شىعارمالارى الەم حالىقتارى تىلدەرىنە اۋدارىلعان سىر بويىنان شىققان ايگىلى قالامگەرلەر از ەمەس. كەڭەستىك داۋىردەگى ادەبيەتتىڭ وكىلدەرى – الدىڭعى بۋىن قالماقان ابدىقادىروۆ, ءابدىلدا تاجىباەۆ, اسقار توقماعامبەتوۆ, مۇحامەتجان قاراتاەۆ, ولاردىڭ ءىزباسارلارى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ, زەينوللا شۇكىروۆ, كەلەسى لەك – ورازبەك سارسەنباي, دۇكەنباي دوسجان, تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ, بەكدىلدا الدامجاروۆ, قارجاۋباي وماروۆ, ءسۇلتانالى بالعاباەۆ, ولاردان كەيىن دە ادەبيەتتە ءوز سوزدەرىن ايتىپ كەلە جاتقان جۇزدەن استام اقىن-جازۋشى, ادەبيەتشى عالىم بار.
ابەكەڭ كوزى تىرىسىندە-اق ۇلكەن دە, كىشى دە مويىنداعان كلاسسيك, قازاقشا ۇعىمعا سالساق, ادەبيەتىمىزدىڭ ابىزى اتاندى. قازاق ەلىنىڭ استاناسى 1925 جىلدىڭ كوكتەمىندە ورىنبوردان اقمەشىتكە كوشىپ كەلگەندە جەرگىلىكتى قالا جاستارىنىڭ اتىنان قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ولەڭمەن ارناعان ءبىر اياعىن سىلتي ءىلبيتىن جۇدىرىقتاي تالاپتى بالا ارادا ون جىل وتكەندە تالانتتى اقىن رەتىندە تانىلىپ, قازاق كەڭەس ادەبيەتىنىڭ مارقاسقالارىمەن قاتارلاسا اياق باستى. قازاق ادەبيەتىنىڭ اسقار الىبى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ سوزىمەن ايتساق, ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ ءومىربايانى – ءبىر ەسەپتەن قازاق كەڭەس ادەبيەتىنىڭ ءومىربايانى. ول الىپتار توبى – ساكەن سەيفۋللين, بەيىمبەت مايلين, ءىلياس جانسۇگىروۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ءىزىن باسىپ ادەبيەتكە كەلگەن, سول الىپتاردىڭ توبىنا ءوزى دە قوسىلاتىن ەدى. سالماقتى اسىل ءسوزىن وڭدى-سولدى شاشا بەرمەگەن عابەڭنىڭ اۋزىنان شىققان بۇل باعا ءابدىلدا كىم دەگەن سۇراقتىڭ ءتۇيىندى جاۋابى. قازاقستان حالىق جازۋشىسى ابەكەڭنىڭ ادەبيەت تاريحىندا الاتىن ورنىن ايقىن كورسەتكەن تەمىرقازىق.
كوپتى كوردىم, كوپ جاسادىم,
كوردىم ساكەن, بەيىمبەتتى,
قاتار تۇرىپ جىر قاشادىم,
مەنى ولار دا قۇرمەت ەتتى, – دەيدى شايىردىڭ ءوزىن تىڭداساق. بىراق بۇل قۇرمەتكە جەتكەنگە دەيىن ءابدىلدا بالا تاعدىردىڭ ءبىراز سوقتىقپالى سوقپاقتى جولىنان ءوتىپ ەدى.
ءابدىلدا تاجىباەۆ 1909 جىلى 4 اقپاندا دۇنيەگە كەلگەن. ول التى جاسىندا جەتىم قالىپ, اناسى ايمانكۇل ەكى بالاسىن – ۇلى ءابدىلدا مەن قىزى زىليحانى الىپ پەروۆسكىدەن (قىزىلوردا) باتىسقا قاراي 175 شاقىرىمداعى قاراوزەك تەمىر جول ستانساسىندا تۇراتىن توركىن جۇرتىن ساعالاۋعا ءماجبۇر بولادى. بىراق اۋىر تۇرمىس تاۋقىمەتى مۇندا دا كوپ ايالداتپايدى. 1918 جىلدىڭ قىسىنا قاراي ەل ىشىنە كەلگەن سۇزەك ىندەتىنەن اۋىلدىڭ جارتىسى باقيلىققا اتتانادى. بۇل دارىگەرسىز قازاق حالقىنىڭ قاي جەردە بولسىن باسىنا ءتۇسىپ تۇراتىن جاعداي ەدى. پانالاپ بارعان ناعاشى اتاسى مەن اجەسى, قارىنداسى قايتىس بولادى, اناسىمەن ەكەۋى ءولىم اۋزىنان قالادى. جازعا ءىلبىپ جەتىپ, انا ۇلىن شىلدەدە كۇن سايىن قۇم بۇلاۋعا سالىپ, قازاقى ەممەن ەمدەيدى, بالا بويىن قارماپ قالعان سۋىقتى قۇمنىڭ ىستىعىمەن شىعارىپ, تاياققا اسىلماي جۇرەتىندەي حالگە جەتكىزەدى. بىراق اۋىر دەرت ءبارىبىر بەلگىسىن ءومىر بويى قالدىرىپ كەتتى, ءابدىلدا ناۋقاستان وڭ اياعى قىسقا بولىپ تۇردى.
قالادا كەڭەس وكىمەتى جەتىم-جەسىرگە قاراسادى ەكەن دەگەن ءسوز تاراپ, ايمانكۇل ۇلىن جەتەكتەپ 1919 جىلدىڭ كۇزىندە اقمەشىتكە كوشىپ كەلەدى. كۇن كوردىك, ولگەنىمىز جوق. بىراق تىرلىگىمىزدىڭ ءسانى دە بولمادى. كەيدە اشتارعا بەرەتىن بيداي بوتقاسىنان كەزەككە تۇرىپ ىستىق بوتقا الامىز. ول ابدەن تويىناتىن كۇندەرىمىز. كوبىنەسە ءالسىز ادامدارعا مۇنداي بوتقا دا جەتپەي قالادى, – دەپ جازادى ابەكەڭ كەيىن ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە..
ءابدىلدانىڭ ارابشا ساۋاتىن اناسى اشادى. 1922 جىلى اقمەشىتتەگى جەتىم بالالار ينتەرناتىنا قابىلدانار كەزدە قارا تانيتىن ساۋاتى بولعاندىقتان بىردەن ءۇشىنشى سىنىپقا الىنادى, 1927 جىلى شىمكەنتتە جەتىجىلدىق مەكتەپتى ءبىتىرىپ شىعادى. وسى مەكتەپتە كەلەشەك قازاق حالقىنىڭ قاھارمان ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلىمەن, ۇلكەن قالامگەرى قۇرمانبەك ساعىندىقوۆپەن بىرگە وقيدى.
قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ جۇرگەن جەرىنەن شاقىرۋمەن 1931 جىلدان 1933 جىلعا دەيىن قارساقبايعا بارىپ, «قىزىل كەنشى» گازەتىن شىعارعان العاشقى رەداكتورى بولدى. مۇنان كەيىن جاستار گازەتى «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىندە رەداكتوردىڭ ورىنباسارى, 1934 جىلدان 1944 جىلعا دەيىن ون جىل: جيىرما بەسىندە – قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ حاتشىسى, وتىزىندا – توراعاسى, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى – قوعام قايراتكەرى, ەلۋىنشى جىلداردىڭ اياعىندا «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى, كەيىن 1960 جىلدان 1984 جىلعا دەيىن تاعى دا جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ حاتشىسى, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتىندا جامبىل ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا تەاتر ونەرى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى.
تاريحى تۇڭعيىق سىر, سىرلى الەمى جاۋھار جىر سىر ەلىندە تۋعان ابدىلداعا اناسى ايمانكۇلدەن دارىعان اقىندىق قابىلەت سول زامانداعى داستۇرگە ساي اۋەلگىدە حالىق اۋىز ادەبيەتىنەن, حالىق اقىندارىنان ءنار الدى. 1927 جىلدان ولەڭدەرى باسپاسوزدە جاريالانا باستايدى, تۇڭعىش جيناعى «جاڭا ىرعاق» دەگەن اتپەن 1933 جىلى شىقتى. وقىرماندارىنا 40-تان استام كىتابىن ۇسىنىپتى. ءمولدىر ليريكادان باستاعان اقىن «كۇي اتاسى», «ابىل» سياقتى تولىمدى ەپيكالىق داستاندارعا قالام تارتتى. قازاق پوەزياسىنىڭ ەلەۋلى تۋىندىلارى رەتىندە باعالانعان «گۇلدەن دالا», «ارالدار», «جاستىق جىرلارى», «كەشەدەن بۇگىنگە», «كونە قوڭىراۋ», «جاڭا ورىمدەر», «قۇرداستار», «تولاعاي» جانە باسقا دا جىر جيناقتارىن بىرىنەن كەيىن ءبىرىن شىعارىپ, اقىندىق قۋاتىن تانىتىپ, ءتانتى ەتىپ جاتتى.
ءابدىلدا اقىن شىعارماشىلىعىن ءسوز ەتكەندە ونىڭ تۋعان جەرى – سىر ەلىنە, انانىڭ قوس ەمشەگىنىڭ سىڭارىنداي ءنار بەرگەن سىر اناعا ارناعان جىرلارىنا سوقپاي كەتسەك, سىر پەرزەنتى تۋرالى اڭگىمەمىز تولىمدى بولماس ەدى. نەمىس اقىنى گەينە رەيندى جىرلاسا, سىردىڭ گەينەسى مەن بولام دەپ 1935 جىلى تىڭ تەڭەۋمەن «سىرداريا» دەگەن ولەڭىن جازدى. اقىن ودان كەيىن دە تۋعان جەرگە تاعزىم تالاي شۋماقتارىن ارنادى. سولاردىڭ ىشىندە «سىر جىرلارى» شايىردىڭ جاۋھار تۋىندىلارى قاتارىندا اتالادى. ولەڭنىڭ ءون بويىنان جىلىلىق, ساعىنىش لەبى ەسەدى. بۇل ولەڭ سىرتتا جۇرگەن اركىمگە-اق ەلگە بارعاندا تالايدان كورمەگەن ءبىر كەزدەگى بالاۋسا قىز – پارتالاسىن كەزدەستىرگەن ءساتتى ەسكە سالعانداي. ولەڭنىڭ ءۇزىندىسىنىڭ ءوزى ادامدى الىسقا جەتەلەپ الىپ كەتەدى.
«كوپ جىلدارمەن وتكىزگەن سوڭ اراسىن,
تۋعان جەرگە ورالىپ ءبىر باراسىڭ.
الار كۇتىپ اجەلەر دە الدىڭنان,
ارقالاعان بالاسىنىڭ بالاسىن.
كورەيىن دەپ بالا كۇنگى سىرلاسىن,
كەلەدى انە كەمپىردەن ءبىر قۇرداسىم.
ەسىمە الدىم ەلەستەتىپ جاستاعى,
كوك شىبىقتاي سولقىلداعان تۇلعاسىن.
ءبىر كەزدەگى بالاپان قىز – بالدىرعان,
ىنتىقتىرعان, تالايدى ەستەن تاندىرعان.
الدىمدا تۇر اجە اتانىپ سول ەركەش,
جاستىق كوركىن جىراقتارعا قالدىرعان».
ابەكەڭنەن قالعان مۇرا مول. شىعارماشىلىعى سان قىرلى بولىپ كەلگەنىمەن, ول ەڭ الدىمەن اقىن, اقىن بولعاندا دا قازاقتىڭ جايقالعان قويۋ جىر باعىن سىر شەرتكەن, وي تولعاعان نازىك تە ءورشىل جىرلارمەن تولتىرعان كەڭ تىنىستى اقىن. «ول ونەر بايگەسىنىڭ الدىن بەرمەگەن جىر ءدۇلد ۇلى. ءمولدىر سۋدى شىڭىراۋدان تارتقان قۇدىقشىداي, مارجاندى مۇحيت تۇبىنەن الاتىن ىزدەۋشىدەي, اسىل جىردى تەرەڭنەن عانا تارتاتىن جىر قۇدىرەتىمىزدىڭ ءبىرى» دەيدى كورنەكتى ادەبيەت زەرتتەۋشى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىن دا 1974 جىلى «كونە قوڭىراۋ» اقىندىق شىعارماسى ءۇشىن الدى.
ءابدىلدا ادەبيەتتىڭ بارلىق جانرىندا – پوەزيا, پروزا, دراماتۋرگيا, كينوستسەناري, سىن سالاسىندا قالام تارتتى. ابەكەڭ ءوز ەستەلىگىندە دراماتۋرگياعا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ىقپالىمەن كەلگەنىن جازادى. «مايرا», «جالعىز اعاش ورمان ەمەس», «توي بولاردا» جانە باسقا دا پەسالارى قازاق دراماتۋرگياسىنىڭ ەلەۋلى تابىسى رەتىندە قابىلدانىپ, تالاي جىل تەاترلاردا قويىلدى, ن.پوگودينمەن بىرلەسىپ جازعان ستسەناريى بويىنشا تۇسىرىلگەن «جامبىل» كوركەم ءفيلمى قازاق كينوسىنىڭ التىن قورىندا. ادەبيەت, ونەر زەرتتەۋمەن اينالىسىپ, عىلىم دا قۋدى. ء«ومىر جانە پوەزيا», «قازاق دراماتۋرگياسىنىڭ دامۋى مەن تاريحى» عىلىمدا قالدىرعان ءىزى. وسى ەڭبەكتەرى ءۇشىن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اتاندى. «جىلدار, ويلار», «حاتتار سويلەگەندە», ء«ومىر مەن ەرلىك» ەستەلىك ەسسەلەرى قازاق ادەبيەتىنىڭ عانا ەمەس, كەڭەس زامانىنداعى قازاق قوعامىنىڭ سويلەپ تۇرعان تاريحى, رۋحاني كەلبەتى.
1941 جىلى ۇلى وتان سوعىسى باستالعاندا ءابدىلدا قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى. قىزمەتى ءۇشىن ەمەس, بالا كۇننەن ءبىر اياعى كەمىس بولعاندىقتان اسكەرگە شاقىرۋدان بوس. بىراق وتىزىنشى جىلداردىڭ اشتىعىنان, «حالىق جاۋلارىن» ىزدەگەن ويرانداردان امان قالعان ەل زيالىلارىنا دا سوعىس شارپۋى تيە باستايدى. الدى سارباز كيىمىن كيىنىپ, ساپقا تۇرىپ قويعان, مايدانعا اتتانىپ جاتىر. مۇحتار, ءسابيت, عابيتتەر اسكەري دايارلىققا شاقىرىلعان. باسقالار دا وسىنداي ەلەڭدەگەن كۇيدە. ءبىرازىنىڭ شاشتارى سىپىرىلعان. ۇلت ادەبيەتى كۇيرەۋى مۇمكىن. ويلاۋدىڭ ءوزى سۇمدىق! تولعانا كەلە ابەكەڭ تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, قازاقستاننىڭ باسشىلارىمەن كەلىسە وتىرىپ, ۇلت ادەبيەتىنىڭ مايەگى 19 قالامگەرگە قورعانىش سۇراپ, شىلدە ايىندا ستالينگە جەدەلحات جولدايدى, كوشىرمەسىن كسرو جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ا. فادەەۆكە جىبەرەدى. ون كۇن وتپەي رۇقسات كەلىپ, ءبىر ۋھ دەيدى-اۋ. كۇپتى كوڭىل ورنىنا تۇسكەندەي. مىنە, بۇل دا ۇلت ءۇشىن جاسالعان ەرلىك! سول 19-دىڭ ىشىنەن برونىن قالتاسىنا سالىپ سوعىسقا اتتانعان جالعىز قالماقان ابدىقادىروۆ قانا ەكەن. ءوز ەركىمەن!
ءابدىلدا جازۋشىلار شوعىرىن مۇمكىن اپاتتان الىپ قالۋمەن ءىس ءبىتتى دەمەيدى. ءورشىل ەر مىنەزىمەن, اقساڭداي باسقان اياعىمەن تۋرا سوعىسقا ءوزى تارتتى. سوعىس قىزىپ تۇرعان 1942 جىلعى كوكتەمدە. بۇل جانكەشتى وقيعا تۋرالى «اقيقات پەن اڭىز» رومان-ديالوگىندا قاھارمان باۋىرجان مومىش ۇلى ءازىلحان نۇرشايىقوۆپەن اڭگىمەسىندە بىلاي دەپ ەسكە الادى. ءابدىلدانى تانىتار سول ءسال اڭگىمەنى ىقشامداپ كەلتىرەيىن.
باۋىرجان ايتادى: قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا حات جازعانمىن. قازاقستان جازۋشىلارى, مىناۋ سۇراپىل سوعىستى ءوز كوزدەرىمەن كورمەي ۇيدە وتىراسىڭدار ما؟ ەرتەڭ سوعىس تۋرالى شىعارمانى قالاي جازاسىڭدار؟ بۇل سوعىس تاريحتا دا, ادەبيەتتە دە اتاۋسىز قالاتىن سوعىس ەمەس دەگەنمىن. ادام قاسىندا جۇرگەننىڭ قادىرىن بىلە بەرمەيدى. ءابدىلدا دەگەن ۇلى اقىن, ۇلى ازامات قوي, شىركىن! ءوزىڭ ويلاشى, سەن ءبىر اۋىز سالەم ايتقان ەكەن دەپ تولارساقتان قان كەشىپ, وق پەن وتتىڭ ىشىندە جۇرگەن ساعان قاي دوسىڭ ارتىڭنان ىزدەپ كەلەدى؟ شەشەڭ كەلسە كەلەر, اكەڭ كەلسە كەلەر. ەشكىمنىڭ ءامىر-بۇيرىعىنسىز, سوعىس كەزىنىڭ ءار ساعات, ءار تاۋلىگى ولىممەن ۇشتاسىپ جاتقان اۋىرتپالىق قيىنشىلىقتارىنا قاراماستان مايدانداعى سولداتتارعا سالەم بەرەمىن دەپ كەلۋ ءۇشىن ادامعا قانشاما قاجىر-قايرات, ادامگەرشىلىك, ازاماتتىق, سۇيىسپەنشىلىك كەرەك دەسەڭشى! سونى مەن ءبىرىنشى رەت وسى ءابدىلدانىڭ باسىنان كوردىم. اقپەيىل اقىننىڭ اڭقىلداپ مايدانعا كەلىپ قالعانىن ءبىر-اق ءبىلدىم. 1942 جىلدىڭ ساۋىرىندە جولدا ماشينالارىنا بومبا ءتۇسىپ, ىستەن شىعىپ, كالينين وبلىسىنىڭ قارا باتپاعىن جارىمجان اياعىمەن تىزەدەن كەشىپ, جيىرما شاقىرىم جاياۋ ءجۇرىپ, قاپ-قارا بوپ تۇتىگىپ تالعار پولكىنا كەلگەن ءابدىلدانى كورگەندە توبە شاشىم تىك تۇردى. تاماعىما ءبىر نارسە كەپتەلىپ قالعانداي, دىبىسىم شىقپاي ونى باس سالىپ قۇشاقتاي العانىم ەسىمدە. سولداتتاردىڭ قاھارلى كومانديرىنەن ارسالاڭداعان بالاعا اينالىپ كەتكەن سياقتاندىم. ول قازاقتىڭ قاراتاۋىن قاسىما اكەپ قويعانداي بولدى. الاتاۋعا ارقامدى تىرەپ تۇرعانداي بولدىم. ابدىلدامەن بىرگە بۇكىل قازاق دالاسى كوشىپ كەلگەن سياقتاندى.
– نەگە كەلدىڭ؟ توبەدەن بومبا جاۋعان مايداندا ءولىپ قالساڭ قايتەسىڭ؟ نەگە كەلدىڭ, ءابدىلدا؟ – دەدىم مەن ءبىر كەزدە داۋسىم شىعىپ.
– ولسەم سەنەن جانىم ارتىق پا؟ مىناۋ تۇرعان كوگەن كوز بوزداقتاردان جانىم ارتىق پا؟ – دەدى ول.
– ءبىز سولداتپىز, سەن اقىنسىڭ عوي, ءابدىلدا-اۋ.
– سولداتىما سۇيەگىم سىرقىراماسا مەنىڭ نەم اقىن, نەم ازامات, باۋىرجان؟! – دەپ ابدەن قاجىپ كەلگەن ءابدىلدا سىلق ءتۇسىپ بلينداجدىڭ جيەگىنە وتىرا كەتتى.
ەلدىڭ حابارىن ايتىپ, جالىندى ولەڭدەر وقىپ ءابدىلدا مەنىڭ دە, مەنىڭ پولكىمنىڭ جاۋىنگەرلەرىنىڭ دە قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى. سولداتتار ءابدىلدانى اكەسىندەي كورىپ كەتتى. ءابدىلدانىڭ اكەدەي اقىلگوي, شەشەدەي مەيىربان, پاراساتتى ولەڭدەرىنە ءتانتىمىن. مەن ءۇشىن قازىرگى وزگە اقىندار ءبىر توبە دە, ءابدىلدا ءبىر توبە. سوعىستىڭ قاقاپ تۇرعان قاتال جىلىندا قازاق اقىنى ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ اسقاق ءۇنى كەرنەدى. ول ءۇن جاۋىنگەرلەردىڭ جۇرەگىنە قايرات بوپ تۇنىپ, كالينين ورمانىنىڭ ءىشىن كەرنەپ كەتتى. سوعىستان كەيىن جىگىتتەردىڭ ءبىرى ماعان ازىلدەپ:
– باۋكە, جەل سوقسا كالينين وبلىسىنىڭ ورمانىنا دەيىن قازاقشا ءان سالادى ەكەن, – دەدى.
– ءان سالسا ونى 8-ءىنشى گۆارديالىق پانفيلوۆ ديۆيزياسىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنەن, سول جەرگە كەلگەن قازاق اقىنى ءابدىلدا تاجىباەۆتان ۇيرەنگەن بولار, – دەدىم مەن وعان شىنداپ. باۋىرجان اقىن دوسىنىڭ ەرلىگىن وسىلاي ەسكە الىپتى.
وسى مايدان ساپارىنان ەلگە ورالعان ءابدىلدانىڭ «باۋىرجانعا» دەگەن ولەڭى رەسپۋبليكالىق گازەتتەرگە باسىلادى. ونى سامۋيل مارشاك ورىسشاعا اۋدارىپ, 1942 جىلى مامىردا وداقتىق «يزۆەستيا» گازەتىنە جاريالانادى. قاھارمان مايدانگەر باۋىرجان مومىش ۇلى ەسىمى العاش وسىلاي ايگىلى بولىپتى. باۋىرجاننامانى ءابدىلدا باستايدى. وسىدان كەيىن بارىپ «پراۆدا», «كراسنايا زۆەزدا» گازەتتەرىندە باۋىرجان تۋرالى حابارلار باسىلىپتى. الەكساندر كريۆيتسكيدىڭ وچەركتەرى, الەكساندر بەكتىڭ اتاقتى «ارپالىس» كىتابى دۇنيەگە كەلەدى.
«تۋعان ءتىلىم تىرلىگىمنىڭ ايعاعى,
ءتىلىم باردا ايتىلار سىر ويداعى.
وسسە ءتىلىم مەن دە بىرگە وسەمىن,
وشسە ءتىلىم مەن دە بىرگە وشەمىن».
تىڭ يگەرۋ, ونەركاسىپتى شوعىرلاندىرۋ سالدارىنان قازاقستاندى بارعان سايىن وزگە ءتىلدى جۇرت باسىپ, قازاق حالقىنىڭ تاعدىرىنا, قازاق تىلىنە ءتونىپ كەلە جاتقان قاتەردى سەزىنىپ, ابەكەڭ 1955 جىلى وسىلاي كۇڭىرەنگەن ەكەن. ءستالينيزمنىڭ قاندى شەڭگەلى بوساتپاي, كەلەشەكتە ۇلت جويىلىپ, ءبىر عانا ءتىلى قالادى دەيتىن كوممۋنيزم ەلەسى قىلاڭ بەرەر زاماندا انا ءتىلىنىڭ كۇيىن كۇيتتەۋ ازامات اقىنعا عانا ءتان ەرلىك! انا تىلگە ماحابباتتىڭ مىسالىنا اۋىزعا الىنا بەرەتىن داعىستان اقىنى
ر.عامزاتوۆتىڭ ءتىلىم ەرتەڭ جوعالار بولسا, مەن بۇگىن ولۋگە دايىنمىن دەپ كەلەتىن ولەڭى بۇل كەزدە ونىڭ ويىنا كەلدى مە ەكەن.
ابەكەڭ بولمىسىنىڭ تاعى ءبىر قىرى – ۇلكەنگە ىنىلىك ءىلتيپاتىن, كىشىگە اعالىق قامقورلىعىن اياماعان جان. حالىق اقىندارى جامبىل, نارتاي, نۇرپەيىس, كەنەن, شاشۋباي جانە باسقالارى الماتىعا كەلە قالسا ءاردايىم الدىمەن ءابدىلدانى ىزدەۋى ولاردىڭ اقىن ىنىلەرىنىڭ حالىق ونەرپازدارى شىعارماشىلىعىنا قامقورلىق قىزمەتى مەن كىشىك ازاماتتىق بولمىسىن باعالاعاندىعى. نارتاي داۋىل اقىننىڭ 1982 جىلى شىققان «وسيەت» دەگەن جيناعىنا جازعان «قانداي ەدى اعالار» دەگەن العىسوز ەستەلىگىندە ولار تۋرالى قيماس اياۋلى سەزىممەن اڭگىمەلەيدى. تۇسىمدە باياعىشا سىرلاسىپ جۇرەمىز دەيدى. ال جاس ءىزباسارلارىنا كەلسەك, سولاردىڭ ءىرى وكىلى – اقىن ءىنىسى تۇمانباي مولداعاليەۆ ابەكەڭدى كوبىمىزگە تاربيە بەرگەن, كەشتەۋ كەزدەسسەك تە كەيىنىمىزگە جول كورسەتكەن اقىندىق مەكتەبىمىز دەپ جوعارى كوتەرەدى. ال مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «ابدىلداعا» دەگەن ولەڭى ءتۇسىندىرۋدى كەرەك ەتپەيدى.
«سويلەسەڭ,
بۋرادايىن لىقىپ-تاسىپ,
جارالى جاۋىنگەردەي سىلتىپ باسىپ,
ابىگەر بوپ جۇرگەنىڭ قاشان كورسەم,
جىرداعى جالعاندىقپەن مىلتىقتاسىپ,
بوي تۇزەپ,
بوسقا كەتپەي ساۋىقپەنەن,
بوز قىراۋ بوساعاسىن تاۋىپتى ولەڭ.
جامان جىر جازعانىمدا
اق تاياعىڭ –
ارقامدا ويناي ما دەپ قاۋىپتەنەم...»
سىر ەلى ابدىلدامەن ماقتاندى. ونىڭ تۋعان جەرىندە اۋىلعا اقىن ەسىمى بەرىلگەن. وبلىستىق كىتاپحانا ابىز اقىن اتىندا. قىزىلوردا قالاسىندا, اۋدانداردا, اۋىلداردا دا ەل داڭقىن اسىرعان ايتۋلى ازاماتتاردىڭ جولدار بويىنا ىلىنگەن ۇلكەن پورترەتتەرى ولەڭدەرىمەن, ۇلاعاتتى ناقىل سوزدەرىمەن قارسى الىپ, شىعارىپ سالىپ تۇر.
«تەك تىرىلەر, جەردى سۇيە بىلىڭدەر,
بىلعاماڭدار جەردى, تازا جۇرىڭدەر.
توزدىرماڭدار بىزدەر قازعان ارىقتى,
وشىرمەڭدەر بىزدەر جاققان جارىقتى».
اقىن وسيەتى وسى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ, جاس ۇرپاقتىڭ رۋحاني دەمەۋشىسى ءابدىلداداي الدىڭعى تولقىن – اتالار, اجەلەر, اعالار مەن اپالار.
اقايدار ىسىم ۇلى,
جۋرناليست-زاڭگەر,
قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى
