ۋنيۆەرسيتەتتەردە استرونومدار كۇن جۇيەسىنىڭ قۇرىلىمى جايىندا ۇيرەتەتىن بولسا, بۇگىندە تاريحشىلار جەر بەتىندە وسى اسپان جۇيەسىنە ۇقساس دۇنيەلەردىڭ بولىپ جاتقاندىعىن ازىرگە كورە قويعان جوق. ۋاقىت تەزىنە قاراي قانداي دا ءبىر مەملەكەت الەم كەڭىستىگىنىڭ ورتالىعىنا اينالۋعا تىرىسۋدا. قازىرگى كەزدىڭ وزىندە بىزدەر الىپ مەملەكەتتەردىڭ «كۇن» بولۋعا ارەكەت ەتىپ جاتقاندىعىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. سوندىقتان دا مىنا وزگەرمەلى الەمدە ءوز باعىتىمىزدى انىقتاۋ ءۇشىن باسەكەلەس ەلدەردىڭ ساناسى نەمەن تىنىستاپ جاتقاندىعىن بىلۋگە ءتيىسپىز. الەمدەگى ەلدەردىڭ كوزقاراسىمەن, تۇسىنىگىمەن سالىستىرا وتىرىپ سانامىزدى جاڭعىرتىپ, دامىتىپ وتىرۋعا, ءبىز – ادامزات كىممەن بىرگە ەكەندىگىمىزدى بىلۋگە مىندەتتىمىز.
مەنىڭ تۇسىنىگىم بويىنشا, «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوباسى يدەياسىنىڭ نەگىزى وسىدان باستاۋ الادى.
قازاق حالقى − الەمدەگى ادامزاتتىڭ قۇرامداس ءبىر بولىگى. مىنە, ءبىزدىڭ سانامىز دا وسى تۇسىنىكتەن باستالۋى قاجەت. جاسۋشا, الدە ءبىر ءبۇتىن اعزا ما, ول ازىرگە ماڭىزدى ەمەس. ەڭ باستىسى دەننىڭ ساۋلىعى – جالپى دەنساۋلىققا بايلانىستى ەكەندىگىن تۇسىنۋگە ءتيىسپىز.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوپتەگەن باستامالارىندا (ونىڭ ءبارىن تاراتىپ ايتىپ جاتپايىن), بارلىق كورشىلەرىمىزدىڭ بىردەي كوڭىلىنەن شىعا بەرمەيتىن كوپۆەكتورلى ساياساتتا دا مۇنداي سانانىڭ كورىنىس تاۋىپ جۇرگەنىن جاقسى بىلەمىز. ەگەر دە ءبىز الدىمىزعا ماڭگىلىك ەل ستراتەگياسىن ماقسات ەتەتىن بولساق, وندا ماڭگى الەم جايىندا دا ويلانۋعا ءتيىسپىز. ءارى ونى قۇرۋعا كومەكتەسەمىز دە. ول ءۇشىن ينتەللەكتۋالدى, فيزيكالىق جانە رۋحاني ساۋلىعىمىزدى, باسقاشا ايتقاندا, ءبىلىم, ەكونوميكا, مادەنيەتىمىزدى نىعايتۋعا ءتيىسپىز. ال تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا وسىنىڭ بارلىعىنا قول جەتكىزۋگە تولىققاندى مۇمكىندىك بار.
لەنين مەن ستالين ينتەرناتسيونال-سوتسياليزم مەملەكەتىن قۇرا وتىرىپ, يمپەريالىق تاريحتانۋدان باس تارتقانى بەلگىلى. تىپتەن, رەسەي ءۇشىن دە ونىڭ كوپعاسىرلىق تاريحى «قارعىس اتقان» بولىپ تانىلدى. سونداي-اق كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن باسقا مەملەكەتتەر ءۇشىن دە سولاي بولدى. ۇلتتىق سانانى دامىتىپ, ينتەرناتسيوناليزمگە كەدەرگى كەلتىرەدى دەگەن جەلەۋمەن تاريحقا عىلىم رەتىندە قاراۋعا تىيىم سالىندى. ستاليننەن كەيىن قازاقتاردىڭ تاريحى اسىعىس, ءۇستىرت, تەرەڭدەتىلمەي جازىلعانى دا سوندىقتان.
تىعىرىققا تىرەلگەن تاريح عىلىمى وسى وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىتتا ءوز-وزىنە كەلىپ, ەڭسەسىن تىكتەي المادى.
تاۋەلسىزدىك قازاق ەتنوسىنىڭ كونە تاريحىن قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. الايدا عىلىم ءۇشىن ەمەس, اۋىل مەكتەپتەرىندە عانا ساباق بەرۋگە دايىندالعان ماماندار مىڭجىلدىقتار تاريحى سياقتى اۋىر جۇكتى بىردەن الىپ جۇرە المايتىنى انىق بولاتىن.
مەنىڭشە, ءبىزدىڭ بارلىق عىلىمىمىز بارىنەن بۇرىن گۋمانيتارلىق, اسىرەسە تاريح, ءتىلتانۋ, تۇركىتانۋ سالاسى بويىنشا ينتەللەكتۋالدى تۇرعىدان دەڭگەيى تومەندەۋ.
ءبىز مۇنىڭ سالدارىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا دەگەن كوزقاراستاردان-اق بايقايمىز.
وتكەن ءبىر جارىم جىل ىشىندە (2017 جىلدىڭ ساۋىرىنەن) ەلباسىنىڭ قوعامدىق سانانى جەتىلدىرۋ تۋرالى ماقالاسىنان كەيىن كوپتەگەن جينالىستار, دەپۋتاتتاردىڭ قوعاممەن كەزدەسۋلەرى ءوتتى, جاسالعان جۇمىستار جايىندا كوپتەگەن قاعازدار جازىلدى. بىراق تاريحشىلاردىڭ كىتاپتارىن ايتپاعاندا, عىلىمي نەگىزدەگى بىردە-ءبىر ماقالا جارىق كورگەن جوق. ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنىڭ جازىلۋى دا سوندىقتان. رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ اۆتورى ۇلتتىق تاريحپەن اينالىسۋ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قاجەت ەكەندىگىن ايتا وتىرىپ, جارلىق سيپاتى بار ماقالانى جاريالاۋىنىڭ باستى سەبەبى دە وسىندا جاتىر. ماقالادا كاسىبي تاريحشىلار ەمەس, ءوز حالقىنىڭ وتكەنىن بىلگىسى كەلەتىن جازۋشىلار تاراپىنان جارىق كورەتىن ماتەريالدار, ىزدەنۋ باعىتتارى مەن ناقتى تەتىكتەرى دە كورسەتىلدى.
پرەزيدەنت ادامزاتتىڭ بارلىعى سالت اتتىنىڭ كيىمىندە جۇرەتىنىن بىلەدى: شالبار, وكشەسى بار ەتىك – اتقا ءمىنۋدىڭ سۇرانىسىنان تۋىندادى. ال كونە قازاق تىلىندەگى ءىش تونى – ء«ىش كيىم» سلاۆيان تىلىندە شتون > «شتانى» سوزىنە اينالىپ كەتتى. ەڭ كونە دەگەن ۇزەڭگىلەر ءبىزدىڭ دالامىزدا تابىلعان. تىپتەن وسى بۇيىمدارعا قاراپ كونە سالت اتتىلار مەن جەر وڭدەۋشىلەر مادەنيەتىنىڭ ءوزارا كىرىگىپ كەتكەنى تۋرالى اڭگىمە وربىتۋگە بولادى.
بۇل اڭگىمەنى الەمدىك عىلىم كۇتىپ وتىر. ول بىزدەن – قازاقستاننان باستالۋى قاجەت. « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرىندا» مىنە, وسى ماسەلەلەر ايتىلادى.
«مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ ورتالىعى» ۇستىمىزدەگى جىلدان باستاپ قازاقتاردىڭ اتا-باباسى جەرورتا تەڭىزى مەن ەجەلگى الدىڭعى ازيادا ءومىر سۇرگەنىن, مەملەكەت قۇرىپ, قالالار تۇرعىزعانىن, بايتاق دالاعا اتپەن كەلىپ جانە ونى بىرنەشە عاسىردا ۇلى دالاعا اينالدىرعانىن ايگىلەيتىن عىلىمي باستامالارعا كىرىسەتىن بولادى.
ولجاس سۇلەيمەنوۆ,
اقىن, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى
