مىسالى, وبلىس ورتالىعىنداعى 2017 جىلى جاڭادان سالىنعان №37 قازاق ورتا مەكتەبى قالانىڭ شەتكى اۋماعىندا ورنالاسقان. وسى جەردەگى م.ۆورۋشين كوشەسى بويىندا «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق-نىڭ مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى باعىتىندا بىرنەشە تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرىپ, بالاباقشالار ەسىك اشتى. بۇل ماڭايداعى اۋماققا اۋىلداردان كوشىپ كەلگەن وتباسىلار قاتارى دا كوبەيدى.
العاشىندا اتا-انالار بالالارىنىڭ مەكتەپكە بارىپ-قايتۋلارىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ويتكەنى قالا ىشىنەن شەتكەرى ورنالاسقان مەكتەپتىڭ بالالارى ءۇشىن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى وزەكتى ەدى.
سوندىقتان ء«بىز قاۋىپسىز مەكتەپ ءۇشىن!» جوباسى وبلىس ورتالىعىنداعى №37 مەكتەپتەن باستالدى. جارقىراعان جاڭا مەكتەپكە تسيفرلى تەحنولوگيالار ىلەسە كەلگەندەي. وقۋشىلار مەكتەپكە ارنايى كارتا نەمەسە ساۋساق ءىزى ارقىلى كىرىپ-شىعادى. اتا-انالارعا ارنايى حابارلاما جولدانادى. بۇل اتا-انالاردىڭ بالالارىن باقىلاپ وتىرۋىنا مۇمكىندىك بەردى.
وقۋشىلار, مۇعالىمدەر مەكتەپكە كىرەبەرىستە ارنايى ورناتىلعان تۋرنيكەتتەردەن ساۋساق تاڭباسىن نەمەسە كارتانى سايكەستەندىرۋ ارقىلى وتەدى.
بۇدان وقۋشى مەن مۇعالىمنىڭ قاي ۋاقىتتا كىرىپ-شىققانىن بايقاپ وتىرۋعا بولادى. سونداي-اق مەكتەپكە بوگدە ادامداردىڭ كىرۋىنە توسقاۋىل جاسايدى.
سمارت-جۇيە اسحانا مەن كىتاپحانادا دا ورناتىلعان. اتا-انا كۇن سايىن بالاسىنا اس ءمازىرىن تاڭداي الادى. تولەم ارنايى كارتادان بىردەن الىنادى. وقۋشىلار اقشا الىپ جۇرمەيدى. باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن سىنىپ جەتەكشىسى تولەم جاسايدى. تەگىن تاماقپەن قامتىلاتىن وقۋشىلاردىڭ اس ءىشۋ جاعدايى دا قاراستىرىلعان.
– قازىر بالاباقشالاردا, مەكتەپتەردە اسحانادان ۋلانىپ قالعاندارى جايلى وقىپ, كورىپ ءجۇرمىز. ءبىزدىڭ مەكتەپتەگى سمارت-جۇيە وسى قاۋىپتىڭ الدىن الادى. ەكىنشىدەن, «اقشاسىن بىرەۋ تارتىپ الدى ما ەكەن؟», «جوعالتىپ الماي ما؟» «قولىن جۋدى ما, جوق پا؟» دەگەن قاۋىپ تە جوق. كۇندەلىكتى حابارلامالار كەلىپ, بالامىزدىڭ مەكتەپكە كەلگەنى, شىققانى جازىلىپ وتىرادى, − دەيدى اتا-انالار.
مۇعالىمدەردىڭ «Teacher office» دەپ اتالاتىن بولمەسى دە ساندىق جۇيەگە كوشىپتى. وسى بولمەدەن ارنايى جۇيە ارقىلى قاجەت كىتاپقا, وقۋلىققا, كومەكشى قۇرالعا تاپسىرىس بەرەدى. كىتاپحاناشى دايىنداپ بەرەدى. قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى دا №37 مەكتەپتىڭ ءىت سىنىبىن جابدىقتاۋعا دەمەۋشىلىك كورسەتتى.
ال «BF گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى سەرگەي گولىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, 1098 وقۋشى ءبىلىم الاتىن №37 مەكتەپتە تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋگە كومپانيا 3 ميلليون تەڭگە جۇمسادى. قارجى كولەمى مەكتەپتەگى وقۋشىلار سانىنا بايلانىستى.
– باعدارلامادا «سمارت پاۆلودار» قوسىمشاسى دا بار. تەك تۋرنيكەت ەمەس, ساۋساقتى سايكەستەندىرۋ قاجەت. بالالاردى بوتەن ادام الىپ كەتە المايدى. ساۋساق تاڭباسى الدىن الا الىنعان اكەسى مەن اناسى, اتاسى مەن اجەسىنە عانا رۇقسات ەتىلەدى, − دەيدى س.گولىشەۆ.
اتا-انالار دا وقۋشىلار دا موبيلدىك قوسىمشانى Play Market, نەمەسە App Store قوسىمشالارىنان تەگىن جۇكتەي الادى.
مەكتەپ ديرەكتورى ءلايلا ءجۇسىپوۆانىڭ ايتۋىنشا, ء«بىز قاۋىپسىز مەكتەپ ءۇشىن!» باستاماسى − وقۋشىنىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىكتىڭ قالىپتاسۋىنىڭ الدىن الۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ, كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جانە مەكتەپ ورتاسىنا دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدار ەنگىزۋدىڭ الدىن الۋعا جاردەمدەسەدى.
مەكتەپ ءدالىزىن «قاۋىپسىز بالالىق شاق» اقپاراتتىق ستەندى ورنالاستىرىلعان. ستەندتە بارلىق ەسكەرتۋ, العاشقى كومەك كورسەتۋ اقپاراتى, مەكتەپتە, ۇيدە, ورماندا, سۋدا ءوزىن ۇستاۋ ەرەجەلەرى, جەدەل قىزمەت تەلەفونىنىڭ نومىرلەرى جازىلعان. وقۋشىلار اراسىندا «قاۋىپسىزدىك كەمپىرقوساعى» تاقىرىبىنا سۋرەت بايقاۋى وتكىزىلىپتى. كۇندەلىكتى ومىردە جانە توتەنشە جاعدايلاردا قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن وقۋعا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىنداعى يگى شارا شىنىمەن قولداۋعا تۇرارلىق. سونداي-اق تىيىم سالىنعان اقپاراتتارعا, تىيىم سالىنعان سايتتارعا كىرۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا مەكتەپ كومپيۋتەرلەرىنە ينتەرنەت-تسەنزور ورناتىلعان.
ساباقتاردا ينتەرنەت جەلىسىندەگى جۇمىس مۇعالىمنىڭ باقىلاۋىمەن جۇرەدى. بارلىق سىنىپتا موبيلدىك تەلەفوننىڭ, كومپيۋتەردىڭ ادام اعزاسىنا كەلتىرەتىن زيانى, قوعامدا تەلەفون مەن كومپيۋتەر پايدالانۋ مادەنيەتى تۋرالى سىنىپ ساعاتتارى, لەكتسيالار وتكىزىلەدى. مىسالى, «قاۋىپسىز ينتەرنەت», «شىنايى الەم ۆيرتۋالدى الەمنەن كۇشتى», «قاۋىپسىز جول» سياقتى اقپاراتتىق ستەندتەرى ورنالاسقان.
قالا اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جاسالعان بۇل باستاما ناتيجە بەرسە, الداعى ۋاقىتتا وڭىردەگى باسقا دا بالاباقشالار مەن مەكتەپتەرگە ەنگىزىلەدى. ويتكەنى №37 مەكتەپتە قاناتقاقتى جوبا رەتىندە ەنگىزىلگەن جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى از ەمەس.
الايدا اتالعان «قاۋىپسىز مەكتەپ» جوباسى كوشەارالىق اۆتوبۋستارمەن №19, №22, №25, №22, №7 سياقتى قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە قاشان جەتەدى دەگەن سۇراق تۋادى.
اتا-انالار جولاۋشىلار كولىگىمەن بارىپ-كەلىپ وقيتىن بالالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن الاڭداۋلى. ايالدامادان شىعارىپ سالىپ, كەشكە ايالدامادان كۇتىپ الادى. اۆتوبۋستاردىڭ كوبى ەسكى, ءارى تار.
باتىرجان جانايحان باستاعان ءبىر توپ قالالىق اتا-انا جولاۋشىلار كولىگىمەن بارىپ-كەلىپ وقيتىن بالالارى ءۇشىن الاڭداۋلى. اتا-انالاردىڭ بالالارىن قازاق تىلىندە ساپالى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە وقىتقىسى كەلەتىندەرى تۇسىنىكتى.
بىراق قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى اندرەي بالاشوۆ اتا-انالاردىڭ دابىلىنا ەلىمىزدىڭ ء«بىلىم بەرۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ 6-بابى 5-تارماعىنا «سۇيەنىپ» جا ۋاپ بەردى.
«ياعني قالادا تۇراتىن وقۋشىلار ءۇشىن ارنايى مەكتەپ اۆتوبۋسى قاراستىرىلماعان. وقۋشىلاردى قالا مەكتەپتەرىنە تاسىمالداۋ ءۇشىن مەكتەپ اۆتوبۋستارىن ساتىپ الۋ زاڭ تالاپتارىنا قايشى. − سەبەبى مەكتەپتەر قالا شەتىندە ورنالاسقان. مەكتەپتەن 3 شاقىرىم الىس قاشىقتىقتا ورنالاسسا عانا اۆتوبۋس بەرىلەدى. ەگەر قيىندىق تۋدىرسا ۇيلەرىنىڭ جانىنداعى ارالاس مەكتەپتەردەن بارىپ وقۋلارىنا تۋرا كەلەدى, − دەيدى ا.بالاشوۆ.
كەرىسىنشە, ا.بالاشوۆ قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ماماندارىمەن بىرگە رەيدكە شىعىپ, قوعامدىق كولىكتەردە وقۋشىلاردىڭ قانداي جاعدايدا مەكتەپكە كەلىپ وقىپ جۇرگەندەرىن كورگەنى دۇرىس بولار.
قالالىق وقۋ ءبولىمى ەلىمىزدىڭ وزگە دە قالالارىنداعى وقۋشىلاردى مەكتەپكە تاسىمالداۋ تاجىريبەسىمەن تانىسۋىنا بولار ەدى. ايتالىق, استانادا School Bus جوباسى ەنگىزىلدى. بىرقاتار قالالاردا مەكتەپ تاسىمالىنىڭ مارشرۋتتىك جەلىسى جاسالعان, وقۋشىلار ارنايى كولىكتەرمەن تاسىمالدانادى.
اۆتوبۋستار بەكىتىلگەن مارشۋرت بويىنشا قاتىنايدى.
ارينە اتا-انالاردىڭ الاڭدايتىن ءجونى بار. سوڭعى جىلدارى وقۋشىلار مەن جاسوسپىرىمدەرگە قاتىستى كەلەڭسىز وقيعالار جيىلەپ كەتتى.
ەكى كۇننىڭ بىرىندە «مەكتەپتەن شىعىپ, جوعالىپ كەتتى», «تومەنگى سىنىپ وقۋشىلارىنا الىمجەتتىك كورسەتىپ, ۇرىپ-سوققان», «كوشەدە اۆتوبۋس ورتەندى» دەگەن حابارلاردى كورىپ, ءبىلىپ ءجۇرمىز. الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە ءجيى جاريالانادى.
قالالىق وقۋ ءبولىمى قالا ىشىندە تاسىمال جۇرگىزىلمەيدى دەگەنىمەن, قالاداعى №43, №30 مەكتەپتەردە مەكتەپ اكىمشىلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جانە جەكە تاسىمالداۋ ارقىلى وقۋشىلاردى تاسىمالدايدى. قالا اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر قالاعا جاقىن ورنالاسقان اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارىن تاسىمالداۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 40 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قاراجات ءبولىنىپ, 3 اۆتوبۋس ساتىپ الىنىپتى. بۇل اۆتوبۋستار بالالارعا قاۋىپسىز, كولىكتىڭ تەرەزەسى ەكى قابات شىنىمەن جابدىقتالعان, قوسىمشا جىلىتۋ جۇيەسى بار, ارنايى بەكىتىلگەن كەستە بويىنشا جۇرەدى.
ال №19 قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپكە وقۋشىلار 2-پاۆلوداردان, ۋسولكا شاعىن اۋدانىنان, ۆورۋشين كوشەسى جاعىنان كەلىپ وقيدى. باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى №22 مەكتەپتىڭ ديرەكتورى مايرا مامبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, جاقىن ماڭداعى №9, №13 مەكتەپتەر ورىس تىلىندە ءبىلىم بەرەتىندىكتەن, الىس تا بولسا اتا-انالار بالالارىن قازاق مەكتەبىنە اكەلۋگە ءماجبۇر.
كەيبىر اتا-انا ۇيلەرىنىڭ جانىنداعى اباي اتىنداعى №10 دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ليتسەيگە بالالارىن وقىتا المايتىندارىنا رەنىشتى. سوندىقتان ۇل-قىزدارى, نەمەرەلەرى قالانىڭ ءبىر شەتىنەن ەكىنشى شەتىنە بارۋعا ءماجبۇر.
– سوندىقتان قالا اكىمدىگى مەن قالالىق ءبىلىم ءبولىمى وقۋشىلار مەكتەپكە باراتىن تاڭەرتەڭگى ساعات 7-8, تۇسكى 13-14, كەشكى 18-19 ساعاتتار اراسىندا قاۋىپسىزدىك بەلدىگى, قوسىمشا جىلىتۋ جۇيەسى, قوسالقى ەسىگى بار ارنايى مەكتەپ اۆتوبۋستارىن باعىتتارعا شىعارسا, − دەيدى اتا-انالار.
بۇل ءوتىنىش-تالاپتارعا تالاي جىل بويى قالالىق ءبىلىم ءبولىمى نازار اۋدارماي-اق كەلەدى. زاۋرەش مۇقاشەۆا, گۇلجان قادىرباەۆا باسقارعان كەزدە دە قازاق مەكتەبىندە وقۋ ءۇشىن قالانىڭ ءبىر شەتىنەن ەكىنشى شەتىنە كەلىپ جۇرگەن بالالارىمىزدىڭ جاعدايىنا جاناشىرلىق بايقالا قويمادى. ەندىگى ءۇمىت جاڭادان كەلگەن باسشى سامال ايتقازينادا.
قاۋىپسىز مەكتەپ, قاۋىپسىز وقۋشى, جالپى, قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان الساق, ماسەلەنىڭ ءمانىسى − قاۋىپسىز وقۋشى تاسىمالى جۇيەسىن قۇرۋدا.
ياعني, قوعامدىق كولىك سالاسىندا دا وقۋشىلاردى تاسىمالداۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق تالاپ پەن ستاندارتقا ساي ارنايى اۆتوبۋستارمەن تاسىمالداۋدىڭ قاۋىپسىز جانە قولايلى جۇيەسى قۇرىلۋى قاجەت. قاۋىپسىز ءارى قولايلى مەكتەپ اۆتوبۋسىن ءوڭىردىڭ وقۋشىلارى مەن اتا-انالارى دا كۇتۋدە.
فاريدا بىقاي,
«Egemen Qazaqstan»
پاۆلودار
