2017 جىلى وڭىردە ەسىرتكى زاتتارىنا تاۋەلدى 630 ناۋقاس تىركەۋگە الىنسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 750-گە جەتكەن. وسىلايشا «قاتارعا» جاڭادان 120 ناشاقور قوسىلعان. ناركولوگيالىق ديسپانسەردىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى گالينا اندرەەۆا سينتەتيكالىق ەسىرتكىگە ەسسىز قۇمارلىقتىڭ سىرىن بىلاي تۇسىندىرەدى. بىرىنشىدەن, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ پسيحيكالىق سانا-سەزىمى تولىق قالىپتاسپاعاندىقتان, جاقسى مەن جاماننىڭ پارقىن ايىرا بەرمەيدى. ءدامىن ءبىر رەت قانا تاتىپ كورەيىنشى دەگەن اۋەسقويلىق سەزىم مىنەز-ق ۇلىقتى كىلت وزگەرتىپ جىبەرۋى قازىر-اق. ەكىنشىدەن, نارىقتا گەروين تاپشى, ال سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ باعاسى ەداۋىر تومەن.
بىلاي قاراساڭ, ەسىرتكىگە, سينتەتيكالىق پسيحيكالىق بەلسەندى زاتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس جۇمىستارى جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتقان سياقتى. جەدەل-پروفيلاكتيكالىق شارالار بارىسىندا ونداعان وقۋ ورنىندا ءبىر مىڭنان استام ءجاسوسپىرىمنىڭ قاتىسۋىمەن دارىستەر مەن اڭگىمەلەسۋلەر وتكىزىلگەن. ەسىرتكىگە ەلىتىپ, ەسىن جوعالتقان, تۋرا جولدان اداسقان جانداردىڭ ازاپقا تولى ومىرىنەن سىر شەرتەتىن دەرەكتى فيلمدەر, بەينەتاسپالار كورسەتىلگەن. 57 فاكت اشكەرەلەنىپ, جارتى تونناعا جۋىق ەسىرتكى زاتتارى تاركىلەنگەن. سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەردى تاراتۋمەن شۇعىلدانىپ, تابىس كوزىنە اينالدىرعان 50-دەن استام سايت جابىلعان. سوعان قاراماستان ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىك نەگە كەمىمەي وتىر دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ادام دەنساۋلىعىنا, قوعامعا كەلتىرەتىن وراسان زالالىن بىلە تۇرا ونىڭ ساۋداسى قازىر الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزىپ تۇر. اسىرەسە, ەسىرتكى ساتاتىن سايتتاردى جارنامالاۋشىلار قۋ قۇلقىننىڭ قامى ءۇشىن ەشنارسەدەن تايىنبايتىن ءتارىزدى. پوليتسەيلەر سايتتاردىڭ مەكەن-جايلارى كورسەتىلگەن گراففيتيدى ۇيلەر مەن اۋلالاردىڭ, گاراجداردىڭ قابىرعاسىنا جازىپ جۇرگەن 22 جاستاعى قىز بالانى قولعا تۇسىرگەندەرىن ايتادى. كوزدى باقىرايتىپ قويىپ, ەشنارسەدەن قايمىقپاي ءجۇرۋىنىڭ سەبەبى ونىڭ جاۋابىنان تۇسىنىكتى بولعان. سويتسە, ادام اعزاسىنا جويقىن كۇشپەن اسەر ەتىپ, ونىڭ سوڭى ولىمگە اپاراتىن قوعام كەسەلىن ناسيحاتتاعانى ءۇشىن ناشاقورلارعا ەسىرتكى تەگىن بەرىلەدى ەكەن. ول ەسىرتكى سايتتارىنىڭ جۇزدەن استام مەكەن-جايىن جازىپ ۇلگەرگەن. مىنە, ەشنارسەدەن تايسالماۋدىڭ, يمەنبەۋدىڭ, ياعني «كوزسىز باتىرلىققا» بارۋدىڭ كوزى قايدا جاتىر دەسەڭشى! پەتروپاۆل قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قوعامدىق ۇيىمدار, جۇرتشىلىق بولىپ جۇمىلماي جەكە-دارا ارەكەتتەردەن ەشتەڭە ونبەيتىنىن العا تارتادى. ويتكەنى, الىپساتارلار زاماناۋي تاراتۋدىڭ قيتۇرقى جولدارىن بەس ساۋساقتاي مەڭگەرىپ العان. ينتەرنەت-سايتتاردى وتە شەبەر پايدالانادى. كليەنتتەر تارتۋ ءۇشىن ەسىرتكىگە تاۋەلدىلەردى جالداپ, وزدەرى تاسادا قالادى. كەز كەلگەن ءجاسوسپىرىم سمارتفون ارقىلى «سپايسقا» تاپسىرىس بەرە الادى. ولاردىڭ ناقتى جانە ۆيرتۋالدى قورشاعان ورتاسىن انىقتاۋ, باقىلاۋ جاعى دا كەمشىن. مەكتەپتەن تىس ءبىلىمدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن شەشۋدە پروبلەمالار از ەمەس. زاڭدىق تۇرعىدان قولدانىلاتىن شارالار دا پارمەنسىز. 10 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى, بولماسا ون كۇنگە قاماۋعا الىنادى. ء«ىس ءبىتتى, قۋ كەتتىنىڭ» كەرى. بۇل پىكىردى «يمپۋلس» بالالار-جاستار كلۋبىنىڭ پەداگوگ-ۇيىمداستىرۋشىسى ناتاليا كاپۋستينا دا قولدايدى. بەسىكتەن بەلى شىقپاعان جاسوسپىرىمدەردىڭ ناشاقورلىققا تەز بەيىمدەلۋى ونى دا قاتتى تولعاندىرادى. سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ ورنى تولماس وكىنىشتەرگە سوقتىراتىن قاتەرىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. بۇگىندە قارا نارىقتاعى ءداستۇرلى ەسىرتكى زاتتارىن «ديزاينەرلىك», تاعى باسقا تۇرلەرى ىعىستىرىپ شىعارۋدا. كۇشى جويقىن, ۋلى, ءزارلى. ونى تۇتىنعان ادام ءبىر جىلدىڭ ىشىندە سۋ ءتۇبى قۇردىمعا كەتىپ تىنادى. «پەتروپاۆل قالاسىنداعى 21 بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كلۋبىندا بار-جوعى 4 مىڭداي بالا جاتتىعادى. ورىن تار. كوبىنە سەبەبىنەن گورى سالدارىمەن كۇرەسۋگە بەيىلمىز. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋدا قوعامدىق كۇشتەر مەن ۇيىمداردىڭ بەلسەندى, بىرلەسكەن تەگەۋرىندى ءىس-قيمىلى عانا سەنىمدى قورعان بولا الادى», دەيدى ول.
ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس باسقارماسىنىڭ باسشىسى, پوليتسيا پودپولكوۆنيگى جاندوس باسىباەۆ سينتەتيكالىق ەسىرتكى ساتاتىن 60-تان استام ەلەكتروندىق رەسۋرسقا تۇساۋ سالىنعانىمەن, بۇل تاقىلەتتەس شارالار جاڭا ينتەرنەت پاراقشالارىن اشۋعا كەدەرگى بولماي تۇرعانىن جەتكىزدى. ستۋدەنتتەردىڭ بەلسەنە قاتىسۋىمەن وتكىزىلگەن ء«بىز ەسىرتكىگە قارسىمىز» اكتسياسى بارىسىندا ءبىر كۇننىڭ ىشىندە ءجۇز سىلتەمە جويىلىپتى. ول ازىرگە تەك قابىرعالارداعى گراففيتيلەردى بوياۋ ارقىلى عانا ەڭسەرىپ جۇرگەندەرىن, سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەرگە قارسى كۇرەس ماسەلەسى زاڭنامالىق دەڭگەيدە قاراستىرىلعانىن قالايدى. ويتكەنى, جاستاردى جاپپاي جاۋلاپ جاتقان الىپساتارلارعا پارمەندى توسقاۋىل قويماي بولمايدى. ر. دەگەن 17 جاستاعى قالا تۇرعىنى ەسىرتكىنىڭ ءدامىن وسىدان 4 جىل بۇرىن تاتا باستاعان. الدىمەن جەڭىل-جەلپىسىنەن باستاپ, ۇيرەنە كەلە اسەرلى تۇرلەرىنە كوشكەن. وسىمەن ناركولوگيالىق ديسپانسەر ەسىگىن ءۇشىنشى مارتە اشۋىنا تۋرا كەلگەن. «جۇرەك قاعىسى مينۋتىنا 140-قا دەيىن سوعىپ, بىرنەشە رەت ءولىم اۋزىنان قالعان. جالعىز عانا ارمانى – دەنساۋلىعىن تۇزەپ, ادام قۇساپ ءومىر ءسۇرۋ. ەڭ قيىنى ونىڭ پسيحيكالىق مىنەز-قۇلقىن قالپىنا كەلتىرۋ», دەيدى دارىگەرلەر. باياعى اككى دەلداردار وعان ەسىرتكىنى قارىزعا دا ۇسىنىپ, ەش بۇلتارا المايتىنداي تاۋەلدىلىكتىڭ تورىنا ابدەن شىرماپ تاستاعان.
بىلتىر 263 ادام ەسىرتكى تۇتىنسا, 52-ءسى سينتەتيكالىق تۇرلەرىمەن اۋەستەنگەن. 13-ءى — كامەلەتكە تولماعان بالالار. ەڭ قورقىنىشتىسى, سپايس, كاننابيس, ت.ب. تۇرلەرىنىڭ اعزاعا وتە قاۋىپتى ەكەنىن بىلە تۇرا شەگۋگە قۇمار. دەنى اۋەسقويلىقپەن ينتەرنەت پاراقشالارى مەن سىلتەمەلەرىنە ەنىپ, ەسىرتكى تاراتاتىنداردىڭ توبىنا تاپ بولعان. جۋىردا ءتارتىپ ساقشىلارى سينتەتيكالىق ەسىرتكى سالۋشىنى قۇرىقتادى. ونى ءتىنتۋ كەزىندە 30-دان استام تۇيىنشەك تابىلعان. كۇدىكتى ونىڭ ىشىندە نە بار ەكەنىن بىلمەدىم دەپ قانشا جالتارسا دا عالامتور ارقىلى جۇمىس ىستەپ كەلگەنى دالەلدەندى. تاپسىرمانى عالامتور ارقىلى العانىن, ەسىرتكىنى جاسىراتىن ورىندارىن ايتىپ بەرگەن. 200 مىڭ تەڭگە ايىپپۇلدان ەسى كىرىپ, تۇزەلىپ كەتسە, ءبىر ءسارى. بۇرىنعى «انىنە» قايتا باسسا, قانشاما جاستىڭ وبالىنا قالارى بەلگىسىز.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
