كيم سەرىكباي ۇلى سەرىكباەۆ قازاق حالقى سان الۋان زوبالاڭداردى باستان وتكەرىپ, وڭدى-سولىن ەندى-ەندى تاني باستاعان اۋمالى-توكپەلى زاماندا – 1934 جىلدىڭ قاقاعان قاڭتارىندا قاسيەتتى اقتوبە توپىراعىندا, حرومتاۋ اۋدانىنىڭ كوپتوعاي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ون ءتورت جاسىندا – اكەدەن, ون بەسىندە شەشەدەن ايىرىلىپ, تۇل جەتىم بولىپ قالادى. بالالار ۇيىندە, ينتەرناتتا تاربيەلەنىپ وسكەن. 1952 جىلى اقتوبەدەگى جالعىز قازاق ورتا مەكتەبىن ويداعىداي ءتامامداپ, ءبىلىم قۋىپ الماتىعا كەلىپ, زاڭ ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەي, تۇرمىس تاۋقىمەتىن تارتىپ, ءبىرىنشى كۋرستى اياقتاعان سوڭ, ينستيتۋتتاعى وقۋدى تاستاۋعا ءماجبۇر بولادى. الايدا, اسىل پىشاق قىن تۇبىندە جاتپايدى, ارمان قۋعان بوزبالا ۋفا قالاسىنداعى اسكەري ۋچيليششەگە وقۋعا ءتۇسىپ, 1956 جىلى ونى ۇزدىك بىتىرەدى, تىرناقالدى اسكەري اتاعى – لەيتەنانت شەنىن يەلەنەدى. وسى ورايدا كيمنىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەن ءبىر وقيعا ەسكە تۇسەدى. ادام البىرت شاعىندا ەلىكتەگىش كەلەدى عوي. سوعىستا ءبىر اياعىنان ايىرىلىپ جارىمجان بولىپ كەلگەن تەمىر ەسىمدى اۋىلداس اعاسى مەكتەپتە اسكەري دايارلىق دەنەشىنىقتىرۋ ساباعىن جۇرگىزەدى. ۇستازدىڭ اسەرلى اڭگىمەلەرى, سىمعا تارتقانداي ءتىپ-تىك تۇلعاسى سەزىمتال بالا كيمگە وي سالىپ, ول تۇبىندە اسكەري قىزمەتكەر بولۋدى ارماندايدى, ۇستاز جولىن قۋعا بەكەم بەل بايلايدى.
بالاڭ وفيتسەر «اتىڭ باردا ەل تانى جەلىپ ءجۇرىپ» دەگەن قاعيدانى تۋ عىپ ۇستاپ, ءوز ەركىمەن قيانداعى سولتۇستىككە – چۋكوتكاعا اتتانادى. قۇداي قوسقان قوساعى رايسا سارسەنبايقىزى يگىلىكوۆا ەكەۋى جەردىڭ ءتۇبى سانالاتىن ماگادان وبلىسىندا جالعىز قازاق وتباسى بولادى. ۆزۆود كومانديرى كيم سەرىكباەۆ ۇلتىمنىڭ نامىسىنا كىر كەلتىرمەيىن دەگەن نيەتپەن كۇن-ءتۇن دەمەي جان-تانىمەن بەرىلە جۇمىس ىستەيدى. تەمىردەي تارتىبىمەن, بىلىكتىلىگىمەن كوزگە تۇسكەن وفيتسەردى سول كەزدە شىنىققان اسكەري كادرعا وتە ءزارۋ پريكارپاتە اسكەري وكرۋگىنە جاڭا قىزمەتكە اۋىستىرادى. مۇندا ون جىلعا جۋىق جەمىستى جۇمىس ىستەپ, اسكەري قىزمەتتىڭ قىر-سىرىن تولىق مەڭگەرەدى, ۆزۆود كومانديرىنەن موتواتقىشتار باتالونىنىڭ شتاب باستىعىنا, ودان پولك كومانديرىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى دارەجەسىنە, اعا لەيتەنانتتان پودپولكوۆنيك شەنىنە دەيىن جوعارىلايدى. ديۆيزيانىڭ قۇرامىندا 12 مىڭ سارباز بەن ساردار بولادى. ولاردىڭ ەكى مىڭى ساردارلار (وفيتسەرلەر).
زاكارپاتە اسكەري وكرۋگىندە ون جىل ءمىنسىز قىزمەت اتقارعان پودپولكوۆنيك ك.سەرىكباەۆ 1970 جىلى ماسكەۋدەگى م.ۆ.فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەميانى سىرتتاي وقىپ ءتامامداپ, قامال بۇزاتىن 40 جاسىندا اسكەري عىلىمدار كانديداتى اتاعىن الۋ ءۇشىن ديسسەرتاتسيانى ويداعىداي قورعاپ شىعادى. تالاپكەردىڭ تەرەڭ بىلىمىنە, ماسەلەنى زەردەلى زەرتتەگەنىنە, ناقتى دالەلدەرمەن مۇلتىكسىز بايانداعانىنا رازى بولعان كوميسسيا مۇشەسى, تانك اسكەرلەرىنىڭ گەنەرال-پولكوۆنيگى پروفەسسور ا.ي.رادزيەۆسكي عىلىمي ەڭبەككە زور باعا بەرىپ, بۇل جالعىز سەرىكباەۆتىڭ تابىسى ەمەس, جاۋىنگەر قازاق حالقىنىڭ جەتىستىگى دەپ اعىنان جارىلىپ, شىندىقتى بۇكپەسىز ايتقاندا كيمنىڭ توبەسى كوككە ەكى-اق ەلى جەتپەي شاتتانادى.
كوپ جىل بويى قاجىماي-تالماي ىزدەنۋدىڭ ارقاسىندا 2000 جىلى اسكەري عىلىمدار دوكتورى اتاعى ءۇشىن ديسسەرتاتسيا قورعايدى, كەيىننەن پروفەسسور اتاعىن الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اسكەري عىلىمدار اكادەميالارىنىڭ تولىق مۇشەسى بولىپ سايلانادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلداردا كيم سەرىكباي ۇلىنىڭ تالانتى ءار قىرىنان جارقىراپ اشىلدى. قازاقتان شىققان تۇڭعىش اسكەري عىلىمدار دوكتورى رەتىندە ول تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ اسكەري دوكتوريناسىن جاساۋ باقىتىنا يە بولدى.
توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا پرەزيدەنت اپپاراتى مەن مينيسترلەر كابينەتى قورعانىس ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارعاندا اسكەري ىستە اككى بولعان تالاي شەندىلەرمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. ول كەزدە قازاق ساردارلارى ساۋساقپەن ساناعانداي از بولاتىن. جانى اشىماستىڭ قاسىندا باسىڭ اۋىرماسىن دەگەندەي, ۋاجگە مويىن ۇسىنباي, بۇيرەكتەن سيراق شىعارۋعا تىرىسىپ بۇرا تارتۋشى جات ۇلت وكىلدەرى دە بولماي قالعان جوق. قاتاڭ ءتارتىپ ەجەلدەن بويىنا سىڭگەن, ۇلتىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن تاۋ قوپارۋعا دا ساقاداي ساي پولكوۆنيك كيم سەرىكباي ۇلى بۇراتارتقانداردى تاۋبەسىنە ءتۇسىردى: تۋرا ءبيدىڭ تۋعانىنا دا جاقپايتىنى سياقتى, سونداي تۇستاردا ونىڭ باعزى بىرەۋلەرگە ۇناماي قالۋى دا ءسوزسىز. ولار وزىنەن ىسكەر كىسىنى قايتكەندە اياعىنان شالۋعا, توبىقتان قاعۋعا الەكەدەي جالانىپ دايىن تۇرادى. مىنە سونداي كورەالماۋشىلار كيم سەرىكباەۆتىڭ دا جولىن تالاي رەت كەسكەن سىڭايلى. بىراق تابيعاتىنان ءدىنى مىعىم, اناۋ-مىناۋعا مويىمايتىن, جاسىمايتىن ك.س.سەرىكباەۆ ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن قايراتىنىڭ, نامىسقويلىعىنىڭ ارقاسىندا العان بەتىنەن تايمادى, ادالدىقتان, ادامدىقتان اينىمادى. ول شەن قۋعان جوق, مانساپقا, ماراپاتقا بوي ۇرعان جوق. قاناعاتشىل, تاۋبەشىل بولدى. ەڭ جوعارى اتاق – حالىقتىڭ قۇرمەت-قوشەمەتى, ءادىل باعاسى دەپ ۇقتى, ءالى دە وسىلايشا اقجارىلقاپ ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى.
كيم سەرىكباي ۇلى كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى ي.س.كونەۆ اتىنداعى جوعارى جالپى اسكەري-كوماندالىق ۋچيليششەنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ جانىنداعى جوعارى پارتيا مەكتەبىنىڭ اسكەري كافەدراسىنىڭ باستىعى, ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ جانىنداعى اسكەري ماسەلەلەر بويىنشا جوعارى اتتەستاتسيالىق كوميسسيانىڭ باس عىلىمي مامانى سياقتى ءىرى-ءىرى لاۋازىمداردىڭ تۇتقاسىن ۇستادى. سول كەزدەگى ءبىلىم ءمينيسترى, ايتۋلى ازامات شايسۇلتان شاياحمەتوۆتىڭ:
– اعا, جوعارى لاۋازىمداردىڭ ءبىراز قىزىق-شىجىعىن كوردىڭىز عوي, ەندى تومەنگى بۋىنعا ويىسۋعا قالاي قارايسىز؟ – دەگەن ءبىراۋىز ءسوزىن سىيلاپ, ءۇش جىل بويى رەسپۋبليكالىق اسكەري مەكتەپتىڭ تىزگىنىن قولعا الدى. قيۋى قاشىپ, ابدەن تۇرالاپ قالعان وقۋ ورنىن اياعىنان تىك تۇرعىزدى. مەكتەپكە ىسكەر, بىلىكتى, ىنتالى وقىتۋشىلار تارتتى, عيماراتىن ادام تانىماستاي ەتىپ كۇردەلى جوندەتتى, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارمەن, جاڭا جيھازدارمەن جابدىقتادى. ءسويتىپ اسكەري مەكتەپ تۇرلەنىپ, گۇلدەنىپ جاڭا ساپاعا يە بولدى. ەڭ باستىسى – وقۋشىلاردىڭ ءتارتىبىن جونگە سالدى, ولاردىڭ ءبىلىم الۋعا دەگەن ىنتا-جىگەرىن جانىدى, شاكىرتتەر بويكۇيەزدىكتەن, نەمقۇرايلىقتان ارىلىپ, مىنەز – ق ۇلىقتارى تۇبەگەيلى وزگەردى. جوعارى ورىندارعا بىرنەشە مارتە ۇسىنىس حات جازىپ, تەگەۋرىندى تالاپ قويىپ, اسكەري مەكتەپكە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەسىمى بەرىلۋىنە قول جەتكىزدى. وسى يدەيانىڭ باستاۋشىسى دا, ونى ورىنداۋشى دا كيم سەرىكباەۆ, بۇل تاريحي شىندىق.
كيم سەرىكباەۆتى تۇڭعىش باۋىرجانتانۋشى دەپ اتاۋعا ابدەن بولادى. ول – اتى اڭىزعا اينالعان باتىر, اعاسىنىڭ لايىقتى ءىزباسارى, تەلەديداردان, گازەت-جۋرنالداردان كىشى پولكوۆنيكتىڭ ۇلكەن پولكوۆنيك تۋرالى ماقالالارىن ءجيى ۇشىراتۋعا بولادى. تالاي القالى جيىنداردا, اسىرەسە ستۋدەنتتەر مەن مەكتەپ وقۋشىلارى, جۇمىسشى جاستار الدىندا باۋكەڭ تۋرالى تەبىرەنە تولعاپ, تىڭداۋشىلارىن ۇيىتقانى كوپشىلىككە ءمالىم. ايتۋشىسى اقىلدى بولسا, تىڭداۋشىسى دانا بولادى دەگەن مىنە وسى. كيم سەرىكباي ۇلى تەك باۋىرجان مومىش ۇلى عانا ەمەس, كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى سايىپقىران تالعات بيگەلدينوۆتىڭ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تۇڭعىش ديۆيزيا قولباسشىسى گەنەرال سابىر راحيموۆتىڭ, اتى اڭىزعا اينالعان پارتيزان حالىق قاھارمانى قاسىم قايسەنوۆتىڭ ەرلىكتەرىن جانە وزىمەن ءبىر مەكتەپتە وقىعان تەتەلەس اعاسى گەنەرال-لەيتەنانت جانسەن كەرەەۆتىڭ ءومىرىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋشى.
اعالارعا ادالدىق, جاسى ۇلكەنگە قۇرمەت – ك.سەرىكباەۆتىڭ بويىنا سىڭگەن قاسيەت. كۇنى كەشە عانا 98 جاسىندا دۇنيەدەن وزعان كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى, مايدانگەر سۇلتان جيەنباەۆقا, مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى, رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ تۇڭعىش جەتەكشىسى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى شاڭگەرەي جانىبەكوۆكە, قازاق ادەبيەتىنىڭ كوزى ءتىرى كلاسسيگى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆكە, ون سەگىزىندە وت كەشكەن جاۋىنگەر ساعىندىق كەنجەباەۆقا, اۋدان بويىنشا جاقىندىعى ءارى اقىندىعى بار مايدانگەر لەونيد گيرشكە, ۇلاعاتتى ۇستاز, عۇلاما عالىم سەرىك قيراباەۆقا ىنىلىك ىزەتتەن استە جاڭىلعان ەمەس.
كيم سەرىكباي ۇلىنىڭ تاعى ءبىر قاسيەتى – ول ەجەلگى اڭىزداعى انتەي سياقتى تۋعان جەردەن كۇش الىپ, جاقۇتتاي جايناپ شىعا كەلەدى. اقتوبەسى اۋىزعا الىنسا ىشەر اسىن جەرگە قويادى. قال-قادەرىنشە ء جيى-ءجيى ات باسىن تىرەۋگە ۇمتىلادى. بىلتىر عانا ۇشقان ۇياسى – اقتوبەدەگى №6 ورتا مەكتەپتىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنا قاتىسىپ, ۇجىمعا ادىستەمەلىك قۇرال-جابدىقتار, كىتاپتار, كومپيۋتەر سىيلادى, ۇلاعاتتى ۇستازدار مەن ءجاسوسپىرىم وقۋشىلاردىڭ العىسىنا بولەندى. سۇيەم جەرى سۇيكىمدى, قارىس جەرى قاسيەتتى تۋعان توپىراقتىڭ اسەرى مە ەكەن, سەرىكباەۆ سەرىلىكتەن دە قۇرالاقان جان ەمەس. مۇنتازداي تازا كيىمى جىپتىكتەي تۇلعاسىنا وتە جاراسىمدى. سەكسەن بەس بەلەسكە شىعىپ, ساقال-مۇرتىن اق قىراۋ شالسا دا جاراتىلعان سايگ ۇلىكتەي, تال بويىندا ءبىر ءمىنى جوق وسىناۋ ادامنىڭ دەلەبەسى دۋدا قوزاتىن جۇيرىكتەي شارشى توپتا قازاقشا, ورىسشا ءان شىرقاپ تىڭداۋشىسىن تامساندىراتىن دا ونەرى بار. اسەم داۋىسى قۇلاق قۇرىشىن قاندىرادى.
كيم سەرىكباي ۇلى 2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا مەدەۋ اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعالىعىنا كەلگەننەن بەرى توننىڭ ىشكى باۋىنداي بولىپ قويان-قولتىق ارالاسىپ كەتتىك. بۇرىن الىستان ەستىپ, سىرتتاي عانا بىلەتىن بولساق, ەندى ەگىزدىڭ سىڭارىنداي ارىپتەستىك دارەجەگە جەتتىك. تورگە شىقساڭ, ەسىك جاقتاعىلارعا قاراي وتىر, دەگەن ءتامسىل بار. كيم سەرىكباەۆ مەدەۋ اۋدانىنداعى 25 مىڭعا تارتا زەينەتكەردىڭ ارقايسىسىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا زەر سالىپ, قولىنان كەلەتىن كومەگىن ايامايدى. كەيبىرىنىڭ ۇيلەرىنە بارىپ, كوبىنە تەلەفونمەن حابارلاسىپ, باستاۋىش ۇيىمدار ارقىلى جاي-كۇيىن ءبىلىپ وتىرادى. جاقسىعا ءىسىڭ تۇسسە ۇزىگىڭدى جالعايدى, جامانعا ءىسىڭ تۇسسە ءبۇتىنىڭدى جالمايدى دەگەن وسى.
حاميت ءبىرجانوۆ,
بوستاندىق اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى
الماتى
