اۋىلعا بارعاندا انداعايلاپ الدىڭىزدان شىعاتىن ماسەلە – وسى. بىردە شىعىس ءوڭىرىنىڭ زايسان اۋدانىنا ساپارىمىز اياسىندا وڭىرگە بەلگىلى قۇرىلىسشى, كاسىپكەر ازاماتپەن داستارقانداس بولدىق. اڭگىمە ورىلە كەلە, زايسان شاھارى ەتەگىن قىمتاپ جاتقان ساۋىر تاۋىنداعى جايلاۋدا 500-دەي ءمۇيىزدى ءىرى قارانىڭ باعىمى جىلدان-جىلعا قيىنداپ بارا جاتقانى ايتىلدى. «ال ۇساق مالدى ۇستامايتىن بولدىم. ويتكەنى, مالشى جوق» دەپ قايىردى. اڭ-تاڭ بولدىق. اينالا قونعان اۋىلدا قولعا قۇرىق ۇستار جان جوق پا؟ جوق! تاقىمداپ قويمادىق. ادەتتە, قولىندا از-كەم قارجىسى بار كەيبىر ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توپ وكىلدەرىنىڭ قارا كۇشىن پايدالانىپ, كەيىننەن ءار نارسەنى سىلتاۋراتىپ, ماڭداي تەرى, تابان اقىسىن بەرمەي قۋىپ جىبەرەتىنى جونىندە دە ەستىگەنبىز. كوكەيدە وسى ويدىڭ كولەڭكەسى قىلاڭ بەرىپ كەلە جاتتى..
– ءسىز ونى ايتاسىز, دەدى سالدەن سوڭ سۇحباتتاسىمىز. – مەن مال باققان ازاماتتارعا اي سايىن 100-150 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ايلىق تولەيمىن. ونىڭ ۇستىنە ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتەمىن. ال ولار… ءيا, ولار جايلاۋدان تۇسكەندە 1 قارىن ماي, 1 دوربا قۇرت-ىرىمشىك الىپ تۇسپەيدى!
كاسىپكەر سوزىندە جان بار سياقتى. قاراپايىم اريفمەتيكاعا جۇگىنسەك, 500 ءىرى قارانىڭ باسىم بولىگى انالىق مال. ءبىر سيىر ورتا ەسەپپەن كۇنىنە 5 ليتر ءسۇت بەرسە, مال باققان اعايىننىڭ اۋزىنان تۋرا ماعىناسىندا اق ماي اقپاي ما؟! ويتكەنى, كاسىپكەر مال باعۋشى اعايىنعا ايلىعى مەن ازىق-ت ۇلىگىنەن بولەك ءسۇتىن دە تەگىن بەرىپ وتىر. تەك ءتولىن امان-ەسەن باعىپ-قاعىپ بەرسە بولدى. ال جايلاۋدا جەلىنى جەر سىزعان ت ۇلىكتى ساۋاتىن ادام جوق. سەنەسىز بە؟ پۇشايمان بولىپ قالدىق.
شەمونايحا اۋدانىنىڭ كامىشينسكوە اۋىلىندا ۆلاديمير اكۋلوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن شارۋا قوجالىعىنداعى تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنىڭ اشىلۋىنا كۋا بولدىق. سالتاناتتى شاراعا اقمولا وبلىسىنان ارنايى كەلگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, «رودينا» اگروفيرماسى» كاسىپورنىنىڭ جەتەكشىسى يۆان ساۋەر سىندى ەلىمىزدىڭ تانىمال فەرمەرلەرى دە قاتىستى. جارقىراعان قوراجاي مەن اۆتوماتتاندىرىلعان ساۋ جۇيەسىمەن تانىسىپ شىعىپ, اۆتوبۋسقا جايعاسقان فەرمەرلەردەن مۇنداي زاماناۋي شارۋاشىلىقتا ەڭبەك ەتۋگە ق ۇلىقتى جاندار كوپ پە دەپ سۇرادىق. سوندا ەۋروپالىق ساۋ روبوتتارىن ەكى جىل بۇرىن ورناتقان بورودۋليحا اۋدانىنداعى «زايتەنوۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ەرلان زايتەنوۆ ەڭبەكاقىسى 200 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن مال باعۋ كاسىبىنە مامان تاپپاي وتىرعانىن ايتتى.
ءيا, بۇل – ويلاندىرارلىق ماسەلە. اتا كاسىبىمىزگە ادالدىقتان اينىدىق پا؟ ارينە, مال باعۋ وڭاي ەمەس. قىستىڭ قىسقا كۇنىندە سۋارۋ, جەمشوبىن بەرۋ, قوراجايدى تازالاۋ سياقتى تاۋسىلماس ماشاقاتى بار. جازدا مي قايناعان اپتاپتا جايىلىمعا جاياسىز. بىراق قاي جۇمىستىڭ دا قيىندىعى بار ەمەس پە؟ الدە, مالشى بولۋ ابىرويسىز كاسىپكە اينالدى ما؟ قيماساق تا, كىدىرە بەرگەنىمىز – وسى وي.
تۋعان اۋىلىمىز شەكارا شەبىندە. ءدۇربى سالساڭىز دۇنيە-مۇكامالىن كورۋگە بولاتىن قىتايمەن قوڭسى قونعان اۋىلىمىزعا كوشىپ كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ ەڭبەكقورلىعىنا, قور جيناۋ قابىلەتىنە ريزا بولاسىز. ءۇش-ءتورت جىلدا مالدى بولادى. اۋەلى, الدەكىمنىڭ مالىن باعادى. مالدان باسقا كىرىسى جوق مال يەسى ەڭبەكاقى ەسەبىن مالدىڭ تولىمەن ايىرىسادى. ياعني, ءتولدىڭ جارتىسى – مال يەسىنىكى, جارتىسى – مال باققاندىكى. ءۇش-ءتورت جىلدا 40-50 باس وتارىن قۇراپ العان جالدانۋشى جەكە كەتەدى. تاعى دا مال باعاتىن ادام ىزدەيسىز…
وسىندايدا «جامانعا جان جۋىماس, جالقاۋعا مال جۋىماس» دەگەن بابا ءسوزى ەسكە تۇسەدى. ايتپەسە, ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە تالداۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ارنۇر مۇحامەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە مال شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ بويىنشا 33 باعىت قاراستىرىلعان ەكەن. ەندى اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىنە سۋبسيديا الۋعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەك. بۇل – سۋبسيديا الۋشىلاردىڭ سانى 2,5 ەسەگە كوبەيەدى دەگەن ءسوز. ياعني, قويىن الدىرىپ, قوراسىن بەكىتەتىن قامسىزدىعىمىزدان ارىلۋ قاجەت.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
