قوعامدىق ۇيىمدار مەكتەپتەگى تاماقتاندىرۋدىڭ بۇگىنگى تاجىريبەسى ءتۇرلى سوزىلمالى دەرتتەرگە شالدىقتىراتىنىن بۇلتارتپاس دايەكتەرمەن العا تارتقان بولاتىن. ونى ءتيىمدى شەشۋدىڭ توتە جولى – مەملەكەت دۇرىس تاماقتانۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن ونى ءتيىمدى باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن قاراجات ءبولۋ تاجىريبەسىن قايتارعان دۇرىس دەگەن كوزقاراستا ەكەندەرىن مالىمدەگەن-ءدى. ساراپشىلار الماتى قالاسىنداعى جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى ءىشىنارا تاڭداپ الىپ, 10 مەكتەپتىڭ اس مازىرىمەن تانىسىپ شىقتى. ولار اسحانا مەن بۋفەتتە ساتىلاتىن ونىمدەردىڭ اسسورتيمەنتىن تەكسەردى.
ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل جانىنداعى الماتى جانە الماتى وبلىسى بويىنشا ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگى توبىنىڭ مۇشەسى, «ۇلاعاتتى جانۇيا» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى مارياننا گۋرينانىڭ پىكىرىنشە مەكتەپتەگى تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋدا ءالى دە بىرقاتار وزەكتى ماسەلە شەشىلمەگەن كۇيىندە قالىپ وتىر. الەۋمەتتىك تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ بالالارىن تاماقتاندىرۋ جانە وسى ساناتقا جاتاتىن وقۋشىلاردى تاماقتاندىرۋ ساپاسى مەن ۇيىمداستىرىلۋى مەكتەپتەردە اركەلكى. كەيبىر مەكتەپتە تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردان شىققان بالالارعا بەرىلەتىن تاماق پەن جالپى مەكتەپتەگى تۇسكى اس ءمازىرىنىڭ ەش ايىرماشىلىعى جوق.
بۇل بالالار قاتارلاستارىمەن بىرگە تۇستەنەدى جانە وزدەرىن قور سەزىنبەيدى, ەرەكشەلەنبەيدى. دەگەنمەن, جەكەلەگەن مەكتەپتەردە وسى ساناتتاعى بالالارعا ارنالعان اس ءمازىرى تىم قاراپايىم بولىپ كەلەدى. تاعام كولەمى ءبىزدىڭ ەسەپتەۋىمىزشە, ءتىپتى اكىمشىلىكتەن بولىنەتىن سومادان دا از ەكەنى بايقالادى. وسى جەردە سۇراق تۋادى. «نەگە كەي مەكتەپتەر الەۋمەتتىك تۇرعىدا از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان بالالارعا ساپالى تاماق ۇيىمداستىرا الادى دا, باسقالارى ۇيىمداستىرا المايدى؟ بۇل پروتسەستى كىم قاداعالايدى؟
بىلتىر قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى تەندەردى قوسالقى شارۋاشىلىعى بار كومپانيالار عانا ۇتىپ الادى دە بولاتىن. دەگەنمەن مەكتەپتەردى ارالاۋ, جانە جالعا الۋشىلارمەن سويلەسۋ بارىسىندا مۇنداي كومپانيالاردىڭ ءىس جۇزىندە جوق ەكەندىگى جانە مەكتەپتەردەگى تۇسكى اس قۇنىنىڭ باسىم بولىگى بۇرىنعىشا الىپساتارلارعا كەتىپ جاتقاندىعى انىقتالدى. ياعني, دەلدالداردى ساتىپ الۋ پروتسەسىنەن قالاي الىستاتۋعا جانە مەكتەپتەگى تاماقتاندىرۋدىڭ قۇنىن قالاي ارزانداتۋعا بولادى؟
مەكتەپتەگى تاماقتاندىرۋدىڭ باعاسىن ارزانداتۋدا جەكە كاسىپكەرلەردى قولداۋ ساياساتى, اسىرەسە جالعا الۋ قۇنىن تولەۋدەن بوساتۋ بارىنشا اسەرىن تيگىزە الادى. بۇگىندە مەكتەپتەگى تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋشىلار اس ءۇي عيماراتتارىمەن, جابدىقتاردى جالعا العانى ءۇشىن اقى تولەۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر. بۇل مەكتەپتەگى تۇسكى استىڭ باعاسىن ءوسىرىپ جىبەرەدى.
بۋفەتتەگى ساتىلاتىن ونىمدەردىڭ اسسورتيمەنتى دە وزەكتى ماسەلە. كوپتەگەن مەكتەپتە تىيىم سالىنعان سۋسىندار, مايونەز قوسىلعان ونىمدەر, قۇرامىندا ماي مەن قانت مولشەرى شەكتەن تىس تاعامدار بۇرىنعىداي ساتىلىپ جاتىر.
ەگەر وقۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى ىستىق تاماق ىشپەيتىندىگىن, ءدال وسى بۋفەتتەگى ونىمدەردى تۇتىناتىندىعىن ەسكەرسەك, مەكتەپتەگى تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋشىلار تىيىم سالىنعان ونىمدەردى ساتا وتىرىپ, وسىلايشا جاپ-جاقسى تابىس كوزىن تاۋىپ وتىر دەگەن قورىتىندى جاساۋعا بولادى. سوندىقتان قالا مەكتەپتەرىندەگى بۋفەتتەردە ساتىلاتىن ونىمدەردىڭ اسسورتيمەنتىنە تۇراقتى باقىلاۋ جۇرگىزۋ قاجەت.
ساۋدا-ساتتىقتى رەتتەيتىن ەرەجەلەر كاسسالىق اپپاراتتى مىندەتتى تۇردە پايدالانۋدى قاراستىرادى. دەگەنمەن, 10-15 مينۋتتىق ءۇزىلىس كەزىندە توپىرلاعان بالاعا قىزمەت كورسەتىلەتىن مەكتەپ جاعدايىندا, كاسسالىق اپپاراتتاردى پايدالانۋ ءىس جۇزىندە مۇمكىن ەمەس. ايتپەسە, وقۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى تاماقسىز قالادى. بارلىق مەكتەپتە كاسىپكەرلەر اتالعان ەرەجەنى بۇزۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. جانە وسى جاعدايدان شىعاتىن جولدى ىزدەستىرۋ قاجەت, بولماسا مەكتەپ اسحاناسىن ءاربىر جالعا الۋشى كەز كەلگەن ۋاقىتتا زاڭ بۇزۋشى بولىپ تانىلۋى جانە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى مۇمكىن.
اسحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانيتارلىق كىتاپشالارىنا قاتىستى سۇراقتار دا جەتكىلىكتى. ونىڭ تالاپقا ساي كەلۋىن, قىزمەتكەرلەردىڭ مەديتسينالىق كوميسسيادان دەر كەزىندە ءوتىپ وتىرۋىن كىم قاداعالايدى؟
وسىنداي تۇيتكىلدەر جاڭا قادامعا بارۋعا تۇرتكى بولدى. ماسەلەن, «ۇلاعاتتى جانۇيا» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى مارياننا گۋرينا: «بارلىق مەكتەپكە بىردەي جاعداي جاسالعانىمەن تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن ساپاسىنىڭ اركەلكى بولىپ كەلەتىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, الماتى قالاسىندا ەڭ ۇزدىك تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋشى جانە مەكتەپتەگى ەڭ ءدامدى تۇسكى اس سايىسىن جاريالاۋدى ۇسىنامىز. سايىس جەڭىمپازدارى كەلەسى وقۋ جىلىنا مەكتەپتەگى تاماقتاندىرۋعا تەندەر وتكىزۋ كەزىندە ارتىقشىلىققا يە بولاتىن بولادى», دەگەن ۇسىنىس جاسادى.
قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ساراپشى باقىت تۇمەنوۆا ءوسىپ كەلە جاتقان اعزانى تەڭدەستىرىلگەن پايدالى تاعام تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتپەۋ ءتۇپتىڭ تۇبىندە ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىنان كورىنەتىندىگىن كەزەكتى رەت قاپەرگە سالىپ ءوتتى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
