- ساحان دولدي ۇلى, ءسىز ستۋدەنت شاعىڭىزدا قازاق ونەرىنىڭ مايتالماندارى اسقار توقپانوۆ پەن بەكەن جىلىسباەۆتىڭ تاربيەسىن كورىپ, ءتالىم الدىڭىز. بيىل شىعارماشىلىعىڭىزعا 40 جىل تولىپ جاتىر ەكەن. وتكەنگە كوز جۇگىرتسەڭىز, قانداي ساتتەردى ەسكە الار ەدىڭىز.
- وسكەمەندەگى مادەني اعارتۋ ۋچيليششەدە رەجيسسۋرا ماماندىعىندا وقىپ جۇرگەندە بىزدەن ەمتيحان قابىلداۋعا مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ توراعاسى رەتىندە الماتىدان اتاقتى اسقار توقپانوۆ اعامىز كەلدى. شاعىن قويىلىمدا اقىننىڭ رولىندە وينادىم. سوندا دومبىرا شەرتىپ, بەسىك جىرىن ايتاتىن تۇسىم بار. وسى كورىنىس كوڭىلىنەن شىققان بولۋ كەرەك: «قويىلىم بىتكەن سوڭ انا ۇل ماعان كەلىپ جولىقسىن» دەپتى اسەكەڭ. بارىپ, «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەپ سالەم بەرىپ ەدىم, «مەنى تانيسىڭ با؟» دەدى سالعان جەردەن. «كەشىرىڭىز, ءسىزدى تانىماۋشى ەدىم» دەپ ويىمدى اشىق ايتتىم. ء«اسانالى ءاشىموۆتى بىلەسىڭ بە؟» دەدى سۇراعىن توپەلەتىپ. «بىلەم». «بىلسەڭ, مەن ۇستازى بولامىن. قازاقستانداعى العاشقى مامان رەجيسسەرىمىن» دەدى. سوسىن «سەن قازاقشا تازا بىلەسىڭ بە؟» دەپ سۇرادى. «تارباعاتايدىڭ قازاعىمىن. اۋىلدا وسكەنبىز. ورىسشاعا شورقاقپىن. ازداعان ورىسشانى اسكەرگە بارىپ ۇيرەندىم» دەدىم. «وندا ءبىز الماتى مەملەكەتتىك تەاتر جانە كوركەم سۋرەت ينستيتۋتى بولىپ ءبولىنىپ جاتىرمىز. كۋرس قابىلدايمىز. سوعان سەنى شاقىرامىن. مىندەتتى تۇردە كەل» دەدى.
سودان نە كەرەك, ءۇشىنشى كۋرستى بىتىرگەننەن كەيىن 40 سوم اقشامەن «نار تاۋەكەل» دەپ الماتىعا تارتتىم. بارعان سوڭ اسقار اعاعا جولىقتىم. ءسوز قىسقا بولدى. «ەل قاتارلى جاقسىلاپ دايىندال» دەدى. ەمتيحان تاپسىردىم. ەمتيحان تاپسىرعاندا اسەكەڭدى, ايگىلى اكتەر ءاسانالى ءاشىموۆتى كوردىم. سول كىسىلەردى كورگەننەن كەيىن وقۋعا دەگەن قۇشتارلىعىم ودان ءارى ارتا ءتۇستى. وقۋعا تۇسەتىن كەزدە ءبىر ورىنعا 9 بالادان كەلدىك. ول ۋاقىتتا بلات-سبات, تانىس-مانىس دەگەن دۇنيە جوق. تەك قانا تالانتىڭا قارايدى, تازا ونەرىڭدى باعالايدى. ساحنادا تۇرعانىمدا تاپسىرما بەردى. ء«ورتتى كورسەت» دەدى كوميسسيا مۇشەلەرى. لاپىلداعان ءورتتى كوز الدىما ەلەستەتىپ, ساحنانىڭ ءبارىن كۇپايكەمەن سابالاپ, اسقار توقپانوۆ بار, ءاسانالى ءاشىموۆ بار, كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ءبارىن «جانىپ باراسىڭدار. نەعىپ وتىرسىڭدار بۇل جەردە؟» دەپ اۋديتوريادان قۋىپ شىققانىم ءالى ەسىمدە. سوندا «مىنا بالانىڭ كورۋى, سەزىنۋى مىقتى ەكەن. راسىندا, ءورت بولسا, بۇكىل عيمارات جانادى عوي» دەپ ماقتاۋ ايتقانى بار اسقار اعامىزدىڭ. ينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەندە اسقار توقپانوۆتان, ءاسانالى ءاشىموۆتان, ەرلى-زايىپتى ىدىرىس نوعايباەۆ پەن فاريدا ءشارىپوۆادان ءدارىس الدىق. اسقار توقپانوۆ اعامىز تەرەڭ ءبىلىمدى ادام ەدى. سوناۋ ساق داۋىرىنەن باستاپ, عۇندار, كوك تۇرىك, سانبيلەر, جۋجاندار تاريحى, ەدىل باتىر, ءدىن, مۇحاممەد پايعامبار جايىندا ۇستازىمىزدان كوپ نارسەنى ءبىلىپ, كوكەيگە تۇيدىك. ۇلى ابايدى جاتقا سوعاتىن. «اباي جولىنىڭ» ءاربىر بەتىن جاتقا بىلەتىن. وقۋ بىتىرگەنشە شاكىرتتەرىن ابايعا عاشىق ەتىپ شىعاردى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن قول بوساعاندا اقىننىڭ قاراسوزدەرىن پاراقتاپ, ولەڭدەرىن جاتتاپ, ۇستازىمدى ساعىنا ەسكە الىپ وتىرامىن. ينستيتۋتتى تامامداعاننان سوڭ سول كەزدەگى تيۋز, بۇگىنگى عابيت مۇسىرەپوۆ تەاترىندا قالۋىم كەرەك بولاتىن. سىرتقى كۇشتەردىڭ اسەرىمەن مەنى سەمەي تەاترىنا جىبەرىپتى. شىنىن ايتسام, ول جاققا بارعىم كەلمەدى. الماتىدا قالعىم كەلدى.
ءسويتىپ دەل-سال بولىپ, مينيسترلىكتەن قۇجاتتارىمدى الا الماي جۇرگەندە ءبىر كۇنى بەكەن جىلىسباەۆتى كەزدەستىرىپ قالدىم. كولىك كۇتىپ تۇر ەكەن. ول كىسىنى بۇرىننان بىلەتىن ەدىم. ينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەندە مەنى وزىنە شاقىرعان. «وقۋىمدى ءبىتىرىپ, كەيىن بارارمىن» دەگەم. مەنى كورىپ: «وي, سەن قايدا جوعالىپ كەتتىڭ؟» دەپ قال-جاعدايىمدى سۇراپ جاتىر. «وقۋعا قازىر تۇسسەم بولا ما؟» دەدىم. «بولادى. وندا ماشينا ۇستا» دەدى. ماشينە ۇستاپ, بىردەن قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورياعا كەلدىك. عازيزا جۇبانوۆاعا كىردىك. سودان نە كەرەك, سوڭعى كۇنى, سوڭعى ساعاتتا مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن اپىل-عۇپىل ءوتىپ, كونسەرۆاتورياعا وقۋعا ءتۇستىم. ءۇشىنشى كۋرستا رەسپۋبليكالىق, ءتورتىنشى كۋرستا ورتا ازيا مەن قازاقستان انشىلەر كونكۋرسىنىڭ لاۋرەاتى اتاندىم. بەكەن جىلىسباەۆ شاكىرتتەرىن ۇيىنە اپارىپ, قازى-قارتا جەگىزەتىن
- قازاقستان حالىق ءارتىسى بەكەن جىلىسباەۆتىڭ دا شاپاعاتىن از كورمەگەن سەكىلدىسىز.
- ول كىسى سابىرلى, كوركەم مىنەزدى جان ەدى. كوڭىلى كەڭ, جانى جومارت ادام ەدى. شەشەندىكتى, ءبىلىمدى بولۋدىڭ قىر-سىرىن اسقار توقپانوۆتان ۇيرەنسەك, ادامي قاسيەتتەردى, سابىرلىلىق, بايىپتىلىق, جومارتتىق, كەڭپەيىلدىلىك سەكىلدى قازاقى مىنەزدەردى بەكەن جىلىسباەۆتان بويىمىزعا سىڭىردىك. قازاققا بۇيرەگى بۇرىپ تۇراتىن. ۇلتتىق كادرلارعا ەرەكشە ءمان بەرەتىن. «قازاقتىڭ بالالارى باسقا ەش جەردە وقي المايدى. كونسەرۆاتورياعا ەڭ اۋەلى قازاق بالالارى ءتۇسۋى كەرەك. باسقا ۇلتتاردى ءبولىپ-جارمايمىز. بىراق ولاردىڭ باراتىن جەرلەرى كوپ. ماسكەۋ, كيەۆ, سانكت-پەتەربۋرگ بار» دەپ وتىراتىن. ءبارىمىزدى ۇزىلىستە ەركەلەتىپ, جاعدايىمىزدى سۇراعانىمەن, ساباقتا قاتال بولاتىن. «بار, تاماق ءىشىپ ال. تاماق ىشپەسەڭ, قايتىپ ءان ايتاسىڭ؟!» دەپ تالاي رەت اقشا بەرىپ, اعالىق قامقورلىق تانىتقان كەزدەرىن قالايشا ۇمىتايىق. اكادەميالىق كونتسەرتتىڭ الدىندا ءبىر اپتا ۇيىنە اپارىپ, «قۋاتتانىپ الىڭدار» دەپ قازى-قارتا, جال-جايا جەگىزىپ, ءبىزدى, شاكىرتتەرىن ابدەن تاماقتاندىراتىن. بۇدان كەيىن ناشار ءان ايتۋعا قاقىمىز جوق ەدى. مەنىڭ باقىتىم - وسىنداي مىقتى ۇستازداردىڭ تاربيەسىن كورۋىم دەر ەدىم. قىرداعى قارا جۇمىسشىسىنىڭ بالاسىنا بۇدان ارتىق باقىت بولا ما؟! اۋەلى اسقار توقپانوۆ اعام كەزدەستى. ەكىنشى بەكەن جىلىسباەۆ اعامدى جولىقتىردىم. كونسەرۆاتوريادا ساباق بەرىپ جۇرگەندە جانىبەك كارمەنوۆ اعامىزدىڭ اقىل-كەڭەسىن تىڭدادىق. كونسەرۆاتوريادا «حالىق ءانى» فاكۋلتەتىندە ساباق بەردىم. سول كەزدە بۇگىندە ەسىمدەرىن ەلگە ءمالىم بەكبولات تىلەۋحان, ايگۇل قوسانوۆا, ارداق يساتاەۆا, ەرجان قوسبارماقوۆ, اقان ابدۋاليەۆ سىندى ونەرپازدارعا داۋىس قويدىم.
- تاۋەلسىزدىكتىڭ الاعاي دا بۇلاعاي جىلدارىندا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق ءانسامبلىن ۇيىمداستىرۋعا دا اتسالىسىپ, سول ءانسامبلدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولدىڭىز.
- قوعام قايراتكەرى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ اعامىزبەن دە ءبىراز جىل قىزمەتتەس, سىيلاس, دامدەس بولدىق. ول كىسى ءۇشىنشى اكەمدەي بولىپ كەتتى. مينيسترلىكتىڭ ورتالىق ءانسامبلىن ماعان سەنىپ تاپسىرىپ, بارلىق جاعىنان قولداۋ كورسەتتى. سول كەزدەرى انسامبل جانىنان «ساربازدار» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىن قۇردىق. انسامبل جۇمىسىن جانداندىرىپ, قازاق كادرلارىن جينادىق. ءوزىمدى ورتالىق ءانسامبلدىڭ ىرگەتاسىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى دەسەم ارتىق ايتپاعان بولارمىن. سونداعى ونەرپازدار ىشىندەگى ءبىرىنشى قازاق وفيتسەرى بولعانىمدى دا رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىن. ويتكەنى, وعان دەيىن انسامبلدە نەگىزىنەن وزگە ۇلت وكىلدەرى جۇمىس ىستەدى.
ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ جاقسىلىعىن كوپ كوردىم. پاتەر الۋىما دا جاردەمدەستى. ول كىسى 1995 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعىنا ۇسىنايىق دەگەندە, «جۇمىس ىستەگەنىمە بار بولعانى - 2 جىل. ۇيات بولار. الدا ۋاقىت بار عوي» دەپ باس تارتقان ەدىم. سول اتاق اقىرى بىزگە بۇيىرعان جوق.
- الماتىداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا از ۋاقىت جۇمىس ىستەپسىز.
- زامانداستارىم جاقسى بىلەدى, سول كەزدەرى «قازاقتىڭ ءان مەكتەبى جوق» دەگەن اڭگىمەلەر ءجيى ايتىلاتىن. قازاقتا ءان مەكتەبىنىڭ بولعانىن دالەلدەپ, كوزدەرىن جەتكىزگىم كەلدى دە, ساباق بەرۋ جاعىنا كەتتىم. ىزدەنە باستادىم. وكىنىشكە وراي, زامان وزگەردى دە, «بايتال تۇگىل باس قايعى», ءبارى جايىنا قالدى. نەگىزى كانديداتتىق جۇمىس قورعاۋىم كەرەك ەدى. اللا عۇمىر بەرسە, جازامىن دەپ ويلايمىن. ماتەريالدار بار. ويتكەنى, مەن ونى زەرتتەدىم. قازاقتىڭ ءبىر ەمەس, بىرنەشە ءان مەكتەبى بار ەكەنىن زەردەلەدىم. ونىڭ ءتۇپ-تامىرىنا, باستاۋلارىنا ءۇڭىلدىم. ءوزىمىزدىڭ قىزىلوردانىڭ, تۇركمەندەر مەن باشقۇرتتاردىڭ كومەيمەن ايتۋ ءداستۇرىن زەرتتەدىم. تاتار ەلىنە بارعاندا وسى تاقىرىپتا ءسوز قوزعاپ, ونەردەگى دەمنىڭ, داۋىستىڭ قۇرىلىسى, ونىڭ شىعۋى, ادامعا اسەرى, الپىس ەكى تامىردى قالاي يىتەتىنى جايىندا ايتىپ ەدىم, تاڭعالىپ, بار ىنتاسىمەن تىڭدادى. كەلەسى جىلى شەبەرلىك-سىنىبىن وتكىزۋگە شاقىردى. «قالاي پروفەسسور, دوكتور اتاعىن الماي ءجۇرسىز؟ نەگە جۇمىس جازباي ءجۇرسىز؟ بىزگە كەلىڭىز. كوتەرەيىك. قولدايىق. زەرتحانا اشىپ بەرەيىك» دەدى. بىراق وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا ءوز ەلىڭدە ۇلتان بولعانىڭ جاقسى ەمەس پە؟! تۇرمەلەردەگى 40 شاقتى ادام ءھانافي مازحابىنا قايتا ورالدى.
- وسكەمەندەگى وبلىستىق دراما تەاتردىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاردىڭىز. قازىر وسى ونەر وشاعىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسىسىز. تەاتردىڭ, اكتەرلەردىڭ اياق الىسى جايىندا نە ايتاسىز؟
- تەاترعا 2010 جىلى 21 شىلدەدە كەلدىم. مەنىڭ الدىمدا وسىندا ديرەكتور قىزمەتىن اتقارعان تالانتتى رەجيسسەر, اكتەر, اقىن رۇستەم ەسداۋلەت كەنەتتەن ومىردەن وزعاننان كەيىن دارىندى ءىنىمىزدىڭ قويعان قويىلىمدارىن شەت ەلگە شىعارۋ جولىندا جۇمىس ىستەدىك. «اتىمدى ادام قويعان سوڭ» قويىلىمىن تاتارستانعا الىپ باردىق. كەيىن «تۇركسويدىڭ» قولداۋىمەن بۇل قويىلىم تۇركيادا ساحنالاندى. تەاتردىڭ بۇكىل ۇجىمى باردى. كەيىن قويىلىمدى كورگەن باشقۇرت اعايىندار «تۋعانلىق» فەستيۆالىنە شاقىردى. وسىلايشا رۇستەمنىڭ قويىلىمى حالىقارالىق دارەجەگە شىعىپ, كوپ جەرگە داڭقى جايىلدى. وسىعان ءوز باسىم ەرەكشە قۋاندىم. ءوزىمنىڭ باۋىرىم الدىنداعى اعالىق بورىشىمدى وتەدىم دەپ ەسەپتەيمىن. سوڭعى جىلدارى تەاتردا ءوزىم اكتەر-ءانشى بولسام دا رەجيسسۋراعا دەن قويىپ جۇرگەن جايىم بار. قويىلىمدارىمىزدى حالىق جاقسى قابىلداپ جاتىر. ءدىني ەكسترەميزمگە, ۆاححابيزمگە, سالافيزمگە قارسى تۇرۋعا شاقىراتىن «شىرماۋىق» اتتى قويىلىمىمىز بۇكىل رەسپۋبليكانى ارالادى. سەنەسىز بە, سەنبەيسىز بە, سپەكتاكلدى كورگەننەن كەيىن تۇرمەلەردەگى 40 شاقتى ادام ءھانافي مازحابىنا قايتا ورالدى. ناركومانياعا بايلانىستى «جانداۋا» قويىلىمىن كورەرمەندەرگە ۇسىندىق. سونىمەن قاتار مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسىمەن اقىت قاجى ء ۇلىمجى ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا وراي «شولاق قول كەلىنشەك» قويىلىمىن رەسپۋبليكا تەاترلارىنىڭ اراسىندا العاش بولىپ ساحنالادىق. «تۇركسوي» ۇيىمىنىڭ 25 جىلدىعىنا بايلانىستى قويىلىمدى تۇركياعا, باسقا دا جاقتارعا اپارادى دەگەن جوسپار بولعان. بىراق سول بەتى قالىپ قويدى. 6 جەلتوقساندا جازۋشىلار وداعى الماتىعا شاقىرعان. قاراجاتتىڭ جوقتىعىنان وعان دا بارا الماي قالدىق.
- ءسىزدىڭ سازگەرلىك قىرىڭىزدى دا كوپ جۇرت بىلە بەرمەيتىن سەكىلدى.
-ءوزىمدى قازاقتىڭ نامىستى ۇلدارىنىڭ ءبىرىمىن دەپ ەسەپتەيمىن. ەل ءۇشىن, جەر ءۇشىن ۇنەمى الاڭدايمىن. وسكەمەندە نەگە پاتريوتتىق ءان جوق دەگەن اڭگىمەلەر شىققان سوڭ «مەنىڭ قازاقستانىم» دەگەن پاتريوتتىق ءان جازدىم. ءبىر تۇندە. قازىر ۇلكەن كونتسەرتتەردە ايتىلىپ ءجۇر. جالپى, 14 ءانىم بار. كلاسسيكالىق اندەردى كوپ جازامىن. «جاستىق داۋرەن», ء«مولدىر سەزىم» دەگەن ۆالستەرىمدى ايجان مازكەنوۆا «بايجىگىت» وركەسترىمەن بىرگە ورىنداپ ءجۇر. شىمكەنتتىك ءانشى قارىنداسىمىز ءمولدىر باقىتجانقىزى وسى قوس انىممەن امەريكاعا بارىپ, بەس التىن مەدال الىپ قايتقان بولاتىن.
- الدا قانداي جوسپارلار بار؟
- شىعارماشىلىعىمنىڭ 40 جىلدىعىنا وراي 2019 جىلى ءساۋىر ايىندا ۇلكەن بەنەفيس جاساپ, مونوسپەكتاكل قويىپ, كورەرمەندەرگە اكتەرلىك شەبەرلىگىمدى پاش ەتسەم بە دەگەن وي بار. مادەنيەت باسقارماسى قولداۋ بىلدىرسە, «بايجىگىت» جانە سيمفونيالىق وركەسترلەرمەن وپەرا ءانشىسى رەتىندە تازا, جاندى داۋىسپەن كونتسەرت بەرسەم دەگەن دە ارمان جوق ەمەس. ادامي ارمانىم - جاراتۋشىنىڭ پەندەسى رەتىندە ارابشانى مەڭگەرىپ, قۇراندى سول تىلدە وقىپ, ەلگە ءوز تاراپىمنان ونەرىم ارقىلى جەتكىزسەم دەيمىن. جالپى, «شىرماۋىق», «شولاق قول كەلىنشەك» قويىلىمدارىن ساحنالاۋداعى ماقساتىم اللاعا دەگەن پەندە رەتىندەگى پارىزىمدى وتەۋ دەپ بىلەمىن.
- مازمۇندى اڭگىمەڭىزگە العىس بىلدىرەمىز.
سۇحباتتاسقان – ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
وسكەمەن
