مۇراجاي قورى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعانداردىڭ ۇرپاقتارىمەن بەرىلگەن, سونداي-اق زەرتتەۋ ءىس-ساپارلارى بارىسىندا قازاقستان قالالارى بويىنشا جانە تمد ەلدەرىنەنجينالعان, بۇرىن قويىلماعان بىرەگەي جادىگەرلەرىمەن تولىقتىرىلدى.جاڭا ماتەريالداردىڭ ىشىندە: شەۆچەنكو ۆالەنتينانىڭاناسى «الجير» تۇتقىنى ماريام ءانتسيستىڭ سوزىنەن جاسالعان 1938-1946 جىلدارى لاگەرىنىڭجوسپارى, «الجير» تۇتقىندارىمادينا ايسارينانىڭ, ءرازيا مەندەشەۆانىڭ, ايشا قابىلوۆانىڭ, حاديچا حاكيموۆانىڭ, نينا تورەقۇلوۆانىڭ, كيرا بەرسەنەۆانىڭ, روزا تسىپكينانىڭ, سيما ۆاينشتەيننىڭ, ەنتا ليحتەنشتەيننىڭ, سوفيا زيلبەربەرگتىڭ, سوفيا نەسمەيانوۆانىڭ, ەۆگەنيا وپەنكونىڭ (تسوي), يرەنا ستوليارسكايانىڭ جانە ت.ب. فوتوسۋرەتتەرى ۇسىنىلادى.
«الجير» لاگەرى تۇتقىندارىنىڭ جەكە زاتتارى:عاليا گايسيناعا تيەسىلى «زينگەر» تىگىن ماشيناسى, مادينا ايسارينانىڭ جۇننەن توقىلعان كۇرتەسى, 1946 جىلى ماريام ءانتسيستىڭ البومعا جاپسىرىلعان «الجير» لاگەرىندە جاسالعان كەستە ۇلگىلەرى, حح عاسىردىڭ 30-40-شى جج. ماي شايقاعىش جانە ت. ب. ەرەكشە قۇندىلىقا يە.
مۇراجايعا كەلۋشىلەر ءوز بەتىنشە «الجير» لاگەرىنىڭ تۇتقىندارى مەن ولاردىڭ وتباسىلارى تۋرالى اقپاراتپەن «الجير» زالىندا ورناتىلعان ينتەرنەتكە قوسىلعان سەنسورلىق باسقارۋ پانەلى بار 3 مۋلتيمەديالىق ەكران كومەگىمەن تانىسا الادى. سونىمەن قاتار, «الجير» زالىدىبىستىق سۇيەمەلدەۋمەن جابدىقتالعان. اتاپ ايتقاندا, تىگىن تسەحىندا تىگىن ماشيناسىنىڭ جۇمىس دىبىسى, باراك پەن تۇرمە كامەراسىندا ايەل مەن بالانىڭ جىلاعان داۋىستارىن قوسۋ جانە ءوشىرۋ اۆتوماتتى داتچيگى بار.
«بۇل مۇراجاي ەرەكەشە, وسىندا ادام جانىنا باتاتىن قۇجاتتاردى, سۋرەتتەردى كورۋگە بولادى. جاڭا ەكسپوزيتسيادا قازاقستاننىڭ وبلىس ورتالىقتارىنىڭ مۇراعاتتارىنان جانە تمد ەلدەرىنىڭ مۇراعاتتارىنان جيناپ اكەلىنگەن زاتتار كورسەتىلگەن. ەكسپوزيتسيانىڭ ماقساتى – سول وتكەن كەزەننىڭ قيىندىعىن قازىرگى جاستارعا جەتكىزۋ جانە وسىنداي وتكەن قيىن كەزەن قايتالانباسىن», – دەدى استانا قالاسى مادەنيەت جانە سپورت باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ناريما مۇحامبەتالينا پرەسس-تۋر بارىسىندا.
