ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا شەتەل ارحيۆتەرىنەن, عىلىمي مەكەمەلەرى مەن كىتاپحانالارىنان قازاقستاننىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى قۇندى قۇجاتتار ىزدەستىرىلىپ, ونىڭ كوشىرمەلەرى الىندى. الايدا ەل تاريحىنا قاتىستى مۇنداي ماڭىزدى جادىگەرلەردى تولىعىمەن تۇگەندەپ الدىق دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە, ءارى سول كەزدەردە ەلگە اكەلىنگەن قۇجاتتاردىڭ كوبى ءالى كۇنگە عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلمەي وتىر. وسى ورايدا پرەزيدەنت ءوز ماقالاسىندا ەجەلگى داۋىردەن قازىرگى زامانعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن بارلىق وتاندىق جانە شەتەلدىك ارحيۆتەردە ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ماقساتىندا «ارحيۆ − 2025» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى.
بۇل باعدارلاما ارقىلى مەملەكەت باسشىسى ارحيۆ ءىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن عىلىمي جانە ادىستەمەلىك جۇمىس تۇرلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. باعدارلاما وتاندىق ارحيۆ مەكەمەلەرى مەن شەتەلدىك ارحيۆتەردىڭ ارحەوگرافيالىق جۇمىس باعىتىن ءوزارا تىعىز بايلانىستا قۇجاتتارعا تاريحي-دەرەكتانۋلىق ساراپتاما جاسايتىن مەكەمە – عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىقتار رەتىندە ايقىندايدى. قازىرگى كۇندە مەملەكەتتىك ارحيۆتەردە ساقتاۋداعى قۇجاتتار مەملەكەتتىڭ زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق سالاسىندا قالىپتاساتىن جانە قىزمەت ەتەتىن قۇجاتتار كەشەنىنىڭ از عانا بولىگىن قۇرايدى. ارحيۆشىلەردىڭ قالىپتاسقان تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك, بۇل قوعامدا پايدا بولاتىن جالپى قۇجاتتاردىڭ 3-4 پايىزىنان اسپايدى. وسى تۇرعىدا ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا قاتىستى قۇجاتتاردى ايقىنداۋ بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, وتكەننىڭ قۇجاتتىق ايعاقتارىن عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ جانە وسى ارقىلى قازاقستاندىقتاردىڭ تاريحي ساناسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋدىڭ ماڭىزى زور.
ەلباسى ءوز ماقالاسىندا بۇل جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاريحشىلاردان, دەرەكتانۋشىلار مەن مادەنيەتتانۋشىلاردان قۇرالعان ارنايى توپتاردىڭ وتاندىق جانە شەتەلدىك ءىرى ارحيۆتەرمەن ءوزارا جۇيەلى ءارى ۇزاقمەرزىمدى ىقپالداستىقتا بولىپ, ىزدەۋ-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. بۇل توپتاردىڭ ىزدەستىرۋ جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگى ارحيۆشىلەردىڭ انىقتالعان ارحيۆ قۇجاتتارىنا قاجەتتى عىلىمي-ادىستەمەلىك جانە انىقتامالىق قۇرالداردى دايىنداۋى جانە ول قۇجاتتارعا كوپشىلىكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋىنە تىكەلەي بايلانىستى بولماق. ال بۇل ءوز كەزەگىندە, قازاقستاندىق ارحيۆشىلەر تاراپىنان تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى, قۇجاتتىق مۇرانىڭ ۇزاقمەرزىمدى ساقتالۋ مىندەتىمەن قاتار, قۇجاتتارعا جاپپاي قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ماسەلەنى شەشەدى. پرەزيدەنت ءارحيۆى سوڭعى بەس جىل كولەمىندە قۇجاتتاردى جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. قازىرگى كۇندە ارحيۆ قورىندا ساقتاۋداعى تسيفرلى قۇجاتتار كەشەنى ينتەرنەت تەحنولوگيالارى ارقىلى جۇرتشىلىققا قولجەتىمدى.
«ارحيۆ − 2025» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – اتالعان اۋقىمدى جوبانى لايىقتى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىراتىن ماماندار. قازىرگى كۇندە قازاقستاندا تەك قانا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قۇجاتتارىنىڭ 75 پايىزعا جۋىعى ەلەكتروندى قۇجات اينالىمىنىڭ ءارتۇرلى اقپاراتتىق جۇيەلەرىندە تۇزىلەدى. ورتا ەسەپپەن العاندا جىلىنا ەلدەگى مەملەكەتتىك ارحيۆتەرگە 1 ملن-نان اسا قۇجات وتكىزىلەدى. مەكەمەلەردە تسيفرلى قۇجاتتاردىڭ قالىپتاسۋى قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ جانە ارحيۆتىك ساقتاۋ قىزمەتى ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىنە دەگەن ەرەكشە تالاپتاردى قاجەت ەتەدى. رەسپۋبليكا بويىنشا ارحيۆ ءىسى جانە قۇجاتتانۋ سالاسىنىڭ ماماندارىنا دەگەن قاجەتتىلىك جىل سايىن 3 مىڭعا جۋىق ادامدى قۇراپ وتىر. ال قازاقستاندا وسى سالا بويىنشا مامانداردى دايىندايتىن جالعىز جوعارى وقۋ ورنى – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جىلىنا 35-40 ادامدى دايىندايدى. سوندىقتان اتالعان باعدارلامانىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ەلدەگى ارحيۆ ءىسى ماماندارىن دايىنداۋ باعدارلاماسىنا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر قاجەت دەپ سانايمىن.
ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ارحيۆ − 2025» باعدارلاماسىن دايىنداۋ تۋرالى باستاماسىن ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز, جالپى ارحيۆ قاۋىمداستىعى ەلباسىنىڭ ارحيۆشىلەردىڭ جۇمىسىنا دەگەن ەرەكشە نازارى دەپ قابىلدادى. « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» − قازاق حالقىنىڭ باي تاريحي باستاۋىن نەگىزگە الا وتىرىپ, قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدىڭ, الەمدىك وركەنيەت كەڭىستىگىندە قازاق ۇلتىنىڭ ورنى مەن ءرولىن انىقتاۋعا باعىتتالعان ەلباسى باستامالارىنىڭ زاڭدى جالعاسى بولىپ تابىلاتىنى ءسوزسىز.
ءجاميلا ابدىقادىروۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى
پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى
الماتى
