بۇعان قالامگەرلەردىڭ ءبىرىن-ءبىرى مۇلدە وقىمايتىنى دا سەبەپ. نەگە وقىمايدى؟ وقيىن دەسە, وي-پىكىر ايتاتىن, جازايىن دەسە ەڭبەگى ەش, ەشتەڭەگە تاتىمايتىن بولعاسىن شىعار؟ (ايتپەسە, ءبىر جاس ءانشى ءبىر تويدا بىرەر ءان ايتقانى ءۇشىن پالەنباي مىڭ دوللار الىپ جاتسا, ال رومانى ءۇشىن ايتۋعا اۋىز بارمايتىن بىردەمە الاتىنى ەسىنە تۇسسە, ادەبيەتتى وقۋعا ىقىلاسى قايدان ويانا قويسىن...). ايتسە دە, ءوز كۇنىن ءوزى كورىپ جۇرگەن قالامگەرلەردىڭ كىتاپتارىنىڭ جارىق كورىپ جاتقانىنا شۇكىرشىلىك.
* * *
كەيدە ساۋال قويىلدى: «قازاق ادەبيەتىندە قۇبىلىس بولعان كوركەم تۋىندىنى اتاي الاسىز با؟» دەيدى. قۇبىلىس؟ بۇل تىم ۇلكەن ۇعىم عوي. ادەبيەتتەگى قۇبىلىس جىلدا بولا بەرەتىن كەزەكتەگى جاي ەمەس, كەزەڭىندە ءبىر, داۋىرىندە ءبىر بوي كورسەتەتىن سيرەك وقيعا. ارينە, بىلايعى ۋاقىتتا ادەبي ومىرگە جىلدىڭ تابىسى دەيتىن ۇعىم جەتىپ جاتادى. بۇل تۇرعىدان العاندا, قازاق ادەبيەتىنىڭ وزىنە لايىق قارىم-قارقىنىن بايقاۋعا بولادى. ونىڭ ءبىر كورىنىسى – جىلدا وتەتىن ادەبي جىل قورىتىندىسى. بايانداماشىلار جىلدىڭ تابىسى بولار شىعارمالاردى اتاپ جاتادى. بىراق ول ودان ارمەن ناسيحاتتالمايدى دا, تەز ۇمىتىلادى. وقىرمان مەن سىنشىلار نازارىنان دا تىس قالادى. جاقسىنىڭ دا جەلكەنىن كوتەرەتىن دەمەۋ ءسوز ەكەنىن ۇمىتپايىق.
* * *
نە جازىلدى, قالاي جازىلدى, نەنى جازۋىمىز كەرەك سەكىلدى شىعارماشىلىق ساۋالدار تىك كوتەرىلىپ ورتاعا سالىنسا, قازاق ادەبيەتىنىڭ ابىرويىن اسىراتىن باعىتتاردىڭ ايدىنى كورسەتىلسە, قايدا بارا جاتكانىمىز بەن قالاي بارا جاتقانىمىز جايلى اشىعىن ايتا الساق – قۇپ, ويتكەنى قالامگەردى قازاق حالقىنىڭ باسقا جۇرتپەن قاتار وركەنيەتكە ەنۋى, تولعاندىرۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. بۇعان قالامگەرلەرىمىز ءبىرىنشى لەكتە جاۋاپتى دەر ەدىم. وسى ورايدا مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ وسىدان ءجۇز جىل بۇرىن ايتقان مىنا ءبىر ءسوزى جاڭعىراق سالادى: «...ادەبيەتى جوق حالىقتىڭ دۇنيەدە ءومىر ءسۇرۋى, ۇلتتىعىن ساقتاپ ىلگەرى باسۋى قيىن. ادەبيەتى, تاريحى جوق حالىقتار باسقالارعا ءسىڭىسىپ, جۇتىلىپ جوق بولادى. قاي جۇرتتىڭ بولسا دا جانى – ادەبيەت, جانسىز ءتان جاساماق ەمەس». ءبىر ءسات وسىنداي ۇلىلارىمىزدىڭ ۇلاعاتىنا دا قۇلاق ءتۇرىپ كوكىرەگىمىزگە قوڭىراۋ شالدىرىپ قويعانىمىز ارتىق بولماس-اۋ وسى دەيمىن.
* * *
كوركەم ادەبيەتكە كىم دە بولسا كەيىپكەر بولا الادى. ال ول تۇلعا بولا الا ما, جوق باسقا بولا ما, ول – باستى ماسەلە ەمەس. ماسەلە, قالامگەردىڭ كەيىپكەرىن قالاي سومداۋىندا. قانداي تۇرعىدا, قانداي فورمادا, قانداي كوركەمدىك دەڭگەيدە كەيىپتەۋىندە. ءساتتى شىققان كەز كەلگەن كەيىپكەر شىعارماعا تۇلعا بولا الادى. كوركەم ادەبيەتكە تۇلعا بولارلىق ءبىزدىڭ زاماننىڭ كەيىپكەرىنىڭ بەلگىلى ادرەسى, ماماندىعى جوق. ونىڭ تۇلعاسىن جاسايتىن, تۇلعانى تىرىلتەتىن – قالامگەردىڭ قالامى, دارىنى. ونى تانىپ-ءبىلىپ, باعالاۋ وقىرماننىڭ قالاۋىندا.
* * *
قاي كەزدە دە قازاق ادەبيەتىنىڭ بەدەلى ونىڭ قالامگەرلەرىنىڭ بەدەلىمەن ولشەنگەن. الىپتارىمىز بار كەزدە قانداي ەدى, وعان ىلەسە دۇركىرەي شىققان دارىندارىمىز قانداي ەدى. ولاردىڭ ونەگەسى, ءىسى مەن ءسوزى قانداي ەدى؟ ولار بىرلىككە سىزات تۇسىرمەگەن. بىزگە دە كەرەگى سول. ابىرويى مەن بەدەلى بارىمىزگە ورتاق.
* * *
كىتاپ وتپەيدى, كىتاپ جەتپەيدى دەۋشى ەدىك, قازىر كىتاپ وقىلمايدى دەپ كەسىپ ايتاتىن بولدىق. وعان ءبارى (اۆتور, باسپاگەر, دۇكەنشى, وقىرمان) كۋا. اۆتور الاقانىن جايىپ وتىر, باسپاگەر شاراسىز, دۇكەنشى الۋشىعا زار, وقىرمان ينتەرنەتكە كەتكەن. ءسىرا, ەندى قايىرىلمايدى.
كىتاپ. قاسيەتتى ەدى, قادىرلى ەدى. قولدان تۇسپەيتىن, كوڭىلدەن كەتپەيتىن. سىرلاسۋعا بولاتىن, سىيعا تارتىلاتىن. مۇنىڭ ءبارى بۇرىنعى كۇننىڭ شىندىعى. قازىرگى كۇننىڭ شىندىعى كىتابىڭ كەرەكسىز, باعاسى جوق, باسى ارتىق دۇنيەگە اينالعان.
بۇرىن كىتاپ كوپ شىعاتىن. جىلدان-جىلعا تارالىمى دا وسىڭكى ەدى. راسىنا كەلسەك ول كەزدە دە كىتاپتاردىڭ وقىلاتىنى بولاتىن, وقىلمايتىنى دا جەتەرلىك بولدى. ەل ەسىندە قالعان تاماشا تۋىندىلار, ەتجاقىنىمىزداي بولىپ كەتكەن اقىن جازۋشىلىرىمىزدىڭ ەسىمدەرى جادىمىزدا جاڭعىرىعادى. ءار ۇيدەن مىندەتتى تۇردە تابىلاتىن ايتۋلى, ايگىلى كىتاپتاردى ايتام. ۇمىتىلا باستاعاندارى قانشاما. كىتاپحانا قورىندا بولعانىمەن ۇرپاقتىڭ ويىندا جوق.
كىنالىنى ىزدەمەي-اق قويايىق, ءبارىبىر ىزدەپ تاپپايسىڭ. وتكەننىڭ العاۋى اڭساۋمەن اياقتالادى.
جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
