الەمدىك وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسى كۇمانسىز
الەمدە ءتۇرلى الەۋمەتتىك-مادەني جاڭعىرۋلار بولىپ جاتىر. سولاردىڭ ءبىرىنىڭ جاعىمدى ەرەكشەلىگى – بۇعان دەيىن بەلگىسىز دايەكتەردى ۇسىنعانى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى وزگە ەلدىڭ وكىلى رەتىندە مەن ءۇشىن ايرىقشا اقپاراتتىق-تانىمدىق سيپاتقا يە بولىپ وتىر. ماقالا قازاقستاننىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە, ەۋرازيانىڭ بايتاق كەڭىستىگىن مەكەندەگەن حالىقتاردىڭ ءومىرىن تەرەڭ زەردەلەۋگە ۇندەيدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز مەملەكەتىنىڭ مىقتى ليدەرى, مويىندالعان حالىقارالىق بەدەلدى تۇلعا رەتىندە وتكەننىڭ وبەكتيۆتى تاريحىن قالىپتاستىرۋ قازىرگى جاعدايدا مەملەكەتتىك بىرلىك پەن ازاماتتىق ءپاتريوتيزمدى نىعايتۋدىڭ ءبىر كەپىلى ەكەنىن ايقىن تۇسىنەدى. حالىقارالىق قوعامداستىقتا الەمدىك مادەنيەت وتىرىقشى ءومىر سالتى نەگىزىندە دامىدى دەگەن ستەرەوتيپتىك پىكىر قالىپتاسقان بولسا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز ماقالاسىندا كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ ءرولى مەن ماڭىزىنا جاڭاشا قاراۋدى ۇسىنادى. كوشپەندىلەر ويلاپ تاپقان جانە كەيىننەن بۇكىل ادامزاتتىڭ دامۋىندا ەلەۋلى قىزمەت اتقارعان جاڭالىقتار تۋرالى ناقتى مىسالدار كەلتىرەدى. قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق, تۇركىلىك تاريحتى جانە سونىڭ ناتيجەسىندە الەمدىك تاريح پەن مادەنيەتتىڭ ءبىر بولىگىن قالىپتاستىرۋعا قوسقان ۇلەسى كۇمانسىز. بۇعان ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىندا جاتقان قازاقستان اۋماعىنىڭ ءتۇرلى وركەنيەتتەردى, مادەنيەتتەر مەن حالىقتاردى جالعاستىرىپ, ءوزارا بايىتۋشى كوپىر بولعاندىعى دا نەگىزگى العىشارت بولىپ وتىر.
ۆ.ستەۆيچتىڭ بۇل پىكىرىن «قازاقپارات» اگەنتتىگى جاريالادى.
ۆەليبور ستەۆيچ,
سەربيا يننوۆاتسيا عىلىمدارى كورولدىك اكادەمياسىنىڭ توراعا ورىنباسارى, ساياساتتانۋشى
ۇلتتىق سانا كوكجيەگىن كەڭەيتەدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى ءوزى اتاپ وتكەندەي «رۋحاني جاڭعىرۋ» جالپىۇلتتىق باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى رەتىندە جارىق كوردى.
ماقالادا ۇلى دالا ەلىنىڭ بۇگىنگى مۇراگەرى تاۋەلسىز, بىرلىگى مەن بەرەكەلى تىنىس-تىرشىلىگى ۇيىسقان ەلىمىزدىڭ الەمدىك وركەنيەتتە الاتىن ورنى ايقىندالعان. بۇگىنگى قازاقستان سان عاسىرلىق تاريحتىڭ عانا ەمەس, الەمدىك وركەنيەت قازىناسىنا ەنەتىن باي مادەني يگىلىكتىڭ يەسى ەكەندىگىن زەردەلەۋ, ناسيحاتتاۋ اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەندىگى كورسەتىلگەن. سەبەبى قىم-قيعاش وقيعالارعا تولى جاھاندىق ۇدەرىستەردە كەز كەلگەن ەل مەن مەملەكەتتىڭ بۇگىنگى الەۋەتىن عانا ەمەس, وتكەن زامانداردىڭ داڭقتى پاراقتارىنىڭ مۇراگەرلەرى رەتىندەگى جاعىمدى بەينەسىن دە الەمگە تانىتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە.
ەگەر, مادەنيەت كەز كەلگەن حالىقتىڭ, مەملەكەتتىڭ بەت-بەينەسىن ايقىندايدى, نەگىزگى قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرادى دەسەك, ماقالادا ۇلى دالانىڭ ادامزات وركەنيەتىنە سەرپىن بەرگەن وزىق تەحنولوگيالاردان باستاپ, رۋحاني قۇندىلىقتارى مەن جاسامپاز رۋحىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ سيپاتى, نەگىزدەرى مەن ەرەكشەلىكتەرى ايقىن كورسەتىلگەن.
ءبىزدىڭ جەرىمىزدەن باستاۋ العان, اتاقتى «بوتاي» قونىسى ارقىلى الەم عالىمدارى مويىنداعان جىلقىنى قولعا ۇيرەتۋ مەن اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى, جىلقى شارۋاشىلىعى, مەتاللۋرگيا ءىسى, «اڭ ءستيلى» اتانعان زەرگەرلىك ونەر اتا-بابالارىمىزدىڭ اسا جوعارى وركەنيەت وكىلدەرى رەتىندە كوشپەلى جانە وتىرىقشى مادەنيەتتى توعىستىرا وتىرىپ, وزىندىك ەرەكشە الەم قالىپتاستىرعاندىعىن كورسەتەدى. ناتيجەسىندە ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىمەن ساۋدا بايلانىستارى جۇزەگە اسىپ قانا قويماي, ءارتۇرلى مادەنيەتتەردىڭ ۇلگىلەرى دە كەڭ تاراپ, ەجەلگى قازاقستان اۋماعى ءتۇرلى مادەنيەتتەردىڭ توعىسقان اۋماعىنا اينالدى. ۇلى دالانىڭ وزىندىك رۋحى مەن قايتالانباس سيپاتىن «التىن ادام» اتانعان ءسان-سالتاناتى مەن داڭقى قاتار جاراسقان داڭقتى بيلەۋشىلەر باسقارعان, قۋاتتى مەملەكەتتەر ايقىنداي ءتۇستى. تاسقا قاشالىپ, ماڭگىلىككە جازىلعان رۋنا جازۋلارى مەن وندا باياندالعان ەرلىك تاريحى قايتالانباس ءور رۋح پەن اتا-بابالارىمىزدىڭ دۇنيەتانىمى مەن قۇندىلىقتارىنان, وزىق مادەنيەتىنەن سىر شەرتەدى. وسىلايشا ۇلى دالا ەلى ينتەللەكتۋالدىق دامۋدىڭ دا تۇعىرىنا كوتەرىلىپ, ونىڭ نەبىر داڭقتى پەرزەنتتەرى, سونىڭ ىشىندە ادامزاتتىڭ «ەكىنشى ۇستازى» اتانعان ءال-فارابي سىندى تۇلعالار دۇنيەگە كەلدى.
ەلباسى ماقالاسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە ماڭىزى ۇلتتىڭ رۋحىن كۇشەيتىپ, بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىعايتادى. سەبەبى ادامزات وركەنيەتىنىڭ كوپتەگەن مادەني جانە تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرى ءبىزدىڭ جەرىمىزدەن باستاۋ الىپ, الەم جۇرتشىلىعىنا تاراعانىن ءبىلۋ, ءوزىنىڭ قايتالانباس سيپاتى بار وركەنيەت قالىپتاستىرعان ەلدىڭ ۇرپاعى ەكەندىگىڭدى سەزىنۋ بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ, سونىڭ ىشىندە جاس ۇرپاقتىڭ بويىنداعى ەلىمىزگە, وزىمىزگە دەگەن قۇرمەتتى ارتتىرىپ, كەۋدەمىزگە ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتىپ قانا كويماي, ولاردى رۋحتاندىرىپ, بولاشاققا سەنىمىن نىعايتادى. ۇلتتىق سانانىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, وتارسىزداندىرۋ ۇدەرىسىن جىلدامداتادى.
جاقىن ارادا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دە ەلباسى ماقالاسىندا ايتىلعان جاسامپاز تاريحىمىزدىڭ جەتى قىرىنان سىر شەرتەتىن «قازاق ەلى» تاريحي-كوركەمدىك كەشەنى اشىلادى. بۇل كەشەن ستۋدەنت جاستاردىڭ بويىنداعى ۇلتتىق رۋح پەن ۇلتتىق سانانىڭ كەمەلدەنۋىنە, ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىز بەن ءتىلىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى ساقتاۋعا, باعالاۋعا, دامىتۋعا سەرپىن بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ جانە ناسيحاتتاۋدى ماقسات تۇتقان. ارينە بۇل ەلباسى باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋداعى ءبىر عانا قادام.
عالىمقايىر مۇتانوۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك
