باعدارلامالىق ماقالادا دامىعان مەملەكەت بولىپ, زەردەلى دە زياتكەر ۇلت بولىپ الەمدىك ارەنادا ويىپ تۇرىپ وزىندىك ورىن الۋ ءۇشىن قاجەتتى قادىر-قاسيەتتەر سانامالانىپ ايتىلعان بولاتىن.
ەلباسى اتالعان تاريحي قۇجاتتا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز – ۇلتتىق كودىمىزسىز ەشقانداي دا جاڭعىرۋ بولمايتىندىعىن ايتتى. عىلىم مەن تەحنيكا كوز ىلەسپەس شاپشاڭدىقپەن دامىپ, جەدەل وزگەرىپ وتىرعان الەمدە مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – ۇلتتىق كودىمىزدى, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, الەمدىك وزگەرىستەرگە ساي جاڭاشا ويلاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرعانىمىز ابزال. ۇلتتىق كودتى ساقتاۋ دەگەنىمىز, تامىرى تەرەڭنەن باستاۋ الاتىن رۋحاني ءارى ۇلتتىق بولمىسىمىزدى نىعايتىپ, جەتىلدىرىپ, ونى ۇرپاقتان-ۇرپاققا مۇرا ەتۋ. ۇلتتىق بولمىستىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان سالت-داستۇرلەرىمىزدەن, مادەنيەتىمىزدەن, تاريحىمىزدان, بارلىق رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدان باستاۋ الادى دەسەك, اتادان بالاعا ميراس بولىپ كەلە جاتقان سول قۇندىلىقتارىمىزدى زامانعا ساي ودان ءارى بايىتىپ, دامىتىپ, جەتىلدىرىپ, ونى بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ساناسى مەن تۇرمىسىنا ءسىڭىرۋ ارقىلى جاڭا عاسىردىڭ جاڭا ۇرپاعىن, جاڭا ۇرپاقتىڭ كەمەل كەلەشەگىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەتتىگىن ەرەكشە ەسكەرتتى.
باعدارلامالىق ماقالا اياسىندا رۋحاني كودىمىزدىڭ باستى تەتىگى بولىپ تابىلاتىن قوعام ءۇشىن ماڭىزدى كوپتەگەن شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتساق, لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق ءالىپبيى قابىلداندى جانە ونى عىلىمي-تەوريالىق جانە پراكتيكالىق تۇرعىدا ومىرىمىزگە ەنگىزۋدىڭ كەشەندى جوسپارى جاسالىنىپ, لاتىن ءالىپبيى نەگىزىندەگى قازاق ءتىلىنىڭ ەملە ەرەجەلەرىنىڭ جوباسى ساراپتامادان وتۋدە, جاڭا الىپبيدەگى العاشقى اقپاراتتىق-تانىمدىق مەرزىمدى باسىلىم «Til-Qazyna» وقىرمانىنا جول تارتتى. قوعامدىق جانە گۋمانيتارلىق عىلىمدار بويىنشا «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا الەمدەگى ەڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن 18 وقۋلىقتى قازاق تىلىندە سويلەتتى.
ەندىگى ماقسات – وسىنداي باعا جەتپەس دۇنيەنى وقۋ ۇردىسىنە ەنگىزە وتىرىپ, ستۋدەنت جاستارعا الەمدىك دەڭگەيدە ءبىلىم بەرۋدىڭ زور تەتىگىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلۋدە. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تابىسقا جەتكەن, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە تۇراتىن ءتۇرلى جاستاعى, سان الۋان ەتنوس وكىلدەرىنىڭ تاريحىنا نەگىزدەلگەن «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جوباسى اياسىندا زامانىمىزدىڭ وزىق ويلى, جاسامپاز, ەڭبەكقور ادامدارىنىڭ ەسىمدەرى مەن ەرەن ەڭبەكتەرى ۇلىقتالۋدا. الدىمەن ازاماتتىق پاتريوتيزم, ودان كەيىن قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋدىڭ باستاماسى بولعان «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا دا اۋقىمدى شارالار جاسالۋدا. سونىمەن قاتار حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىنىڭ مىزعىماس نەگىزى – «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى اياسىندا قالىپتاسۋدا.
رۋحاني جاڭعىرا وتىرىپ, بولاشاققا بەت تۇزەگەن حالىقتىڭ ۇلى دالاسى كيەلى جەرلەرگە تولى. ءبىز ءۇشىن اتىراۋ – ارقا – الاتاۋ – التاي سياقتى ۇلان-اسىر ايماقتى الىپ جاتقان قازاقستاننىڭ ءاربىر سۇيەم جەرى قاسيەتتى دە كيەلى. قورشاعان ورتامەن ۇيلەسىمدىلىكتە ءومىر سۇرگەن اتا-بابالارىمىز «كيە» سوزىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ, كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرىنەن باستاپ, تاريحي جادىندا وشپەس ءىز قالدىرعان تاريحي جانە ساياسي وقيعالارمەن بايلانىستى ورىنداردى كيەلى دە قاسيەتتى مەكەنىنە بالادى. «تۋعان جەر – تۇعىرىڭ, تۋعان ەل – قىدىرىڭ», «اركىمنىڭ ءوز جەرى – جۇماق», «ەل ءىشى التىن بەسىك», ء«وز ەلىڭ – التىن بەسىگىڭ», «باقىر قازان قايناسا ءبارىمىزدىڭ باعىمىز», «تۋعان جەردىڭ ءار تاسى ءبىزدىڭ التىن تاعىمىز», دەپ تۋىپ-وسكەن جەرى, ونگەن ورتاسىن كيە تۇتىپ, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن باعالاي ءبىلدى. حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق ساناسىنىڭ ەرەكشەلىگى دە وسىندا.
ەندىگى جاسالاتىن نەگىزگى ارەكەتىمىز, وسى قۇندى ەرەكشەلىكتى جوعالتىپ الماي, وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا جالپىۇلتتىق قاسيەتتى ورىندار ۇعىمىن ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ەلباسى «قازاقستانىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى» نەمەسە «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسىن جاساۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى.
قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى رەتىندە ەرەكشە باعالاناتىن تابيعي جانە مادەني نىساندار, زايىرلى جانە ءدىني ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى, حالىق اراسىنان شىققان كورنەكتى تۇلعالاردىڭ كەسەنەلەرى مەن قورىمدارى, حالىقتىڭ جادىندا ەلەۋلى ءىز قالدىرعان تاريحي-ساياسي وقيعالارعا بايلانىستى ورىندار تانىلادى. سونىمەن قاتار تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي ومىرىندە ۇلتتىق بىرلىك پەن بىرەگەيلىك, جاڭعىرۋ نىشانى رەتىندە ماڭىزدى ورىن الاتىن زاماناۋي نىساندار دا كىرەدى.
ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى وسىنداي كيەلى نىساندار ارقىلى جاڭعىرتۋ, جاڭعىرتا وتىرىپ ەلدىڭ يەسى بولار بولاشاق ۇرپاقتى رۋحاني باي مۇرامەن سۋسىنداتا تاربيەلەۋ – ەلباسى الدىمىزعا قويعان باعدارلامالىق تاپسىرمانىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى. ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىراتىن «تۋعان جەر» باعدارلاماسى مەن «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى ارقىلى تۋعان جەر مەن كيەلى جەرلەرگە دەگەن شىنايى پاتريوتتىق سەزىم ارقىلى, ەكەۋىنىڭ ساباقتاستىعى ارقىلى بولاشاق ۇرپاقتا ءبىرتۇتاس مىزعىماس تاريحي سانا قالىپتاسادى. تۋىپ-وسكەن جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ءبىر عانا وتانىمىز – قازاقستانعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمگە ۇلاسسا, قازاقستاننىڭ قاسيەتتى جەرلەرىن قاستەرلەۋ – ءبىزدى كەز كەلگەن رۋحاني جۇتاڭدىقتان ساقتاپ, امان الىپ شىعاتىن سيمۆولدىق قالقانىمىز ءارى ۇلتتىق ماقتانىشىمىزدىڭ قاينار بۇلاعى بولارى حاق.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, تاريحي ساناسى مىعىم, ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ۇنىنەن, ياعني رۋحاني مادەنيەتىمىزدەن ءنار العان, ۇلتتىق رۋحى ساقتالعان, ۇلتتىق سانا-سەزىمىنىڭ كوكجيەگى كەڭەيگەن, باسەكەگە قابىلەتتى, رۋحاني جاڭعىرعان تۇلعانىڭ – حالىقتىڭ – مەملەكەتتىڭ عانا وزىندىك دەربەس دامۋ ۇلگىسى قالىپتاسىپ, كەمەل كەلەشەككە نىق ءارى ناقتى قاداممەن جىلجي وتىرىپ دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنان ورىن الاتىندىعى ءسوزسىز.
رايحان دوسجان,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ PhD دوكتورى,
اقمارجان اۋەلبەكوۆا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
