ءتورت مىڭ باسقا ارنالعان قوراجاي سالدى
ەجەلدەن مال شارۋاشىلىعى وركەن جايعان بارقىتبەل باۋرايىنداعى تارباعاتاي اۋدانىندا مال بورداقىلاۋدى كاسىپ ەتكەن تۇرعىندار مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ سانى جىلدان جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. ساتپاەۆ اۋىلىنداعى «ىقىباي» شارۋا قوجالىعى جاقىندا 4 مىڭ باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. الاڭنىڭ قۇرىلىسى بيىل مامىر ايىنىڭ اياعىندا باستالىپتى. بۇعان دەيىن وسى جەردە 500 باس ءىرى قارانى سەمىرتكەن شارۋاقوجالىق قىستاماعا 8 مىڭ ورام ءشوپ ازىرلەپ, 160 گەكتارعا جۇگەرى ەگىپتى. سۇرلەمدى ساقتاۋ ءۇشىن جان-جاعى قورشالعان, ۇزىندىعى 120, بيىكتىگى 3, ەنى 6 مەترلىك ەكى شۇڭقىر قازىپتى. ءبىز بارعاندا جىگىتتەر شۇڭقىرعا تاستالعان جۇگەرىگە كۇرەكپەن تۇز لاقتىرىپ جاتتى. «سالات دايىنداپ جاتىرمىز» دەپ قالجىڭدادى ولاردىڭ ءبىرى.
«ىقىباي» شارۋا قوجالىعى بورداقىلاۋ الاڭىن سالۋ ءۇشىن بىلتىر مەملەكەتتەن 300 ميلليون تەڭگە كولەمىندە نەسيە الىپتى. قوجالىقتىڭ ءىس باسقارۋشىسى مەرعالي راحىمباەۆ جاڭادان سالىنىپ جاتقان بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ جالپى كولەمى 6 گەكتار ەكەندىگىن, 360 باسقا ارنالعان ەكى قوراجاي مەن 6 اشىق بورداقىلاۋ الاڭى تۇرعىزىلعانىن ايتتى. اشىق بورداقىلاۋ الاڭدارىندا ءىرى قارانى قاقاعان قىستا دا سەمىرتۋگە بولادى ەكەن. مۇنى «كانادالىق سۋىق ءادىس» دەپ اتايدى. بورداقىداعى مال الاڭنىڭ ىشىندە بوس جۇرەدى. ولارعا جەم-ءشوپ تراكتورلاردىڭ كومەگىمەن سالىنادى.
«بورداقىلاۋ الاڭى قاراشانىڭ سوڭىنا قاراي جۇمىسىن باستايدى. مۇندا تەك بۇقالاردى عانا جەمدەيمىز. 700 بۇزاۋ وزىمىزدە بار. قالعانىن وسى اۋىلدان, اۋداننىڭ باسقا ەلدى مەكەندەرىنەن ساتىپ الامىز. ءىرى قارانى بەس اي بورداقىلايمىز. بەس ايدا اجەپتاۋىر سالماق قوسادى. 100 مىڭعا الساڭ, 160-170 مىڭ تەڭگە بولادى. قازىر مۇندا 22 ادام جۇمىس ىستەپ ءجۇر, بورداقىلاۋ الاڭى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن جۇمىسشىلار سانى 40-قا جەتەدى دەپ وتىرمىز», دەيدى مەرعالي راحىمباەۆ.
ساتباەۆ اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى الماس ەرزاتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 1100 تۇرعىنى بار ەلدى مەكەندە 5 مىڭ ءىرى قارا, 2790 جىلقى, 7980 قوي-ەشكى بار. ال اۋىلدا 484 باسقا ارنالعان (20 ورىندىقتان 50-گە دەيىن) 28 بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. «بۇرىن اۋىلىمىزدا مال بورداقىلايتىن تۇرعىندار سانى از بولاتىن. سوڭعى 5 جىلدا ءىرى قارانى جەمدەۋشىلەر قاتارى كوبەيدى. «ىقىباي» شارۋا قوجالىعى سالىپ جاتقان 4 مىڭ ورىندىق الاڭ تارباعاتاي اۋدانىنداعى ەڭ العاشقى ۇلكەن بورداقىلاۋ الاڭى بولۋى كەرەك. مۇنداي بورداقىلاۋ الاڭدارى وبلىسىمىزدا دا كوپ ەمەس. ەندى ولار اۋدانداعى شاعىن شارۋا قوجالىقتارىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, سەمىرتىلگەن مالدارىن قابىلدايدى. تۇرعىندار مالدارىن وتكىزگەنى ءۇشىن مەملەكەتتەن سۋبسيديا الادى», دەيدى ا.ەرزاتوۆ.
وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭدارى اۋدان ورتالىعى اقسۋات اۋىلىندا دا كوبەيىپ كەلەدى. اقسۋاتتىڭ تۇرعىنى قۋات ارينوۆ 2016 جىلى 60 باسقا ارنالعانىن اشىپتى. بىلتىر ونى 80 ورىنعا كەڭەيتسە, بيىل 100 باس ءىرى-قارانى جەمدەۋدى جوسپارلاپ وتىر. ء«وزىم قازان ايىنان ساۋىرگە دەيىن بورداقىعا قويامىن. ەكى جۇمىسشى ۇستايمىن. بورداقىعا جۇرتتان ساتىپ الىپ تا, ءوزىمىزدىڭ مالدىڭ بۇزاۋ, تايىنشاسىن دا قويامىز. قىس بويى جەمدەلگەن مالدى كوكتەمدە ساتامىز. كوكتەمدە جەمدەپ ساتساڭ مالىڭ ەتتى, سالماقتى, باعاسى دا جاقسى بولادى. جەمدەلگەن مال كۇنىنە 1 كەلىدەن سالماق قوسادى. قازىر اۋىلىمىزدا وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭدارى كوبەيدى. قاراپايىم حالىق جەمدەپ ساتۋدىڭ پايداسىن تۇسىنگەن سەكىلدى», دەگەن قۋات ارينوۆ وسىدان ەكى جىل بۇرىن «قۇلان» باعدارلاماسى ارقىلى جىلقى العانىن, ەندى ليزينگكە تەحنيكا الۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن, سوعان قۇجاتتارىن جيناپ قويعانىن جەتكىزدى.
بالانى دا ەڭبەككە باۋلىڭىز
مال شارۋاشىلىعىنا ماشىقتانعان تارباعاتاي اۋدانىنىڭ شارۋالارى بيىل ءارتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى 1 ميلليارد 500 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپتى. ەندى وسى قارجىعا رەسەيدەن 6 مىڭ باس مال ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىر اۋداندا ساتپاەۆ اۋىلىنان بولەك قۇمكول ەلدى مەكەنىندە 2 مىڭ باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى سالىنىپ جاتىر ەكەن. جاقىندا ەكپىن اۋىلىندا 3 مىڭ ورىندىق تاعى بىرەۋى سالىنباق. «وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەلباسىمىز ۇكىمەتكە وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭدارىن كوبەيتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. بەس جىل بۇرىن وسىندا اكىم بولىپ كەلگەنىمدە اۋداندا بىردە-بىرەۋى جوقتىعىنا تاڭعالعان ەدىم. تەك ۇلكەن كاسىپكەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىندا عانا بولاتىن. قاراپايىم تۇرعىندار جايلاۋدان تۇسكەن سوڭ مالىن 80 مىڭنان ساتا بەرەتىن. مەن وسىنى تۇسىنبەي: «ناعىز پايدا تاباتىن كەزدە نەگە اق ادال مالدارىڭىزدى ارزانعا بەرەسىزدەر؟ قوراعا جەمگە قويىڭىز. قازان, قاراشا, جەلتوقسان, ءۇش اي ۇيدە نە ىستەيسىز؟ بورداقىلاڭىز. 100 مىڭدىق مالىڭىز 200 مىڭ بولادى. جارايدى, 20 مىڭدى جەمى مەن ءشوبى دەپ شىعارىپ تاستاڭىز, 80 مىڭ تەڭگە پايدا كورەسىز. كەرەك بولسا, قاڭتار, اقپان, ناۋرىز ايلارىندا قايتا قويىڭىز» دەگەن ەدىم اۋدان تۇرعىندارىنا. بۇل مەنىڭ اشقان جاڭالىعىم ەمەس. وڭتۇستىكتەگى تاجىريبەنى ايتتىم. قازىر قۇدايعا شۇكىر, اۋداندا مىڭعا جۋىق ۇيدە وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭدارى بار. ونىڭ تاعى ءبىر پايداسى, بالانى ەڭبەككە باۋلۋعا بولادى. ماسەلەن, ءسىز ۇيىڭىزدە 10 مال جەمدەسەڭىز, بالاڭىزعا «بىرەۋى سەنىكى» دەڭىز. جەمىن, ءشوبىن سالادى, قارايدى. ءارى كەتسە 10 مينۋت. 8 ساعات جۇرمەيدى عوي 10 مالدىڭ باسىندا. ءبىر جاعى سەرگيدى, ءبىر جاعى ەڭبەك ەتەدى. ۇيالى تەلەفونعا شۇقشيىپ, تەلەفونعا تەلمىرگەننەن گورى قولىنا اشا ۇستاعانى جاقسى ەمەس پە؟!», – دەيدى اۋدان اكىمى دىلدابەك ورازباەۆ.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى, تارباعاتاي اۋدانى
