ءبىلىم • 30 قازان, 2018

ماماندار دايىنداۋدىڭ العاشقى لەگىندەگى جوعارى وقۋ ورنى

854 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

ەگەمەن ەلىمىزدەگى ەڭ ەلەۋلى جوو-لاردىڭ ءبىرى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى. مىنە, اتالعان وقۋ ورداسىنىڭ 75 جىلدىق مەرەيلى مەزگىلى دە كەلىپ جەتتى. وسى كەزەڭدەگى ونىڭ جەتىستىكتەرىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ, ونىمەن بىرگە ەسەيىپ كەلە جاتقان «بەيورگانيكالىق زاتتاردىڭ حيميالىق تەحنولوگياسى» كافەدراسى دا 60-تى ەڭسەرىپ وتىر. 

ماماندار دايىنداۋدىڭ العاشقى لەگىندەگى جوعارى وقۋ ورنى

قازاق حيميا-تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى قۇرامىندا اتالعان كافەدرا ءوز ۋاقىتىندا اسا وزەك­تى بولىپ تابىلعان حالىق شارۋا­شىلىعىن حيميالاندىرۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 1962 جىلى ۇيىمداستىرىلدى. كافەدرانى سول كەزدەن 1974 جىلعا دەيىن بىلىكتى مامان, ۇلا­­عاتتى ۇستاز, ت.ع.ك., دوتسەنت­ ادەب سەيتماگزىم ۇلى سەيت­ماگ­­زىموۆ باسقاردى. ىرگەلى لە­نين­گراد تەحنولوگيالىق ينس­تيتۋتىنىڭ تۇلەگى كافەدرانى­ قالىپتاستىرۋدا, ونىڭ تۇلەك­­-ت­ە­رىنىڭ وداق كولەمىندەگى سالا­لىق وندىرىستەردە, ەلىمىزدەگى شىمكەنت, تاراز, اقتوبە, ت.ب­. قالالارىنداعى حيميا كاسىپ­ورىن­دارىندا بىلىكتى ماماندار بولىپ تانىلىپ, جەتەكشىلىك دەڭگەيلەرىنە كوتەرىلۋلەرىنە, ولاردىڭ قاتارىنان پەداگوگ, عالىمدار دايىندالىپ شىعۋىنا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىردى. 

1962-1974 جىلدار ارالى­­عىندا كافەدرانى 1000-نان استام تۇلەك ءبىتىرىپ شىقتى, ولاردىڭ 38-ءى قىزىل ديپلوم يەگەرلەرى بول­­دى. وسى كەزەڭ ەلەۋلىلەرى قا­­تا­رىندا: ا.دەمەگەنوۆ, ك.زا­­­كيەۆا, ش.كەمپيروۆ, گ.ما­­­تۋح­­نوۆ, س.ساندىباەۆ, ي.فرو­لوۆ, گ.گيلمانوۆا, گ.مۋر­زاگاراەۆ, ا.ريابكوۆ, ا.سا­لىباەۆ, ا.شولاحوۆ, ۆ.كيم, گ.باي­گالينا, ن.بەكمەتوۆا, ش.تاڭ­اتاروۆا, ۋ.ورىنباەۆ, ت.ومار­قۇلوۆ, يۋ.مامين, ۆ.بيشيمباەۆ, م.بەيمۇراتوۆ, و.تۇر­داليەۆ, ۆ.لەتياگين, ب.بەك­­بەر­گەنوۆ, ءۇ.بەستەرەكوۆ, ز.كيم,­ ا.داۋىلباەۆ, م.سا­­­حيەۆ,­ يۋ.شكارۋپا, ۆ.بوچا­روۆ, ك.دوسىبەكوۆا, ر.دجاك­پا­روۆا, ك.مۋرزالين, س.كري­ۆۋليا, ا.كيريچەنكو, س.قۇتتى­قاداموۆ, س.امانقۇلوۆ, ك.باي­­جانوۆ, ب.مايمۋر, ا.مەدەۋ­بەكوۆ, ۆ.سايفۋتدينوۆ, ۆ.گار­ماش, ك.اديحودجاەۆا, ۆ.كولەس­نيچەنكو, س.جارقىن­بەكوۆ, ا.اسا­ۋوۆ, ب.احمەتجانوۆ, ل.تيششەنكو, ك.ايبولاەۆا, س.سراجيەۆ جانە ت.ب. بار.

1974-1976 جىلداردا كافەدرا جەتەكشىلىگىنە جاس عىلىم كانديداتى, بۇگىندە بارشاعا تانىمال عالىم, ىسكەر جەتەكشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلت­تىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكا­دەميگى ءۋاليحان بيشىمباەۆ كەلدى. اتالعان كەزەڭدە كافەدرا جەتىستىكتەرى ەسەلەنە ءتۇسىپ, جاڭا جەتەكشى ءوز ۇستازىنىڭ باستامالارىن ۇتىمدى ناتيجەلەي ءبىلدى. وسى كەزەڭ تۇلەكتەرى اراسىنان بىلىكتىلىگىمەن, ىسكەرلىگىمەن ەرەكشەلەنگەندەر قاتارىندا: ح.سار­مانوۆ, گ.كوشەربەكوۆا, م.جە­كەەۆ, ۆ.روجيچنەر, ا.نۇر­لى­­بەكوۆا جانە ت.ب. بار. 

1976-1991 جىلدار ارا­لى­عىن­دا كافەدرا قۇرامى مەن ونىڭ تۇلەكتەرىن مامانداندىرۋ با­عىت­تارىنا تولىقتىرۋلار مەن زامان تالابىنا سايكەس قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ وتىردى. وسى كەزەڭدە كافەدراعا جەتەكشىلىكتى كاسىبي ماماندار, دارىندى پەداگوگتار, عىلىم كانديداتتارى مەن دوكتورلارى كيم لين زۋ, گالينا پوپوۆا, ورىنتاي تىلەۋقۇلوۆ, ۆيكتور شەۆكو جە­مىستى اتقارا ءبىلدى. كافەدرا قا­بىر­عاسىنان بەيورگانيكالىق زاتتاردىڭ حيميالىق تەحنولوگياسى ماماندىقتارىمەن قاتار, ەلەكترحيميالىق جانە ەلەكتر- تەرميالىق ۇدەرىستەر تەحنولوگياسى ماماندىقتارى بويىنشا دايىندالعان تۇلەكتەر سالالىق وندىرىستەر مەن كاسىپورىنداردىڭ ماماندارعا قاجەتتىلىگىن قانا­عاتتاندىرىپ, قازاق حيميا-تەحنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ پەداگوگ-عالىمدارى قاتارىن تولىقتىرىپ وتىردى. 

تۇلەكتەر: ە.سەماشكو, ت.يساەۆ, ز.اينابەكوۆا, گ.سي­­­­دو­روۆا, ا.ەسىموۆا, ر.رۇس­تەمبەكوۆا, ە.شاحاباەۆ, ا.كو­كۋ­شەۆا, ر.نىسانباەۆا, ك.شي­مانوۆسكايا, ۆ.گولوۆكو, گ.ەمەلكينا, ا.ەسى­­موۆ, ب.سابيەۆ, و.بەلوزەر­تسە­ۆا,­ گ.ەلقونديەۆا, ۆ.كيم,­ س.نا­­زاربەكوۆا, ا.پوگو­رە­لوۆا, ا.قادىروۆ, ۆ.ماركين, ل.گۋساكوۆسكايا, ن.بول­تەكوۆ, ن.بوري­تچەنكو, د.ناۋرىز­باەۆ, ۆ.لەگكودۋموۆا, ە.ۆا­سيۋك, ك.قۇتتىقاداموۆ, ن.كۋلي­كوۆا, م.شايحيسلاموۆ, ب.داۋ­­­­رەن­بەكوۆا, ش.ەسىمو­ۆا,­ م.يسكانديروۆ, ۆ.ماكا­روۆا,­ ت.تۇرداليەۆ, ب.دۇيسەن­بي­نا, ر.بيجنوۆا, ر. وجا­كاەۆا, ش.توعىزباەۆا, ر.حا­مي­توۆا, ش.تاسىباەۆا, ك.وما­­روۆا, م.مۇسىركەپوۆ, م.ەس­پەم­بەتوۆا, ر.ماساقباەۆ, ك.مو­ناستىرەۆا, گ.باجيموۆا, ا.با­­تىروۆ, د.حارلاموۆا, م.كي­سي­كوۆا, گ.كەرىمجانوۆا, ن.ەسەن­­­تاەۆ, ج.سەيداليەۆا, گ.كا­­­زاحوۆا, گ.ميرگامباەۆا, و.سار­­سەنباەۆا, گ.سيقىمباەۆا, گ.بەك­مۇراتوۆا, ە.وڭعارباەۆ, ر.بايگارين, ا.دەمەگەنوۆا, ە.چيكريزوۆا, س.جۇلدىزباەۆا, ج.جانمۋلداەۆا, گ.اق­مۋرا­زاەۆا. 

1991-2005 جىلدارى كافەدرادا تۇلەكتەردى مامانداندىرۋ باعىتتارى ءارى قاراي كەڭەيتىلە ءتۇس­تى. «جاڭا جارىلعىش زاتتار مەن پيروتەحنيكالىق قۇ­رال­داردىڭ حيميالىق تەحنو­لوگياسى», «حيميالىق, كري­ميناليستيكالىق جانە ەكولو­گيالىق ساراپتاۋ», «بالقۋى قيىن بەيمەتالل جانە سيليكاتتى ما­تەريالداردىڭ حيميالىق تەحنولوگياسى» ماماندىقتارى مەن مامانداندىرۋلار بويىنشا تالاپكەرلەر قابىلدانىپ, جوعارى بىلىكتى كاسىبي ماماندار دايىنداۋ ىسكە اسىرىلدى. ناتيجەسىندە كافە­درانىڭ سالالىق وندى­رىستەرمەن كاسىبي, عىلىمي, ءىس-تاجى­ريبەلىك بايلانىستارى ار­­تىپ, نىعايا ءتۇستى. كافەدرا قابىر­عاسىندا عىلىم كانديداتتارى مەن دوكتورلارىن دايىنداۋ تياناقتى جانە جوعارى ناتيجەلى جولعا قويىلدى. كافەدرانىڭ الىس جانە جاقىن شەتەلدەردىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىمەن جانە ولاردىڭ تانىمال ماماندارىمەن عىلىمي, شىعارماشىلىق, وقۋ-ادىستەمەلىك, بىلىكتىلىكتى ارت­تىرۋ جانە ت.ب. باعىتتارداعى باي­لانىستارى نىعايىپ, جە­مىستى ناتيجەلەنىپ وتىردى. وسى كەزەڭدە كافەدراعا جەتەكشىلىك مىن­دەتىن ت.ع.د., پروفەسسور,­ قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى ين­جە­­نەرلىك اكادەمياسىنىڭ اكا­دەميگى شاياحمەت مولدابەكوۆ ابىروي­لى اتقارا ءبىلدى. تۇ­لەكتەر: ا.اجي­مەتوۆا, گ.كا­را­تاەۆا, ك.جار­تىباەۆ, ا.قا­دىرباەۆا, س.ەرمەكوۆ, ا.بو­لىسبەك, ش.قوجاحمەتوۆ, ا.زو­لين, ە.كوچەروۆ جانە ت.ب.

2005-2006 جىلدارى كافەدرانى ت.ع.د., پروفەسسور ءبىرجان شاكىروۆ باسقاردى دا, ءارى قا­راي دەكان قىزمەتىنە اۋىسىپ, تەح­نولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ۋني­ۆەرسيتەت كولەمىندە الدىڭعى قا­­تار­دان كورىنۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوستى, جوعارى ناتيجەلى, جە­مىستى ەڭبەك ەتتى.

2006-2011 جىلدارى كا­فەد­را دەڭگەيىندە ماماندان­دىرۋ باعىتتارى قاتارى جاڭا­ «مەتاللۋرگيا», «نانوتەح­نو­لوگيا», «يادرولىق حيميالىق تەحنولوگيا», «مەمبرانالىق تەحنولوگيا» ماماندىقتارىمەن جا­نە مامانداندىرۋلارمەن تولىقتىرىلدى. كافەدرا ما­مان­دىقتارى مەن مامانداندىرۋلارى حالىقارالىق ASIIN (گەرمانيا) اككرەديتتەۋ­ اگەنت­تىگىمەن اككرەديتتەلدى, كافە­درانىڭ ماتەريالدىق-تەح­ني­كالىق بازاسى نىعايتىلىپ, كا­فەدرا قۇرامىندا جاڭا, زاماناۋي تالاپتارعا ساي وقۋ-عىلىمي زەرتتەۋلىك زەرتحانالار اشىلدى, جوو-عا ماگيستراتۋرا جانە PhD-دوكتورانتۋرا باعدارلامالارى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ ليتسەنزيالارى الىنىپ, عىلىمي-پەداگوگيكالىق ماماندار دايىندالدى, كافەدرانىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇ­­را­مى يننوۆاتسيالىق جانە تاۋە­ك­ەلدى جوبالارعا قاتىسۋعا قام­تۋ باعىتتارى بويىنشا­ ۇيىم­داس­تىرۋ-تەحنيكالىق ءىس-شارالارى ىسكە اسىرىلدى. وسى كەزەڭدە «بەي­ورگانيكالىق زاتتاردىڭ حي­ميالىق تەحنولوگياسى» كافەدراسى وقمۋ تەحنيكالىق ما­ماندىقتارى اراسىندا ۇزدىك دەپ تانىلىپ, ءبىلىم جانە عى­لىم مينيسترلىگىنىڭ ۇلتتىق رەي­تينگىسى ناتيجەسى بويىنشا 5ۆ072000 – «بەيورگانيكالىق زات­تاردىڭ حيميالىق تەحنولوگياسى» ماماندىعى ءبى­رىنشى ورىندى يەلەندى, كافە­درانىڭ د.ي.مەندەلەەۆ اتىن­­داعى رەسەي حيميا-تەح­نولوگيالىق ينستيتۋتى, سانكت-­پەتەربۋرگ مەملەكەتتىك تەح­نولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى, يۆا­نوۆ مەملەكەتتىك حيميا-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى, م. ۇلىقبەك اتىنداعى وزبەك ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى, بيسك تەح­نولوگيالىق ينستيتۋتى, تا­جىك­ستان تاۋ مەتاللۋرگيالىق ينس­تيتۋتى جانە ت.ب. مەكەمەلەر­مەن حالىقارالىق عىلىمي-شى­عارماشىلىق بايلانىستارى جانە ىنتىماقتاستىعى نىعايا ءتۇس­تى. وسى كەزەڭدە كافەدراعا كا­­­فەدرا تۇلەكتەرىنىڭ ءبىرى ت.ع.د., پروفەسسور ۇيلەسبەك بە­س­­­­تە­رەكوۆ جەتەك­شىلىك ەتتى. تۇ­لەك­تەر: م.جىل­قىباەۆ, ع.قام­باروۆا, ا.تى­لەۋوۆا, ق.جۇمانوۆ, ا.يبراەۆ, ن.سا­عىندىقوۆا, ا.تاسبولتاەۆا, ا.ەرۋ­باي, ع.سەرجانوۆ, ە.تو­رە­قۇلوۆ, ا.مىلتىقباەۆ, ج.ال­تىباەۆ, ب.مىرزاحمەتوۆا, س.جۇ­مانوۆا, ا.تۇرىمبەتوۆ, م.مۋ­رادوۆا, ج.جولانوۆا جانە ت.ب. 

2011-2016 جىلدارى كافە­درا­­دا ونىڭ تۇلەكتەرى ت.عد., پرو­­­­­­فەس­سورلار مالىك جەكەەۆ, قۇر­­مانبەك جانتاسوۆ, ت.ع.ك., دوتسەنت­تەر ەركەبۇلان كوچەروۆ, مۇرات ايتۋرەەۆ جەتەكشىلىك ەت­تى. اتالعان كەزەڭدە كافەدرا جەتىستىكتەرى جالعاستىرىلىپ, كافەدرادا مەملەكەتتىك يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دارلاماسى بويىنشا ماگيس­ترانتتاردى مەملەكەتتىك گرانت­تار ارقىلى دايىنداۋعا مۇم­كىندىك اشىلدى. كافەدرانىڭ عى­لىمي ءىس-ارەكەتتەرى ناتيجەلەرى حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلىپ, كافەدرا پروفەسسورلارى ء ۇ.بەستەرەكوۆتىڭ جانە م.جەكەەۆتىڭ جەتەك­شى­لىك­تە­رىمەن ناتو عى­لىمي كو­مي­تەتىنىڭ «عىلىم بەي­بىت­شىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ءۇشىن» باع­دارلاماسى بويىنشا حالىق­ارالىق «ورتالىق ازيادا سۋ­دىڭ ترانسشەكارالىق لاستانۋىن باعالاۋ» گرانتتىق جوباسىمەن «سۋ گارمونياسى – كاسىپكەرلىكتى, يننوۆاتسيانى, زەرتتەۋ مەن ءبىلىمدى ينتەگراتسيا­لاۋ» حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ جوبالارى ورىندالدى. تۇلەكتەر: ا.قىدىراليەۆا, ا.تۇ­مەنباەۆ, ن.سمايل جانە ت.ب. 

2017 جىلدان بەرى كافەدرا­عا جەتەكشىلىك مىندەتى سانكت-پەتەربۋرگ تەحنولوگيا ينستيتۋ­تىنىڭ تۇلەگى ت.ع.ك., دوتسەنت گا­­لي­نا سەيتماگزيموۆاعا جۇك­تەل­دى. كافەدرادا حيميالىق تەح­نولوگيانىڭ باكالاۆرلارىمەن قاتار, مەملەكتتىك يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا عىلىم ماگيسترلارىن مەملەكەتتىك گرانت­تار ارقىلى دايىنداۋ جال­عاس­تىرىلۋدا, قر بجعم گرانتتارى بويىنشا عىلىمي پەداگوگيكا ماگيسترلارى مەن تەحنولوگيانىڭ PhD دوكتورلارى دايىندالۋدا. تۇلەكتەر: ە.پلۋجنيكوۆا, ۆ.ياروچكينا, ب.ايتورە, ا.تۇردىقۇل, س.بال­قىبەك, ت.يسكاكوۆا جانە ت.ب.

بۇگىندە كافەدرادا كوپسالالى وقۋ, عىلىمي, وقۋ-ادىستەمەلىك, شىعار­ماشىلىق ءتالىم-تار­بيە جۇمىستارى ناتيجەلى جال­­عاس­تىرىلۋدا. كافەدرا ۇجى­مى ۋني­­ۆەرسيتەتىمىزدىڭ جەتىستىك­تەرى­نىڭ ەسەلەنە بەرۋىنە, مەرەيى اس­قاقتاي بەرۋىنە, بولاشاقتا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيىنەن كورى­نۋىنە اتسالىسۋعا دايىن جانە قابىلەتتى.

ايداربەك بولىسبەك,

م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ 

 «حيميالىق ينجەنەريا جانە بيوتەحنولوگيا» 

جوعارى مەكتەبىنىڭ دەكانى

شىمكەنت

سوڭعى جاڭالىقتار