...ۇسىنىس جاسايدى
قازاق تويىنا وزگەرىس كەرەك
بىردە جۇبايىممەن الماتىدا ءبىر تويعا بارىپ, دەمالۋدىڭ ورنىنا ابدەن شارشاپ قايتتىق. ۇلتتىق ادەت-عۇرىپتارىمىز قيسىنسىز دەڭگەيدە. داڭعازا مۋزىكا, جاڭعىرىعى قۇلاقتى جارادى. كوپتەن كورمەگەن سىيلاسىڭمەن ءبىر-ەكى ءسوز الماسۋ, پىكىرلەسۋ تۇگىلى اماندىق-ساۋلىق سۇراسۋ قيىن. مەنىڭشە, قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە توي سيپاتىن مۇلدە وزگەرتۋ قاجەت سياقتى. ءوز باسىم كەزىندە شيرەك عاسىرداي اسابا بولعانىم دا بار. توي مادەنيەتىن رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن جۇبايىم راۋشان كارشالوۆا ەكەۋمىز «توي الەمى» جۋرنالىن دا شىعارعانبىز. ياعني قازاق تويىنا قاتىستى ازدى-كوپتى پىكىر ايتۋعا قاقىمىز بار دەپ ەسەپتەيمىن.
وسى تۇرعىدان العاندا قازاق تويىندا تۇزەتەتىن ماسەلەلەر مىنالار دەپ ەسەپتەيمىن: ەشكىمگە جالتاقتاماي, ەشكىمنىڭ كوڭىلىنە قاراماي تويدى ۋاقىتىندا باستاۋ. تويدا توست ايتۋدى توقتاتۋ (تىلەك ايتۋدى تويدىڭ باسىندا مەيمانداردى كۇتىپ تۇرعان توي يەلەرىنە كەلگەن بويدا ايتۋعا كوشىرۋ). داستارقان ىسىرابىنا جول بەرمەۋ. داستارقانعا اراق-شاراپتى مۇلدە جولاتپاۋ. الپىستان اسقان كىسىلەردىڭ اراق ىشكەنىنە ۇيالاتىنداي جاعداي جاساۋ. تويدا تەك قازاقتىڭ ۇلتتىق مۋزىكاسىن پايدالانۋ (ورىستىڭ تويىندا بىردە-ءبىر قازاق ءانى شىرقالمايدى, وزبەك پەن چەشەننىڭ تويىندا بىردە-ءبىر قازاق ءبيى بيلەنبەيدى). توي ۇستىندە ۇلكەن ادامداردىڭ ءوزارا اڭگىمەلەسەتىندەي, سۇحباتتاساتىنداي مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋ (بولەك شاي بولمەسى ءتارىزدى). اسابالاردى وقىتىپ, تاربيەلەۋ.
مارات توقاشباەۆ
الماتى
...ۇلگى تۇتادى
زامان تالابىن ۇعىندىرا بىلگەن كۋرس
جۇيرىك ۋاقىت زامانا كوشىن العا اكەتىپ بارادى. كوشكە ىلەسۋ – ۋاقىت تالابى, كوشتەن قالماۋ – جاھاندانۋعا جۇتىلىپ كەتپەۋىمىزدىڭ قارەكەتى. ال ءبىزدىڭ ءداۋىر قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ الدىنا قانداي مىندەتتەر قويىپ وتىر؟ وسى ساۋال بارلىق مۇعالىمدى تولعاندىرادى دەپ ويلايمىن. ونىڭ جاۋابىن بىزدەر, اقجايىقتىق ۇستازدار – «باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا پەداگوگ قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ينستيتۋتى» ۇيىمداستىرعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ورتا ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋ اياسىندا قازاق ءتىلدى مەكتەپتەردەگى «قازاق ءتىلى» جانە «قازاق ادەبيەتى» پاندەرى بويىنشا پەداگوگ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرسىندا» تولىق الا الدىق. شەبەر ۇيىمداستىرىلعان باسقوسۋ جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جان-جاقتى زەردەلەۋىمىزگە, كوزقاراسىمىزدىڭ وزگەرۋىنە شىن مانىندە مۇمكىندىك بەردى. بۇل رەتتە مازمۇنعا نەگىزدەلگەن باعدارلامادان داعدىعا نەگىزدەلگەن باعدارلاما بويىنشا قىسقا مەرزىمدى ساباق جوسپارىن قۇرۋدى, ءسپيرالدى قاعيدات نەگىزىندە تاپسىرمالار قۇراستىرۋدى, قالىپتاستىرۋشى باعالاۋدى جۇرگىزۋدى مەڭگەردىك. ىقشام ساباقتار وتكىزۋ ارقىلى جاڭاشا ءادىس-تاسىلدەرمەن تانىسىپ, ساباقتاعى سۇراقتاردىڭ ءرولىن, سارالاۋ جۇمىسىنىڭ تۇرلەرىن بىلە الدىق. وقۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن بەلسەندى وقۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ, ءتيىمدى وقىتۋدى تابىستى وقىتۋعا اينالدىرۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن تالقىلادىق. الدا مۇعالىمگە جۇكتەلگەن مىندەتتەردىڭ ۇدەسىنەن شىعا الاتىنىمىزعا بەك سەنىمدىمىن.
اسەل ەرمەنتاەۆا,
اباي اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ
قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى
باتىس قازاقستان وبلىسى, اقجايىق اۋدانى
...ءوتىنىش ايتادى
تۇمانباي اقىندى ارداقتايىق
ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستاندا» جاريالانعان اقىن, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى وتەگەن ورالباي ۇلىنىڭ «دارىن داڭعىلى» اتتى ويلى ماقالاسىن ەرەكشە ىقىلاسپەن وقىپ شىقتىم. ونىڭ الدىندا عانا «الماتى اقشامى» گازەتىندە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى جانار ابدىشەۆانىڭ «تۇمانبايدىڭ كوشەسiندە ءجۇرiپ, ەسكەرتكiشiن كورگiم كەلدi» دەگەن ماقالاسى جاريالانعان بولاتىن. ەكى قالامگەر بەلگىلى اقىنىمىز تۇمانباي مولداعاليەۆ اتىنداعى كوشە نەگە الماتى شاھارىندا جوق, نەگە ونىڭ ەسكەرتكىشىن كوپشىلىك كورمەي كەلەدى دەپ ورىندى ماسەلە كوتەرىپ وتىر. شىنىندا, حالقىمىزدىڭ اۋزىندا جۇرگەن بەدەلدى اقىن تۇمانباي مولداعاليەۆتىڭ قازاق پوەزياسىندا قالدىرعان ءىزى ەرەن. ونىڭ كوپتەگەن ليريكاعا تولى سەزىمىڭدى تەربەتەر جىرلارىنا ءبىراز بەلگىلى كومپوزيتورلار جۇرەككە جاعىمدى اندەر جازعان. تۇمانباي اقىننىڭ سوزىنە جازىلعان ولەڭدەرمەن تۇگەلدەي ءبىر ۇرپاق جەتىلىپ ءوستى دەسەك ارتىق ايتقانىمىز ەمەس. كوپتىڭ ويىندا جۇرگەن ماسەلەنى ماقالا اۆتورلارى وتە ورىندى كوتەرىپ وتىر. قازىرگى ۇرپاق قولعا الىپ, كورنەكتى اقىن ت.مولداعاليەۆتىڭ اتىن الماتى قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى ءبىر كورنەكتى كوشەگە بەرىپ, كىسى قىزىعار ساۋلەتتى ەسكەرتكىش ورناتساق كەرەمەت بولار ەدى. ۇلتىمىزدىڭ ادەبيەت سالاسىنىڭ دامۋىنا ءوز قولتاڭباسىن قالدىرعان تۇمانباي اقىندى قالاي ماقتاساق تا, ماداقتاساق تا ورىندى. الماتىعا بارعانىمىزدا تۇمانباي مولداعاليەۆ كوشەسىمەن ءجۇرىپ, ونىڭ ەڭسەلى دە سىمباتتى ەسكەرتكىشىنە باس يگىمىز كەلەدى. بۇل – كوپتىڭ تىلەگى دەپ قابىلداعانىمىز ءجون.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق
ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى
تاراز
...ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى
باعالاي بىلگەنگە باق قونادى
الماتى كالاسىنداعى №10 كوپبالالى از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلاردىڭ بالالارىنا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ءوز تىنىس-تىرشىلىگى وزگە ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە قاراعاندا مۇلدەم باسقاشا. ويتكەنى بۇل مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنيكامەن جابدىقتالىپ, مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلىندە وتەتىن ساباق ءۇردىسى دە جاھاندانۋ كەزەڭىندەگى مول تاجىريبەنى باسشىلىققا العان. ء«بىلىمدى ۇرپاق – ەل بولاشاعى» اتتى قاعيدانى بەرىك ۇستانعان ۇجىم باسشىسى بيبىگۇل امانعاليەۆا قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرگە ەرەكشە قامقورلىق تانىتىپ وتىر. ۇرپاق تاربيەسىندەگى سارا جولدى ومىرلىك تاجىريبەسىمەن بايلانىستىرا بىلگەن مەكتەپ ديرەكتورى بيبىگۇل تاۋتەنقىزى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», ىبىراي التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى. ول باسقارىپ وتىرعان ۇجىم پاندىك وليمپيادالاردا جانە ۇبت سىناقتارىندا جوعارى كورسەتكىشتەرگە يە ەكەندىگىن ماقتانىش ەتەمىز. مەكتەپ-ينتەرنات باسشىسىنىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرى دە ءوز ارىپتەستەرىنە ۇلگى بولارلىق دۇنيەلەر. «مەكتەپ باسقارۋ ىسىندەگى پسيحولوگ ماماننىڭ مونيتورينگتىك باقىلاۋى» سياقتى ءبىراز عىلىمي ەنبەكتەرى ەلىمىزدىڭ ۇستازدار قاۋىمىنان جوعارى باعاسىن الا ءبىلدى. زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ: «باعالاي بىلگەنگە باق قونادى, قۋانا بىلگەنگە قۇت قونادى» دەگەن تاماشا تۇجىرىمى وسى بيبىگۇل تاۋتەنقىزى باسقارىپ وتىرعان ۇجىمنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن بايقالعانداي.
مارات ورالحانوۆ
الماتى
