اڭىز بولسا دا, ءار اڭىزدىڭ تۇبىندە ءبىر اقيقات بار. شۋ ولكەسى ەجەلدەن ءان مەن جىرعا باي, كوركەمدىك كەڭىستىگى قالىپتاسقان مەكەن. تالاي تالانتتىڭ توماعاسىن سىپىرىپ, تۇعىرىنا قوندىرعان قاسيەتتى مەكەندە قازاق ونەرىنىڭ سالتاناتى جاراسىم تاپقان. ال شۋ ءوڭىرىنىڭ قوسقۇدىق مەكەنىندە دۇنيەگە كەلىپ, «اشانىڭ التى سالى» حالىق ونەرپازدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلى بولعان ساۋىتبەك ۇسا ۇلىنىڭ ورنى ءبىر توبە.
ساۋىتبەك ەسىمى اتالعاندا اۋەلى ويعا اتاقتى «اقبوپە» ءانى ورالادى. سول ءاندى قازاقتىڭ ءدۇلد ۇلى اتانعان يسا بايزاقوۆتىڭ ءوزى «ساۋكەڭنىڭ ءانى» دەپ ەرەكشە قۇرمەتپەن ورىنداعان دەيدى. دەرەك بويىنشا, ساۋىتبەك اقىن جيىرما جەتى جاسقا كەلگەندە شۋ وڭىرىندەگى قىپشاق وتەلباي دەگەن كىسىنىڭ اقبوپە دەگەن قىزىنا عاشىق بولعان ەكەن. اقبوپە دە اقىندى ۇناتادى. الايدا اقىننىڭ بەرە سالاتىن قالىڭ مالى جوق. قىزدى الىپ قاشۋعا رەتىن تابا الماي جۇرگەندە قورداي جەرىندەگى تانتاي دەگەن باي مال بەرىپ, اقبوپەنى الىپ كەتەدى. قايعىدان قان جۇتقان ساۋىتبەك سوڭىنان قۋىپ, شۋ وزەنىنىڭ وڭتۇستىك شىعىس جاعىنداعى ۇلان جەرىنىڭ تۇمسىعىنا دەيىن كەلىپ جەتە الماي قالادى. امالى تاۋسىلعان اقىن سول ماڭداعى ارالتوبە دەگەن جەردەگى كۇدەرى دەگەن بايدىڭ ۇيىندە وتىرىپ, ءسالىمباي, ساقپانتاي دەگەن بەدەلدى ازاماتتارعا مۇڭىن شاعىپ, اقبوپە قىزدى انگە قوسادى.
«ارالتوبە تۇبىندە بەس ءۇي وتىر, ايىرىلىپ اقبوپەدەن نەسىنە وتىر؟ الدەقاشان ءبىر ويران ەتپەس پە ەدىم, كەدەيشىلىك قولىمدى كەسىپ وتىر؟» دەگەن ءانى قازاقتىڭ سول كەزدەگى ءاربىر مىقتى دەگەن ادامىنىڭ تاعدىرىنان حابار بەرگەندەي. ءوزى اقىن, ءوزى سال ساۋىتبەك كەدەيشىلىككە قورلانادى. تاعدىرعا نازىن ايتادى. بەلگىلى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ءوزىنىڭ جامبىل جاباەۆ تۋرالى جازعان ء«جۇز جىل جىرلاعان جۇرەك» دەگەن كىتابىندا «اقبوپە» ءانىن زاتاەۆيچ «قازاقتىڭ مىڭ ءانى» دەگەن جيناققا ەنگىزگەن. جامبىل «قايران ساۋكەڭنىڭ «اقبوپەسى» دەپ ۇنەمى ىڭىلداپ ايتىپ وتىرعان. بۇل ءاندى كەنەن ازىرباەۆ تا جاقسى كورەتىن. جامال وماروۆا مەن عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتىڭ ورىنداۋىندا بۇل ءاندى راديودان تىڭدايدى. «اقبوپەنى» مانىسىنە كەلتىرىپ ايتاتىن كىسىنىڭ ءبىرى مارقۇم, حالقىمىزدىڭ ارداقتى ونەرپازى قۇرمانبەك جانداربەكوۆ ەدى» دەپ جازادى. قۇرمانبەك جانداربەكوۆ بولسا ءوزىنىڭ «كورگەندەرىم مەن كوڭىلدەگىلەرىم» اتتى كىتابىندا دا وتان سوعىسى جىلدارى ۇگىت بريگاداسىمەن ەل ارالاعاندا, شۋداعى ساۋىتبەك اقىننىڭ ءوز اۋزىنان ۇيرەنگەنىن اسەرلى باياندايدى. اقىن وتىزىنشى جىلدارى قۋعىن كورىپ, اقىرى ساكەن سەيفۋللينگە ولەڭمەن حات جازادى. حاتتى اقىننىڭ جيەنى سمايىل قاليپانوۆ ساكەننىڭ وزىنە اپارىپ تاپسىرادى. سول كەزدە ساكەن سەيفۋللين سمايىلدان ساۋىتبەكتىڭ ولەڭدەرىن تىڭدايدى, «اقبوپە» داستانىن ەرەكشە ۇناتادى. سۇيگەنىنە قوسىلا الماعان اقبوپە دە قايعىدان ون توعىز جاسىندا قايتىس بولادى.
اقبوپە دە اقىن بولعان. وعان ساۋىتبەك ەكەۋىنىڭ ايتىسى دالەل. اقىن قىزدىڭ «ساۋىتبەك شىداماسپىن كەلگەنىڭشە, جولىڭدا مەنىڭ باسىم ولگەنىمشە. بويىما ىشكەن اسىم تارامايدى, جۇرەمىن قايتىپ شىداپ كورگەنىمشە. جانىستار حابارلاستى كەلەمىن دەپ, اكەم دە ءجۇرۋشى ەدى بەرەمىن دەپ. كەلە الماي قالىپ كەتسەڭ, مەن ساعان جوق, ونان سوڭ ويلاماعىن كورەمىن دەپ» دەگەنى دە سۇيگەنىنە مۇڭ شاققان زامان تەڭسىزدىگىنىڭ كورىنىسى.
جالپى, ساۋىتبەك پەن اقبوپە تۋرالى تاعدىرلى اڭگىمەلەر كوپ. اقبوپەنى تانتاي بايدىڭ الىپ كەتىپ بارا جاتقانىندا, ەكەۋىنىڭ جاسىرىن ساق قارتتىڭ اۋىلىندا جولىققانى دا اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە. كەزىندە جامبىل جاباەۆتان باستاپ قازاقتىڭ كورنەكتى تۇلعالارى جوعارى باعاسىن بەرگەن «اقبوپە» ءانى قازاق ءانىنىڭ كەرەمەت ۇلگىسى دەۋگە بولادى. جانىبەك كارمەنوۆ, اياز بەتباەۆ سياقتى ونەرپازداردىڭ ورىنداۋىندا دا بۇل ءان وزگەشە تۇرلەنىپ, جاڭاشا كۇيگە ەندى. ءالى كۇنگە دەيىن حالىقتىڭ جادىندا.
بۇگىندە شۋ اۋداندىق العا اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ساۋىتبەك ەلدى مەكەنى بار. سونىمەن قاتار اۋدان ورتالىعى تولە بي اۋىلىنان اقىن اتىنا كوشە بەرىلگەن. وسى ۋاقىتقا دەيىن تۋعان جەرىندە ءبىر ەسكەرتكىش ورناتىلماپتى. ەشقانداي مەكتەپكە اتى بەرىلمەگەن. بولاشاقتا ساۋىتبەك پەن اقبوپەنىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشى اۋدان تورىنەن ورىن السا ءتىپتى دۇرىس بولار ەدى. الايدا شۋ اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى كلارا قوجاعاپانوۆا بۇگىندە اۋداندىق مۋزەيدە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقاندىقتان, كەلەشەكتە سول مۋزەيدەن اقىن شىعارمالارىن ناسيحاتتايتىن بۇرىش اشۋعا نيەتتى ەكەنىن جەتكىزدى. بۇگىندە ەسىمى كوپ اتالا بەرمەيتىن اقىن ونسىز دا ءالى اشىلماعان ارال سياقتى. ال اقبوپە قىزدىڭ تاعدىرى, ساۋىتبەكپەن ايتىسى جايلى ازداپ جازىلعانمەن, تۇبەگەيلى زەرتتەلگەن جوق. «اقىنىن ارداقتاعان ەل ازبايدى» دەيدى حالقىمىز. سول اقىندى اۋەلى تۋعان جەرى ارداقتاسا, قالىڭ قازاقتىڭ ۇمىتپايتىنىنا سەنىم مول.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
