رافحات حالەلوۆ
ءومىر بويى تۋعان جەرىندە قالىپ, قازاق پوەزياسىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن, قازىنالى قارا ولەڭ مۇحيتىنا جەكە ارنا بولىپ اداسپاي قوسىلعان اقىندار ەلىمىزدە كوپ ەمەس. قاراعاندىدا – سەرىك اقسۇڭقار ۇلى, سەمەيدە – تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى, اقتاۋدا – سۆەتقالي نۇرجان, اقتوبەدە ەرتاي اشىقباەۆ بار دەسەك, ورالدىق جىرسۇيەر قاۋىم عايساعالي سەيتاقتىڭ ەسىمىن وسى قاتارعا قوسادى. «نارىننىڭ نار ۇلى!» دەپ ماقتانىش تۇتادى.
عايساعالي ساميعوللا ۇلى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قازىرگى بوكەي ورداسى اۋدانى حان ورداسى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. عايساعامنىڭ بويىنداعى اقسۇيەكتىك, ماڭعازدىق, تەكتىلىك تۋعان توپىراعىنان دارىعانداي. ءومىر بويى جۋرناليستيكانىڭ قازانىندا قايناپ, اۋداندىق گازەت تىلشىلىگىنەن باستاپ رەسپۋبليكالىق باق وكىلى ارالىعىنداعى بارلىق ساتىدان وتكەن اعامىز ولەڭ ولكەسىن دە وگەيسىتپەي كەلەدى. 1987 جىلى «قارلىعاش» ۇجىمدىق جيناعىنا توپتاما ولەڭى جاريالانسا, سودان بەرى «ماڭداي» (1990), «امان بول, اتامەكەنىم» (1996), «نارىننىڭ نار ۇلدارى» (1998), «اي-ارۋدىڭ القاسى» (2001), «تەك پەن تامىر» (2005), «جاقىنىم مەنىڭ – جالپاق ەل» (2007) اتتى جىر جيناقتارى جارىق كورگەن.
عايساعالي اعامىز 1987 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق «جالىن» جۋرنالى بەلگىلەگەن تولەگەن ايبەرگەنوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاندى. شىنى كەرەك, بۇل ءوز يەسىن ءدال تاپقان سىيلىق بولاتىن. ويتكەنى اقىننىڭ سول كەزەڭدە جارىق كورگەن تومەندەگى شىعارماسىندا تولەگەننىڭ شالقار شابىتى, شىنايى سەزىمى اتويلاپ تۇر:
كەلىپ پە ەدىڭدەر ساعىنا
كۇتكەن توي دەپ بۇل,
جەتكەنشە وعان توزعان دا
شىعار كويلەك مىڭ.
مەن ۇندەمەدى دەپ
وكپەلەمەڭدەر, ادامدار,
جۇرەگىم مەنىڭ سويلەپ تۇر!
ادىرا ءبارى, شىقپاسا جۇيرىك
قوسقانىڭ,
بايگەدەن كەلسە, بەكەرگە وندا
توسپادىڭ.
تويىمدى اركەز باسقارىپ
بەرىپ,
مەن جايلى
ايتسىن دا ءبارىن دوستارىم.
جانىمدى ۇداي الديلەپ
تۇرار پاك سەزىم,
جالعاننان استە جاماندىق
كورمەي ءوت, كوزىم.
ادامعا دەگەن العىسىم كەيدە
ايتىلماي,
كومەيدە قالار كوپ ءسوزىم.
الدىمدا ءالى اسپاعان تالاي
وتكەل كوپ,
بىرەۋلەر ويلار باقىتقا
قولى جەتكەن دەپ.
تولعانىپ ۇزاق, شابىتتى
شاقتى كۇتەمىن,
ورالىپ كەلەر كوكتەم بوپ.
كەلىپ ەدىڭدەر سارىلا كۇتكەن
توي دەپ بۇل,
جەتكەنشە وعان توزعان دا
شىعار كويلەك مىڭ!
مەن ۇندەمەدى دەپ
وكپەلەمەڭدەر, ادامدار,
جۇرەگىم مەنىڭ سويلەپ تۇر!
(«تويدا ايتىلعان ءسوز»)
وسى ولەڭ – اقىنعا بەرىلگەن شىنايى مىنەزدەمە. ءوز باسىمنان وتكەن ءبىر قىزىقتى ايتايىن: 1995 جىلى قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, ورالعا كەلگەن بەتىم. الماتىداعى جاس اقىندار اراسىنان كۇن سايىن ءبىر-بىرىنە جاڭا ولەڭىن جارىسا وقىپ, دۋمانداتىپ جاتاتىن دۋلى ورتادان اجىراپ, ايدالادا قالعانداي كۇي كەشىپ جۇرگەنمىن. «ورالدا كىم بار؟» دەگەندە ارينە, وسى عايساعام ويعا ورالدى. اقجايىق اقىندارىنىڭ «اتاسى» اتانعان جانعالي ءنابيۋلليننىڭ اتاق-داڭقى دا بيىك, جاسى دا ۇلكەن. سوندىقتان بىردەن اسقارعا قول ۇرۋعا باتا الماي, جاسى ءۇش مۇشەلگە ەندى كەلگەن عايساعامدى, اقىن عايساعالي سەيتاقتى ىزدەپ باردىم. ول كەزدە اعامىز باتىس قازاقستان وبلىستىق «ورال ءوڭىرى» گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى-تۇعىن. العاشقى جۇزدەسۋ قالاي وتكەنى ناقتى ەسىمدە جوق, بىراق عايساعام الىپ-ۇشقان البىرت كوڭىلدى سۋ سەپكەندەي باسقانى راس. اۋىر مىنەزدى اعامىزدىڭ اۋزىنان ەكى اۋىز لەبىز شىقتى ما, جوق پا, بىلمەيمىن...
سول كەزدە وكپەلەسەك تە, كەيىن اعامىزدىڭ ءوز مىنەزى سول ەكەنىن بىلدىك قوي. اقىندىق – «ۇجىمدىق شارۋاشىلىق» ەمەس, ءار ادامنىڭ ءوز جۇرەگىنە ءۇڭىلىپ تاپقان اسىلى ەكەندىگىن دە سوڭىنان ۇقتىق. استاناداعى ۇيىرسەك اقىندار ۇيىرىنەن الىس جۇرگەن اعامىز ءوز الەمىن ەرتە جاساپ العان ەكەن.
...عايساعامنىڭ جۇرگىزۋشىسى بولعان ءبىر جىگىتتىڭ ايتىپ كۇلدىرگەنى بار: ورال قالاسىنان تۋعان جەرى ورداعا بەت العان اعامىز مەجەلى جەرگە جەتكەنشە ءبىراۋىز ءسوز ايتپاپتى. ال بۇل – 600 شاقىرىمعا جۋىق جول, جارتى كۇن ۋاقىت بولاتىن!
جايىق جۇرتى اقىنىنىڭ الپىس جاسىن لايىقتى اتاپ ءوتتى. ءوڭىر باسشىسى ءوز رەزيدەنتسياسىندا قابىلداپ, مەرەكەلىك لەبىزىن ءبىلدىردى. حاديشا بوكەەۆا اتىنداعى قازاق دراما تەاترىندا «مەن – نارىننىڭ ۇلىمىن» اتتى ادەمى كەش ءوتتى. الماتى قالاسىنان ارنايى كەلگەن قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى باقىت بەدەلحان بارشا قازاقستان قالامگەرلەرى اتىنان اسقاق ءسوز سويلەپ, مەرەيتوي يەسىنىڭ مارتەبەسىن كوتەردى. اقىن تويىنا قۇرمەتتىڭ ەڭ ۇلكەنىن عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, «ارىس» قورىنىڭ پرەزيدەنتى, رەسپۋبليكالىق «ارىس» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى عاريفوللا انەس جاسادى – تالاي جىلدان بەرى ۇزەڭگىلەس جۇرگەن قالامگەر دوسىنىڭ «قاسيەت قونعان قارا جەر» اتتى جاڭا جيناعىن شىعارىپ الىپ كەلدى.
قازاقتىڭ عانا ەمەس, تورتكۇل دۇنيەنىڭ شىعارماشىلىق تۇلعالارىن جيناپ تۇراتىن استانادان شالعاي جاتقان شىعاندا شىنايى شىعارماشىلىق جيىندار ءجيى بولا بەرمەيدى. عايساعالي سەيتاقتىڭ مەرەيتويى – ونىڭ ءوزى ايتقانداي «ولەڭنىڭ تورگە شىققان كۇنى» بولدى. ساحنادا اقىن ولەڭدەرىن وقىعان قىز-جىگىتتەر قارا ولەڭنىڭ بويىنداعى سۇمدىق سىردى زالداعى ءار قازاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرىپ جىبەردى. قالامنىڭ قۋاتى, ءسوزدىڭ كۇشى مويىندالعان سىڭار ءسات ءوتتى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
