كەرىسىنشە, ليتسەنزيادان ايىرۋ تۋرالى تۇبەگەيلى شەشىمنەن كەيىن عانا ساعىزشا سوزىلىپ كەلگەن ماسەلە – كليەنتتەردىڭ قاراجاتىن قايتارۋ جۇمىسى ءبىر ىزگە تۇسەتىن سىڭايلى.
الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى ايجان مۇقىشباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەندىگى ۋاقىتتا «استانا بانكىن» ماجبۇرلەپ تاراتۋ تۋرالى سوت شەشىمى زاڭدى كۇشىنە ەنۋگە ءتيىس. سوت شەشىمى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن 14 كۇن ىشىندە ۇلتتىق بانك وسى ىسكە بايلانىستى ءتيىستى اگەنت-بانكتى انىقتايتىن بولادى. سالىمشىلاردىڭ سالعان دەپوزيتتەرىن قايتارۋ جۇمىستارىن وسى اگەنت-بانك جۇرگىزبەك. اگەنت-بانككە تۇراقتى جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس, قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىندە فيليالدارى بولۋعا ءتيىس دەگەن سىندى تالاپتار قويىلادى.
– دەپوزيتتى تەڭگەمەن اشقان سالىمشىلاردىڭ قاراجاتى 10 ميلليون تەڭگەگە دەيىن, شەتەلدىك ۆاليۋتامەن ساقتاعان جاعدايدا 5 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى ەكۆيۆالەنتتە قايتارىلاتىنى بەلگىلى. جەكە تۇلعالار, دارا كاسىپكەرلەر, جەكە سوت ورىنداۋشىلارى, نوتاريۋستار, ادۆوكاتتار وتەماقى الۋعا قۇقىلى. استانا بانكىندە شوعىرلانعان دەپوزيتتەردىڭ جالپى سوماسى 41 ميلليارد تەڭگەدەن اسادى. ونىڭ ىشىندە قايتارىلۋعا ءتيىس دەپوزيتتەردىڭ مولشەرى – 37 ميلليارد تەڭگە. جالپى, دەپوزيتتەردىڭ باسىم بولىگى قايتارىلادى, وعان قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورى كەپىلدىك بەرىپ وتىر, بۇل ماسەلە زاڭمەن قورعالعان. ال قالعان قاراجات, ياعني كليەنتتەردىڭ 0,1 پروتسەنتكە دە جەتپەيتىن بولىگىنىڭ قاراجاتى كەپىلدىك بەرىلگەن سومادان, ياعني 10 ميلليون تەڭگەدەن نەمەسە شەتەل ۆاليۋتاسىمەن ەسەپتەگەندە 5 ميلليون تەڭگەدەن اسىپ كەتىپ وتىرعانى بەلگىلى. ول ازاماتتاردىڭ دەپوزيتى بىرىنشىدەن, كەپىلدىك بەرىلگەن سوماعا دەيىنگى قاراجاتى اگەنت-بانك ارقىلى بەرىلەدى. ول سومادان اسىپ كەتكەن قاراجاتتى تاراتۋ كوميسسياسى قايتارۋعا ءتيىس,– دەيدى ايجان مۇقىشباەۆا.
ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, بانكتى تاراتۋ تۋرالى سوت شەشىمى شىعىپ, زاڭدى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن تاراتۋ كوميسسياسى قۇرىلىپ, قارجى ينستيتۋتىنىڭ قالعان قاراجاتىنىڭ ەسەبىنەن دەپوزيتتەر قايتارىلادى. دەگەنمەن, ۇلتتىق بانك بەلگىلەگەن سومادان اسىپ كەتكەن قاراجاتتىڭ قايتارىمىنا كەپىلدىك بەرىلمەيدى, ول تاراتۋ كوميسسياسىنىڭ شەشىمى ارقىلى جۇرگىزىلەتىن جۇمىس.
جالپى, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جۇمىسىن توقتاتۋ جيىلەپ كەتكەنى بەلگىلى. ماسەلەن, بىرەر اي بۇرىن عانا Qazaq Banki مەن ەكسيمبانك باعالى قاعازدار نارىعىندا قانداي دا ءبىر وپەراتسيا جۇرگىزۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن ليتسەنزيادان ايىرىلدى. ليتسەنزياسىنان ايىرىلعان Delta Bank-ءتىڭ كليەنتتەرىنە اعىمداعى ەسەپشوتتاعى جانە تولەم كارتوچكالارىنداعى قاراجاتتارىن قايتارۋ پروتسەسى ءالى اياقتالعان جوق. قازينۆەستبانكتىڭ تاعدىرى دا سولاي تامامدالعان-دى. بۇل وتاندىق قارجى جۇيەسىنە قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟ وعان قاتىستى ايجان مۇقىشباەۆا:
– ليتسەنزياسىنان ايىرىلىپ جاتقان بانكتەردىڭ اكتيۆتەرىنىڭ سوماسى سونشالىقتى كوپ ەمەس. ولاردىڭ ەشقايسىسى جۇيە قۇراۋشى بانككە جاتپايدى. سول سەبەپتى, قازاقستاننىڭ قارجى سەكتورىنا اسا قاتتى ىقپالى تيە قويمايدى. ءسىز ايتىپ وتىرعان بانكتەردىڭ اكتيۆتەرى كوپ ەمەس, جالپى بانك جۇيەسىندەگى ۇلەسى 2 پروتسەنتتەن اسپايدى,– دەيدى.
قازاقستاندا بانك كوپ, ولاردىڭ قاتارى ازايعانى دۇرىس دەگەن پىكىرگە قاتىستى دا ساراپشىنىڭ پايىمىن بىلدىك. ايجان مۇقىشباەۆا ايتقانداي, ەلىمىزدە بانك كوپ ەمەس, توقسانىنشى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ءتىپتى دە از دەۋگە بولادى. قازاقستان نارىقتىق ەكونوميكاعا جاڭا كوشكەن تۇستا ەلىمىزدە بانك پەن بانكيرلەردىڭ قاتارى كوبەيىپ, ەكىنشى دەڭگەيلى قارجى ۇيىمدارىنىڭ سانى 200-گە جۋىقتاعان ەدى. قازىرگى كورسەتكىش ودان الدەقايدا تومەن.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
