سۋرەتتى تۇسىرگەن بولات وماراليەۆ
ءوزى دە تالانتتان كەندە تۋماعان قانابەك بايسەيىتوۆشە ايتقاندا: «وي, ول ءيتتىڭ تۇلا بويى تولعان دىبىس قوي. ونىڭ دەنەسىنەن ءبىر ءۇزىپ الىپ لاقتىرىپ تاستاساڭ, ول-ەكەش وعان دەيىن بۇلكىلدەپ ولەڭ ايتىپ جاتادى» دەيتىن كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆتى بۇل قازاققا تانىستىرۋ ارتىق. ءان سالا المايدى دەگەن ادامنىڭ ءوزى كومپوزيتوردىڭ «قۇستار انىنە» كەلگەندە, قالاي شىرقاپ كەتكەنىن بايقاماي قالادى.
جاز ءومىرىن, ءماز ءومىرىن
قىسقارتىپ,
بارا جاتىر, بارا جاتىر
قۇس قايتىپ.
زىمىرايدى مەنىڭ بالا
كەزىمدەي,
ءبىر جالت ەتىپ وتە شىققان,
وتە شىققان سەزىمدەي,
– دەپ تاپ وسى ساتتە-اق ءسىزدىڭ دە مۇڭدى ىڭىلعا باساتىنىڭىز ءسوزسىز.
ورايى كەلىپ تۇرعاندا, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ بۇل ءاننىڭ قالاي تۋعانى جايلى ەستەلىگىنە ورالا كەتۋگە بولادى.
«...وسىنداي كوڭىلسىز كۇز كۇندەرىنىڭ بىرىندە نۇرعيسا كينوستۋديادان قايتادى. كۇن كەشكىرىپ قالعان. سۋىق جەل ارقا جاقتان شىعىپ الىپ, بۇل شاقتا جاپىراعىنان ارىلىپ, جىڭىشكە بۇتاقتارى سيديعان-سيديعان جۇپىنى تەرەكتەردى سىقىرلاتىپ مايىستىرىپ تۇر. پانفيلوۆ پاركىن كەسىپ وتپەك بولىپ, قالالىق مۋزەيدىڭ بيىك مۇنارلى ۇيىنە تاقاپ كەلە بەرگەندە… كومپوزيتوردىڭ كوزى تىرناعا تۇسەدى: ۇيىرىنەن اداسىپ قالعان جالعىز تىرنا. بايعۇس الدە اۋرۋ, الدە جارالى. ارعى جاقتان قاناتىن سولەكەت قاعىپ, قاتتى جەل استىندا بويىن بيلەي الماي قالبالاقتاپ ۇشىپ كەلىپ, مۋزەي ءۇيىنىڭ مۇناراسىنا شانشىلعان ۇزىن سىرىقتىڭ ۇشار بيىگىنە قونا كەتەدى. سول, سول-اق ەكەن, الدەقايدان ءبىر قارعا شىعا كەلەدى. ونىڭ بارقىلداعان بايبالامىن ەستي سالىسىمەن تەز قۇلاقتانعان توڭىرەكتەگى قارا قارعالار جان-جاقتان پىرىلداپ كەلە باستايدى. باسىندا بىرەۋ بولسا, ەندى قارا پالەلەردىڭ قاراسى كوبەيىپ, انە…ەكەۋى, ۇشەۋ, تورتەۋ… ون, جيىرما, وتىز. «تەرەڭ باتىرادى, كوپ قورقىتادى». كوپ قارعا ۇيىرىنەن اداسقان جالعىز تىرناعا جابىلىپ, قايتا-قايتا شۇيلىگىپ ءتونىپ كەلىپ, قاناتىمەن قاعادى. توسىمەن سوعادى. ال جالعىز تىرنا كوتەرىلىپ ۇشىپ كەتۋگە ءال-دارمەنى جوق پا, ايتەۋىر, قاناتى سالبىراپ, سىرىق اعاشتى اياعىمەن قىسىپ, جانتالاسىپ جابىسا تۇسەدى.
كومپوزيتور ۇيىنە كەلەدى. ەش نارسەگە زاۋقى جوق. كوڭىلسىز. تۇنىعىن لايلاعان كوڭىلسىز ويدى ۇمىتايىن دەپ كوزىن جۇمسا دا, جاڭاعى ۇيىرىنەن اداسىپ قالعان جالعىز جارالى قۇس پەن جامان قارعالار… قارا قارعالار كوڭىلىنەن كەتپەيدى. ءيا, سەن قانشا بيىك ۇش, جىلدام ۇش, ونەرلى بول, اجارلى بولا بەر تىرلىكتە, الدەقالاي جازاتايىم ۇيىرىڭنەن اداسىپ جالعىز قالساڭ, باسىڭا قاي-قايداعى قيىندىقتىڭ ءبارى تۇسەدى. ءتىپتى بولماعاندا, بارقىلداق جامان قارعالار جينالىپ كەلىپ جابىلىپ, اسپانداعى اققۋعا دا ءزابىر كورسەتەدى.
كومپوزيتور وسى كورىنىستەن كەيىن «قۇستار ءانىن» جازدى».
وسىنىڭ ءبارىن ەسكە العىزىپ وتىرعان قىزىلوردالىق ءفوتوتىلشى بولات وماراليەۆتىڭ جالعىز سۋرەتى.
– قازىرگى ن.تىلەنديەۆ اتىنداعى «وتىرار سازى» قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترى 1984 جىلى قىزىلورداعا گاسترولدىك ساپارمەن كەلدى. وسى كونتسەرتتە حالىق قايتالانبايتىن ەرەكشە داۋرەندى باستان كەشتى. كونتسەرت كەزىندە «قۇستار ءانى» ورىندالىپ, بۇكىل زال ءبىر كىسىدەي قوسىلا شىرقاعاندا ديريجەرلىك ەتىپ تۇرعان نۇرعيسا اعامىز ساحنادان ءتۇسىپ كەتىپ, حالىقتىڭ قاق ورتاسىندا ديريجەرلىك جاساپ كەتتى, – دەيدى وسى عاجايىپ ءساتتى تاريحقا سىيلاعان بايىرعى ءفوتوتىلشى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
