ارينە, وسىناۋ باعدارلامالىق قۇجاتتاعى تارامدالىپ جىكتەلگەن وزەكتى مىندەتتەردىڭ قاي-قايسىسى دا ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. الايدا ءبىلىم-عىلىم سالاسىنىڭ وكىلى بولعاندىقتان بىزگە ەڭ الدىمەن وسى ماقالاداعى ءبىلىم ماسەلەسىنە ارنالعان ء«بىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى» اتتى ارنايى ءبولىمىنىڭ ورنى ەرەكشە دەپ ويلايمىز. ويتكەنى مۇندا ەلباسى ءار جىلعى حالىققا ارناعان جولداۋلارى مەن باسقا دا ەڭبەكتەرىندە, سويلەگەن سوزدەرىندە ايتىلعان وردالى ويلارىن جاڭا قىرىنان دامىتىپ, ەل رۋحانياتىنا بايلانىستى تىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالادى.
مۇندا ەلباسى ءبىلىمدى, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ حالقىمىزدىڭ قانىندا بار يگى قاسيەت ەكەنىن ايتا كەلىپ, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قىرۋار جۇمىستار اتقارىلعانىنا, اتاپ ايتقاندا: «بولاشاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس ون مىڭداعان جاستاردى الەمنىڭ ماڭدايالدى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىپ دايارلاعانىمىزدى, ەلىمىزدە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بىرقاتار ۋنيۆەرسيتەتتەر اشىلعانىن, جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن زياتكەرلىك مەكتەپتەر جۇيەسىن قالىپتاستىرعانىمىزدى تىلگە تيەك ەتتى.
وسى رەتتە ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنان كەلىپ تۋىنداعان «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا» بۇگىنگى تاڭداعى جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ونداعى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ, ستۋدەنت-جاستاردىڭ جاتاقحانالىق جاعدايىن جاقسارتۋ جونىندەگى ۇسىنىستارى دا ەل ىشىندە تىڭ سەرپىن تۋعىزعانىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. بۇل ناعىز دەر شاعىندا كوتەرىلىپ وتىرعان, كوپتەن ايتىلماي كەلە جاتقان ەڭ وزەكتى ماسەلە ەكەنى ءسوزسىز. ويتكەنى جىل وتكەن سايىن جاستارىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم الۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى ارتىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ەلدىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى دە جوعارىلاي تۇسۋدە. سوندىقتان دا ەلباسىنىڭ جوعارى ءبىلىمىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جىل سايىن ءبولىنىپ جۇرگەن 54 مىڭ گرانتقا قوسىمشا وسى وقۋ جىلىندا تاعى دا 20 مىڭ مەملەكەتتىك گرانت ءبولۋ تۋرالى ۇسىنىسى وتە ورىندى بولدى. مۇنى اتا-انالار قاۋىمى, ستۋدەنتتەر جۇرتشىلىعى, قالىڭ كوپشىلىك ريزالىقپەن قابىل الدى. ال ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدە ستۋدەنتتەر ءۇشىن كەمىندە 75 مىڭ ورىندىق جاڭا جاتاقحانالار سالۋ جۇمىسى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى مەن سالا باسشىلارىنا مىندەتتەلدى. سوندىقتان اتالعان قيىندىقتان شىعۋ ءۇشىن قازىرگى كەزەڭدە ءاربىر جوعارى وقۋ ورنى جانە ارناۋلى كاسىپتىك وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتىك جاتاقحانالار سالۋدى ويلاستىرىپ جاتقان جايى بار. بۇل شارالار قالىڭ ەلدىڭ, جالپى جۇرتتىڭ كوڭىلىنە قۋانىش ۇيالاتتى.
مۇنى ء«بىر جىلدىعىن ويلاعان ءدان ەگەدى, ون جىلدىعىن ويلاعان تال ەگەدى, مىڭ جىلدىعىن ويلاعان – ۇرپاعىنا ءبىلىم-ءنار ەگەدى», دەپ ەجەلدەن تامسىلدەگەن دانا حالقىمىز «وقۋ – ءبىلىم ازىعى, ءبىلىم – ىرىس قازىعى» دەگەن سەكىلدى تالاي ۇلاعاتتى وي قورىتقان. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭداعى كەز كەلگەن كوزى قاراقتى اتا-انا ۇل-قىزىنىڭ ءبىلىم الىپ, قاتارىنان كەم بولماعانىن ويلايتىنى بەلگىلى. مۇنداي كوزقاراس بۇرىنعى وتكەن زامانداردا دا, قازىرگى كەزەڭدە دە, الداعى ۋاقىتتا دا قايتالانىپ وتىراتىن يگىلىكتى قۇبىلىس, ءومىردىڭ زاڭدىلىعى.
ماقالانىڭ العاشقى تاراۋلارىندا ايتىلاتىن ۇلتتىق, قوعامدىق سانانى جاڭارتۋ تۋرالى ماسەلەلەر تاياۋ جىلدارى اتقارىلاتىن ناقتىلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى تالاپ ەتەتىنى, وسىعان وراي الداعى جىلداردا قازاق ءتىلىن بىرتىندەپ لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ ماسەلەسىن ءسوز ەتەدى. بۇل جاۋاپتى ءىس-شارا دا وقۋ-ءبىلىم ىسىمەن تىكەلەي بايلانىستا ورىندالاتىنى ەش دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيدى. مۇنى ياعني لاتىن جازۋىنا كوشۋ جايىن ەلباسى سوناۋ 2006 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ماجىلىسىنە قاتىسىپ, سويلەگەن سوزىندە رەسمي تۇردە العاش اڭگىمە ەتكەن بولاتىن. سوندا ول: «لاتىن ءالىپبيىن قارايتىن كەز كەلدى. بۇل ماسەلەنى كەزىندە كەيىنگە قالدىرعان ەدىك. قالاي بولعاندا دا, لاتىن ءالىپبيى بۇگىندە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق سالالاردا باسىمدىققا يە بولىپ وتىر. سوندىقتان دا بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى دە كەزدەيسوق ەمەس. ماماندار وسى ماسەلەنى زەرتتەپ, ناقتى ۇسىنىستار جاساۋى ءتيىس», دەگەن ەدى. ال ارادا التى جىل وتكەن سوڭ 2012 جىلعى جەلتوقسان ايىندا جارىق كورگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا مەملەكەت باسشىسى بۇل تاقىرىپقا قايتا ورالىپ, «2025 جىلى قازاقستان لاتىن الىپبيىنە كوشەدى», دەپ ناقتىلاپ ايتقانى جۇرتشىلىق نازارىندا. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ بۇل ماسەلەگە ودان بەرى دە بىرنەشە رەت ورالىپ, ەل بولاشاعى ءۇشىن وزەكتى ماسەلەگە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى.
رۋحاني جاڭعىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ءىسى دەگەندە ەڭبەكتىڭ ەكىنشى تاراۋىنداعى «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم: قازاق تىلىندەگى 100 وقۋلىق» اتتى جوبانى اتاماي كەتۋگە بولمايدى. بۇل يگىلىكتى ءىس تە قازىرگى كەزەڭدە ءوز شەشىمىن تاۋىپ, جاڭا قۇرىلعان ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى تاراپىنان اۋدارىلعان الەمدەگى ۇلگىلى وقۋلىقتاردىڭ العاشقى لەگى بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا ستۋدەنتتەرمەن تابىستى.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماعىناسى تەرەڭ ەڭبەگىندەگى تۋعان جەر, پاتريوتيزم, ءوز ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرىنە ەلجاندىلىقپەن اتسالىسۋ, قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى نەمەسە «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ جۇمىستارىن ءبىلىم بەرۋ ءىسى مەن عىلىم سالاسى وكىلدەرىنىڭ قىزمەتىنسىز كوزگە ەلەستەتۋ ەش مۇمكىن ەمەس دەر ەدىك. سوندىقتان دا مۇنى ەل پرەزيدەنتى: «...بۇل ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا اۋقىمدى ولكەتانۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى, ەكولوگيانى جاقسارتۋعا جانە ەلدى مەكەندەردى اباتتاندىرۋعا باسا ءمان بەرۋدى, جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى تاريحي ەسكەرتكىشتەر مەن مادەني نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋدى كوزدەيدى. ءپاتريوتيزمنىڭ ەڭ جاقسى ۇلگىسى ورتا مەكتەپتە تۋعان جەردىڭ تاريحىن وقۋدان كورىنىس تاپسا يگى» دەپ ورىندى ەسكەرتەدى. اتالعان يگىلىكتى شارالاردى ورىنداۋ جۇمىسى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى بيلىك وكىلدەرىنە ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەيدى.
قورىتا ايتقاندا, «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ءىس-شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىسى وقۋ-بىلىممەن, عىلىممەن تىعىز بايلانىستا اتقارىلاتىن جۇيەلى ۇدەرىس. مۇنى كۇندەلىكتى ءومىر تاجىريبەسى كورسەتىپ كەلەدى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ ايتپاقشى: «سىناپتاي سىرعىعان ۋاقىت ەشكىمدى كۇتىپ تۇرمايدى, جاڭعىرۋ دا تاريحتىڭ ءوزى سياقتى جالعاسا بەرەتىن پروتسەسس... ەكى ءداۋىر تۇيىسكەن ءولىارا شاقتا قازاقستانعا تۇبەگەيلى جاڭعىرۋ جانە جاڭا يدەيالار ارقىلى بولاشاعىن باياندى ەتە ءتۇسۋدىڭ تەڭدەسسىز تاريحي مۇمكىندىگى بەرىلىپ وتىر».
ولاي بولسا, ءبىزدىڭ ەندىگى جەردەگى ماقساتىمىز – وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ قالۋ بولماعى ءلازىم دەيمىز.
باقتيار سمانوۆ,
ۇعا اكادەميگى
