بەنزينىڭ كەتپەس دالاعا
بىردە اقىن المات ءيسادىل جازۋشىلار وداعىنىڭ الدىندا تۇرسا, بەلگىلى پاروديست ولجاس سىدىقبەكوۆ كەلىپ امانداسىپ: «المەكە, كولىك ساتىپ الىپ ەدىم» – دەپ ءسۇيىنشى سۇراماق بولادى. المات سۋ جاڭا كولىكتى كوزىمەن ءبىر شولىپ شىعىپ:
«قۇتتى بولسىن,
اقىرىن ءجۇرىپ انىق باس,
بەنزينىڭ كەتپەس دالاعا...» – دەپتى.
كولىك پەن گولف
الماتتىڭ كىشكەنتاي عانا گولف دەگەن كولىگى بار. ءبىر كۇنى الماتقا پاروديست ءىنىسى ولجاس سىدىقبەكوۆ حابارلاسىپ: «اعا قالايسىز, سروچنو جولىعۋىمىز كەرەك ەدى, ءسىز بالەنشە جەرگە كەلە الاسىز با؟ ءسىز كولىكپەن ءجۇرسىز بە؟» – دەيدى.
بۇعان المات: «مەن سەندەر سياقتى كولىكپەن ەمەس, «گولفپەن» جۇرەمىن عوي, بىردەمە قىلىپ جەتەرمىن» دەپ جاۋاپ بەرەدى. المات مۇندا, ولجاس مىنگەن «لەكسۋس» پەن «گولفتىڭ» ايىرماشىلىعىن مەڭزەگەن بولسا كەرەك.
«پروۆودنيك»
جازۋشى اعامىز جۇماباي شاشتاي ۇلى كەزىندە «قازاقستان» تەلەارناسىندا بەلگىلى تۇلعالارمەن سىر-سۇحبات جۇرگىزگەنى بەلگىلى. «ۇزەڭگى جولداس» دەپ اتالاتىن بۇل تەلەباعدارلاما پويىزدىڭ كۋپەسىنىڭ ىشىندەگىدەي ستۋديادا تۇسىرىلەتىن. كوپكە تانىلعان تەلەحابار جولاۋشىلاپ بارا جاتقان جانداردىڭ ءوزارا اڭگىمەسى سياقتى ءوربيتىن.
جازۋشىلار وداعىنىڭ ءبىر جيىنىندا, ءبىر جۋرناليست قىز جۇماعاڭدى نۇسقاپ, قاسىندا تۇرعان الماتقا: «مىنا كىسىنىڭ ءتۇرى تانىس» – دەيدى. سوندا المات ج ۇلىپ العانداي, الگى قىزعا قالجىڭداپ: «بۇل كىسىنى كىم بىلمەيدى, اسىرەسە پويىزبەن كوپ جۇرەتىندەر جاقسى بىلۋگە ءتيىس, بۇل كىسى جۇماباي شاشتاي ۇلى دەگەن اتاقتى «پروۆودنيك» قوي» دەيدى.
كەيىن الماتتىڭ وسى جونىندە: «باعدارلاما سايىن كۋپەدە ۇزەڭگى جولداس بولىپ جۇرگەن جولاۋشىلار وزگەرىپ تۇرعانىمەن, جۇماعاڭ عانا پويىزدان شىقپايدى, پروۆودنيكتەر قۇساپ» – دەپ قالجىڭداعانى بار. وسى ءازىلدى ەستىگەن ساتيريك اعامىز تولىمبەك الىمبەك ۇلى: «جۇماباي اعاما پاروديا جازاتىن تاقىرىپ تاپپاي ءجۇر ەدىم, جاقسى بولدى» دەگەن ەكەن. توكەڭ, كەيىن شىنىندا دا جولسەرىك جۇماباي اعا جايلى ەپيگرامما جازدى.
كورگەن بىلگەنوۆ
استانا
نەسيە مەن كرەديتتىڭ سىرى
مەن بانكتەردىڭ «بالاسى» كرەديتپىن,
كۇرەڭ ءتۇستى جامىلعان كۇرەڭ ءيتپىن.
دوستاسساڭ مەنىمەنەن, اۋلادا ەمەس –
جۇرەگىڭدە مەن ءومىر سۇرەر ءيتپىن.
پايىزى كوپ جوعارى كرەديتپىن,
سەن پايىزىن وسىرسەڭ كۇرەڭ ءيتتىڭ.
ەستە ساكتا! باسىڭدا قالماسى انىق –
سىعارعا بيت, اۋلاڭدا ۇرەر ءيتتىڭ.
مەن جالماۋىز كرەديتپىن,
ك ۇلىمدەگەن كۇرەڭ ءتۇس كۇرەڭ ءيتپىن.
پايىز وسسە قۇتىلماسسىڭ سەن ساتساڭ دا
اۋىلداعى بارلىق مال تۇگەل ءيتتىڭ...
تانىسايىق, مەن نەسيەمىن, نەسيەمىن
مەنى الۋعا كەلگەندەرگە باس يەمىن.
دوس بولعان ادامداردىڭ ارقاشاندا
مەكەندەيمىن ميمەن بىرگە باس سۇيەگىن.
مەن نەسيەمىن جالماۋىز نەسيەمىن,
ۇزاق جىلعا دوستاسقاندى مەن سۇيەمىن,
ۋاقىتىندا تولەمەسە پايىزىمدى,
ول پەندەگە قارىزدى مەن ۇيەمىن.
مەن كرەديتپىن, نەسيەمىن –
ادامزاتقا جابىسقان كەسىر ەدىم,
قانداي ەمشى قاي حالىقتا تابار ەكەن,
بۇل عاسىردىڭ جازىلماس كەسىر ەمىن.
بۇل زامان
بۇل زامان – ەركەكتى ايەل باسىناتىن,
ايەل ەمەس, ەركەك ۇيگە اسىعاتىن.
ەركەك ءۇشىن ايەلى جاۋاپ قاتىپ,
ەركەك ءۇنسىز, تەك باسىن قاسىناتىن.
زامان كەتتى, كوزدىڭ مۇڭىن جاس ۇعاتىن,
تاۋدىڭ مۇڭىن ءتۇسىنىپ تاس ۇعاتىن.
اتتەڭ-اتتەڭ, الىستاپ كەتىپ بارادى –
كارى مۇڭىن ءتۇسىنىپ, جاس ۇعاتىن.
جانۇيانىڭ بۇگىندە باسى قاتىن,
وكىنىشتى, بارىنەن دە زامان تۋدى
دوس ەمەس, دوستىڭ سىرىن قاس ۇعاتىن.
قازاقتىڭ جاڭا كەلىنى
سيىر ساۋمايدى,
ايران ۇيىتپايدى,
توسەكتە اۋنايدى,
تۇسكە دەيىن ۇيىقتايدى.
تويدان قالمايدى,
ونى استە ۇمىتپايدى,
بالاسىن الدايدى,
سىرتىنان ق ۇلىپتايدى.
وزگەنى تالدايدى,
وزىنە شاڭ جۋىتپايدى,
كۇيەۋىنىڭ ءتىلىن المايدى,
مۇنى كىم قۇرىقتايدى.
سامات سليامعازين
تالدىقورعان
سۇراق-جاۋاپ
– تاڭەرتەڭ ۇيقىدان ويانعان سوڭ نە ىستەيسىڭ؟
– تۇسكى تاماعىمدى ىشەمىن.......
***
– ەرىم, ازاماتىم! ماعان «ايفون 7» اپەرەسىڭ عوي, ءيا؟
– البەتتە, جانىم!
– قاشان؟
– «ايفون 9» شىققاندا.
***
– اقساقال, كەلىن الىپسىز, قۇتتى بولسىن!
– راحمەت, اينالايىن!
– قايدا ءوزى؟ كورسەتىڭىزشى, كورىمدىگىن بەرەيىك.
– ءسال كۇتە تۇرىڭدار, تەمەكىسىن تارتىپ السىن.
قالا اكىمىنە سۇراق:
ءيىن تىرەسكەن كولىك كەپتەلىسىنەن قۇتىلۋدىڭ جولى بار ما؟
– بار
– قانداي؟
– جاياۋ ءجۇرۋ كەرەك
دەلدال ساتىلىمداعى ءۇيدى كليەنتكە كورسەتىپ جاتىر:
– بۇل ءۇيدىڭ وزىندىك كەمشىلىكتەرى مەن ارتىقشىلىعى بار. كەمشىلىكتەرىن ايتاتىن بولسام, سولتۇستىك جاعىندا تاۋداي قوقىس ءۇيىندىسى جاتىر. وڭتۇستىگىندە لاس سۋدى تۇندىرعىش بار. شىعىسىندا بالىق فابريكاسى, ال باتىسىندا شوشقا فەرماسى ورنالاسقان.
– سوندا, ارتىقشىلىعى نەدە؟
– جەلدىڭ قايدان سوققانىن انىق ءبىلىپ وتىراسىز.
ستۋدەنتتىك ء«سۇر» ءسوز
اكەسى ستۋدەنت بالاسىنان سۇراپ جاتىر:
– بالام, ەمتيحاندارىڭ قالاي؟
– ءسال-ءپال قىمباتتاپ كەتىپتى...
ەكى ستۋدەنتتىڭ اڭگىمەسىنەن:
– رومان, پوۆەست وقىعاندى جەك كورەمىن! ىشىندە قاپتاعان كەيىپكەرلەر, ەسىڭە ساقتاۋ قيىن!
– ولاي بولسا, «روبينزون كرۋزونى» وقى. جالعىز كەيىپكەردەن جاڭىلمايتىن شىعارسىڭ...
ستۋدەنت پروفەسسورعا:
– پروفەسسور مىرزا, مەن ءسىزدىڭ قىزىڭىزعا ۇيلەنگىم كەلەدى.
پروفەسسور:
– ءسال سابىر ەتىڭىز, ەجەلگى شىعىس حالقىنىڭ سالتىمەن مەن ونىڭ جاۋابىن الىپ ايداھاردان سۇراپ كورەيىن.
– پروفەسسور ودان قام جەمەڭىز, مەن ءسىزدىڭ ايەلىڭىزدىڭ رۇقساتىن باياعىدا الىپ قويعام.
قوس «كەمەنىڭ» قۇيرىعى
ەر جاسى ەلۋدى ەڭسەرگەن شاعىمدا عۇمىربويعى كوز مايىم تاۋسىلا شۇعىلدانعان عىلىمي ەڭبەگىم باعالانىپ, باعالانعاندا ونىم شەتەلدىڭ ەڭ بەدەلدى عىلىمي باسقوسۋىندا باس جۇلدەنى يەمدەنىپ باعىم جاندى ەمەس پە؟!
نەسىن ايتاسىڭ, ءدۇيىم جۇرت دۇرلىگىپ, ءبىر-اق كۇندە بەدەل-قاسيەتىم اسپانداپ شىعا كەلدى.
گازەت-جۋرنالدار جارىسا جازىپ, تورىنەن ورىن بەرگەن تەلەديدارلاردان سويلەپ مارتەبەم تاسىدى.
تۋعان-تۋىسقان, دوس-جاراننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ كوڭىلىم كوكتەم ەدى... تەك, ايەل... نەم بار ەدى ەكى رەت ۇيلەنىپ... ال كەرەك بولسا, ۇيىمە كەلىپ تابالدىرىق اتتاي بەرە شاقىرىلماي كەلىپ توردە وتىرعان بايبىشەنى كورىپ توق ۇرعانداي تىكسىنە تۇرىپ قالدىم... پالەكەتتىكى, باسىم داۋعا قالدى دەگەن وسى. توقال مەن بايبىشەنىڭ بۇل توقايلاسۋى ەڭبەگىمە تيەسىلى شەتەلدىك باس جۇلدەنىڭ قۇنى ەكەنىن سەزىپ وتىرمىن...
ارتىن اڭعارماي, ونان الار قوماقتى سومانى دا, تەگىن ارالاتار ءبىراز ەلدى مەكەن مەن 40 كۇنگە كۋرورتقا جولداما بار ەكەنىن جانە دە بۇعان قوساعىممەن بارۋ بۇيىرىپ وتىرعانىن جايىپ سالعانىمدى ايتساڭشى...
البەتتە, ءسوزدى بايبىشە باستاپ, توقال «قوشتاپ»... قىزىلكەڭىردەك ايتىس-تارتىس ەت ءپىسىرىم ۋاقىتقا جەتىپ جىعىلدى...
بايبىشە مەنىمەن وتكەرگەن ون بەس جىلىن جىرلاپ, وتكەنىمدى كوز الدىما اكەلىپ تاۋبەمە كەلتىردى. توقال دا توقتاماي, ونان كەيىنگى جىلداردىڭ ىڭعىل-جىڭعىلىن, ىستىق-سۋىعىن تىزبەلەپ توپەلەپ كەپ بەرگەندە... نەسىن ايتايىن, ەكەۋىنىكى دە ءجون, نە دەرىمدى بىلمەي ۇنجىرعام ءتۇسىپ ەسەڭگىرەدىم دە قالدىم.
سالعىلاسۋ ساعىزشا سوزىلىپ, داۋ-دامايعا تورەلىك ايتۋعا قۇلقىم دا, قۇقىم دا جوق ەكەنىن سەزىپ: «سوتقا بارىپ شاعىمدانىڭدار» دەپ قۇتىلعان بولىپپىن.
نە كەرەك, «قوس كەمە» قويسىن با, سوزىمە توقتاپ, كوزى اشىق نەمەلەر سوتتان ءبىر-اق شىعىپ سورلاتتى...
پالەكەتتەر سوتتا ناقپا-ناق سويلەپ, ارقايسىسى ءوز دالەلدەرىن كەلتىرىپ, بىرنەشە مارتە مىنبەرگە كوتەرىلدى... مەن نە دەيىن, ءسوز بەرگەندە «ەكەۋىنىكى دە ءجون» دەۋدەن باسقا ءسوز ايتا الماي الباستى باستى ەمەس پە.
نە كەرەك, سوت شەشىم شىعارىپ, ەڭبەگىمە بەرىلەر قوماقتى سومانى بايبىشە مەن توقالعا قىلداي ءبولىپ بەرۋگە, ال شەتەلدى ارالاۋ مەن 40 كۇندىك جولداما ەكى ادامعا بەرىلگەندىكتەن, وعان دا توقال مەن بايبىشە باراتىن بولىپ شەشىلدى...
قوس كەمەنىڭ قۇيرىعىن ۇستاعان وزىمە دە وبال جوق, ىشتەي شەتەلگە كەتكەن ەكەۋدىڭ تىلەۋىن تىلەپ, سىرتتاي انا ەكەۋى بىلە بەرمەيتىن ساياجايدا كەلەسى ءبىر «كەمەنىڭ» كۇرەڭ شايىن ءىشىپ تەرلەپ-تەپشىپ وتىرمىن.
ەرسۇلتان ماعجان
الماتى وبلىسى
اۋىلدىڭ ايتقىشتارى
كۇرشىمدەگى كاسىپكەر جولىمحان نۇرىموۆتى تانيتىندار كوپ. ال ونىڭ ويدا جوقتا تاۋىپ ايتاتىن, قاۋىپ ايتاتىن سوزدەرىن جاقىن ارالاسى جوق جۇرت بىلە بەرمەيدى.
ماي قۇيۋ ستانساسىنىڭ يەسى جولىمحاندى تۇنگى ساعات ەكىنىڭ مولشەرىندە الدەكىمدەر تەرەزە قاعىپ وياتادى. شىقسا, ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلى قاراتوعايدان كەلگەن جاس جىگىتتەر ەكەن. «اعا, – دەيدى بىرەۋى اپتىعا سويلەپ, – ءشوپشابىس ناۋقانىنىڭ كۇيىپ تۇرعانىن بىلەسىز. بىزگە سولياركا كەرەك!». «كەشىرىڭدەر, مەندە سولياركا جوق», – دەپ جاۋاپ قايتارادى جولىمحان. انالار سەنە قويماسا كەرەك.
– اعا, ءبىزدى قاز جىبەردى, – دەپ بىرەۋى اۋىلداعى تانىمال اعالارىنىڭ ەسىمىن كولدەنەڭ تارتادى. سوندا جولىمحان:
– ءاي, قاز تۇرماق تۇيەقۇس جىبەرسە دە ءبىر تامشى سولياركا جوق! – دەگەن ەكەن.
* * *
سوناۋ جەتپىسىنشى جىلداردىڭ شاماسى بولسا كەرەك. قازاق مەكتەبىنىڭ جوعارعى كلاسس وقۋشىلارىنا ورىس ادەبيەتى پانىنەن ماياكوۆسكيدىڭ كەڭەس تولقۇجاتى تۋرالى ولەڭىن جاتتاپ كەلۋ تاپسىرىلعان ەكەن. بالالار وسى ولەڭدەگى «كاك كوزا ۆ افيشۋ» دەگەن جولدى تۇسىنە الماي داعدارادى. اقىرىندا ءبىر وجەتتەۋى قولىن كوتەرىپ:
– اعاي, افيشا دەگەن نە نارسە؟ – دەپ سۇراپتى. سوندا وسى ءسوزدى ءوزى دە ۇعىنا الماي, «بىلمەيمىن» دەپ ايتۋعا نامىستانىپ وتىرعان جەتى كلاسس ءبىلىمدى سوناۋ وتىزىنشى جىلدارى العان قارتاڭ مۇعالىم:
– افيشا دەگەن – ەشكىنىڭ, جالپى مال اتاۋلىنىڭ ءسۇيىپ جەيتىن جەمى, – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.
* * *
بەلگىلى كاتونقاراعايلىق اقىن, ارداگەر ۇستاز الىبەك تويعانباەۆ بىردە جاقىن اپايىنىڭ ۇيىنە قوناققا بارىپتى. ناعاشىسىنىڭ كەلگەنىنە «قۋانىپ» ءىشىپ العان جيەنى «كۇي شەرتىپ بەرەيىن» دەپ دومبىرانى سابالاپ, داڭعىرلاتىپ, ابدەن مازانى الادى. مەزى بولعان الەكەڭ ءبىر ۋاقىتتا انانىڭ بەتىنە قاراپ:
– ءتۇۋ, شىراعىم-اي, قۇلاعىمنىڭ قۇرىشىن قاندىردىڭ عوي, – دەگەن ەكەن. «كۇيىم شىنىمەن ۇناپ قالدى ما؟» دەپ ويلاعان جيەنى:
– نەمەنە, جاقسى ما ەكەن شەرتكەنىم؟ – دەپ وعان ۇمىتتەنە قارايدى.
– كەرەمەت! – دەگەن ەكەن سوندا الىبەك. – تەسىك لەگەندى وقىرالاعان سيىردىڭ قۇيرىعىنا بايلاپ جىبەرگەندە ءدال وسىنداي ءۇن شىعاراتىن ەدى...
حاسەن زاكاريا
شىعىس قازاقستان وبلىسى
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن
بەرىك سادىر
