– قايرات ابدىرازاق ۇلى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ەل اۋماعىندا الار ورنى مەن اتقارار قىزمەتىنىڭ ءمان-ماڭىزى وتە جوعارى. ويتكەنى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ باستى تاعايىنى – قازاقستاندا نەگىزگى زاڭنىڭ تىكەلەي قولدانىلۋى ءپرينتسيپىن ورنىقتىرۋ, قۇقىقتىق جۇيەگە كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋ, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ. بۇل قالاي قامتاماسىز ەتىلەدى؟
– الدىمەن ايتارىم, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس باستى ماقسات قۇقىق ۇستەمدىگى دەپ ايقىنداعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ دايەكتى ۇستانىمىن تولىعىمەن قولدايدى. ال ەلباسىمىز «حالىق – بيلىكتىڭ قاينار كوزى, كونستيتۋتسيا – كوپتىڭ كيەلى ءسوزى» دەگەن بولاتىن. وسى «كيەلى قۇجاتتىڭ» مىزعىماستىعى مەن بۇكىل رەسپۋبليكا اۋماعىندا جوعارى تۇرۋى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە تاپسىرىلعان. سول سەبەپتى دە كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىندا ەرەكشە ورىن بەرىلگەن. ەندەشە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس كونستيتۋتسيانى ءتۇسىنۋ جانە عىلىمي ۇعىنۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ونىڭ ەرەجەلەرى مەن نورمالارىن تەرەڭ يگەرۋ بويىنشا وزىنە جۇكتەلگەن ميسسيانى باسقا ۇيىمداستىرۋشىلىق نىساندار ارقىلى دا ءساتتى اتقارىپ كەلەدى. بۇعان قوزعاۋ سالار العىشارتتار كوپ. قازاقتا ء«بىلىپ ايتقان سوزگە قۇن جەتپەيدى, تاۋىپ ايتقان سوزگە شىن جەتپەيدى» دەيدى. راسىندا وسى سوزدەردىڭ تولىق ماعىناسىمەن ۇندەسكەن بيىلعى جىلعى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ جاڭا الەمدە جەتىستىككە جەتۋ جولىنداعى ءبىرىنشى كەزەكتە قولعا الىنۋى ءتيىس ىستەردىڭ كەشەنىن تولىق ايقىنداپ بەرىپ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنا كەپىلدىكتەردى نىعايتۋ جانە قۇقىق ۇستەمدىگى قاعيداتىن جاپپاي ورنىقتىرۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. دەمەك ءسوزدىڭ شىنى كەرەك, وسى جولداۋ جاريالانعاننان بەرگى ءبىر جىل ىشىندە ەلىمىزدى قوعامدىق-ساياسي جاڭعىرتۋ بويىنشا اۋقىمدى ءىس-شارالار اتقارىلىپ, كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردى ودان ءارى بايىتۋعا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپالىن تيگىزگەن ايتۋلى وقيعالار ورىن الدى. ول كەشەندى ىستەردىڭ الەۋمەتتىك سيپاتىن ەلباسىنىڭ 2018 جىلعى 5 ناۋرىزدا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا جاريالاعان «بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» پارمەندى تۇردە بايىتا ءتۇستى.
– اتا زاڭ تالاپتارى ءومىر ءسۇرۋ سالتىمىزعا اينالسا, قۇقىقتىق جاعداي دا جاقساراتىنى ءسوزسىز. ەندەشە وسى ماقساتتا كونستيتۋتسيامىز ارقىلى جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما نە بەردى؟
– جالپى, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگى جانە ونىڭ دامۋى ءۇشىن 2017 جىلعى 10 ناۋرىزداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭى ارقىلى جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەلىمىزدىڭ جاڭا كونستيتۋتسيالىق شىنايىلىق جاعدايىندا ءومىر سۇرۋىنە كەڭىنەن جول اشتى. بۇل ورايدا اتالعان جولداۋدىڭ كوپتەگەن يدەيالارى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ەرەجەلەرىمەن سايكەس كەلەدى جانە ولاردى ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋ ءبىر-ءبىرىن ءوزارا تولىقتىرا تۇسەتىندىگىن كورسەتتى. جولداۋدا ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنا كەپىلدىكتى نىعايتۋ, قۇقىق ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن ىزگىلەندىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتىلعان. مىنە, بۇلاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا كونستيتۋتسيالىق نوۆەللالاردى ومىرگە ەنگىزۋ ۇدەرىسى ءۇش باعىتتا توعىستىرىلدى. بۇل – زاڭداردى جانە باسقا دا قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋ, ياعني جاڭارتىلعان كونستيتۋتسياعا قولدانىستاعى زاڭنامانى سايكەستەندىرۋ; جاڭا قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن قالىپتاستىرۋ; قوعامدىق سانانى, سونىڭ ىشىندە ازاماتتار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن جاڭعىرتۋ.
ارينە كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى بىرقاتار جارلىقتاردى تۇزەتتى, پارلامەنت كونستيتۋتسيالىق جانە اعىمداعى زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزدى, ال كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوزىنىڭ كەيبىر نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنىڭ زاڭدى كۇشىن جويدى. وسىلايشا كونستيتۋتسيالىق رەفورما تەك نەگىزگى زاڭنىڭ ماتىنىمەن عانا شەكتەلمەي, قولدانىستاعى بارلىق دەڭگەيدەگى زاڭدار جانە زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردەگى ەلەۋلى وزگەرىستەرمەن قۋاتتالىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندەي, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قورجىنىندا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بىرقاتار قۇقىقتىق ۇستانىمدار مەن ۇسىنىستار بار. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ پروتسەستىك نەگىزدەرىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىندا ەسكەرىلدى. ايتا كەتەيىك, قىلمىستان جابىرلەنگەن ازاماتتاردىڭ م ۇلىكتىك زيانىن وتەۋگە مەملەكەتتىڭ قارجىلىق قاتىسۋىنىڭ قاجەتتىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قۇقىقتىق ۇستانىمدارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى جىل باسىندا «جابىرلەنۋشىلەرگە وتەماقى قورى تۋرالى» زاڭىنا قول قويدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ كوپ جىلدار بويى ايتىپ كەلە جاتقان «بايقوڭىر» كەشەنىنىڭ اۋماعىندا ءبىزدىڭ ازاماتتاردى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءتارتىبىن وزگەرتۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تاۋىپ جاتىر. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسكەن جۇمىسى بارىسىندا بۇل ماسەلە بويىنشا قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا ۇكىمەتارالىق كەلىسىمنىڭ جاڭا جوباسىن ازىرلەۋ تۋرالى ءبىر شەشىمگە قول جەتكىزىلدى.
جالپى, بىلە بىلسەك, كونستيتۋتسيانى ومىرگە ەنگىزۋ, كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتى ورنىقتىرۋ: ادام قۇقىقتارى سالاسىندا جالپىعا تانىلعان پرينتسيپتەر مەن ستاندارتتاردى ساقتاي وتىرىپ, بارلىق قۇقىقتىق اكتىلەردى نەگىزگى زاڭعا قاتاڭ سايكەستىكتە قابىلداۋ, ەڭ الدىمەن, كونستيتۋتسيالىق مادەنيەت دەڭگەيىن كوتەرۋ قاجەتتىگىن بىلدىرەدى. ال كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ پايىمداۋىنشا, اتا زاڭنىڭ جەتەكشىلىگىمەن كونستيتۋتسيوناليزمدى نىعايتۋ قۇقىق ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتكەن جاعدايدا عانا تولىققاندى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. ول ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلدىلىگىن; زاڭدىلىق رەجىمىنىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىن; قۇقىقتىق ايقىندىلىقتى; ادىلدىكتى جانە زاڭ الدىندا جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ تەڭدىگىن; مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىرتۇتاستىعىن بارىنشا قامتيدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ كوپتەگەن ۇسىنىستارى وسى مىندەتتەردى شەشۋگە باعىتتالعان. ولاردىڭ ءبىر بولىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىنان تۋىندايدى.
– بۇل مىندەتتەر قالاي شەشىمىن تاپپاق؟
– بۇل مىندەتتەردى شەشۋدە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءمانى تەرەڭ ءبىراز شارالاردى ىسكە اسىرۋدا. ماسەلەن, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس «رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە قوعامدىق سانانىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق مادەنيەتىن جاڭعىرتۋ بويىنشا جۇمىس ىستەۋدە. قويىلعان مىندەتتىڭ اۋقىمدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, قۇقىقتى ناسيحاتتاۋ جانە كونستيتۋتسيالىق پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋدى جالپى مەملەكەتتىك دەڭگەيگە كوتەرۋ قاجەت. ول بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وسى ماسەلەلەرمەن جۇيەلى تۇردە تۇراقتى اينالىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. عىلىمي ايقىندالعان ينديكاتورلار نەگىزىندە قولدانىستاعى قۇقىقتى جانە قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى تۇرعىسىنان تالداپ وتىراتىن كونستيتۋتسيالىق مونيتورينگتىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن ەنگىزۋ كەرەك. وسى باعىتتاعى جۇمىسپەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەستەن باسقا دا ءتيىستى سالاداعى ساياساتتى جاسايتىن, كونستيتۋتسيالىق جانە زاڭنامالىق نورمالاردى قولدانۋدى جانە ىسكە اسىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار اينالىسۋى ءتيىس.
– جاستاردى كونستيتۋتسيالىق پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ ءىسىن مەملەكەتتىك دەڭگەيگە كوتەرۋدە زاڭنامالىق نورمالاردى قولدانۋدىڭ ءرولى زور دەيمىز. ويتكەنى زاڭ ۇستەمدىگى دەگەنىمىز, الدىمەن قۇقىقتىق قورعالۋدىڭ كوزى عوي. وسى ورايدا ادامنىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن قورعاۋدا كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردىڭ تەپە-تەڭدىگىنە قالاي قول جەتكىزىلەدى؟
– حالىق جازۋشىسى شەرحان مۇرتازا: «زاڭ – مەملەكەتتىڭ توعىز قابات, تور كوزدى ساۋىتى» دەگەن بولاتىن. دەمەك قۇقىن قورعايمىن دەگەن ادامعا الدىمەن زاڭنىڭ ۇستەمدىگى ايقىن بولۋى قاجەت. ول ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى كونستيتۋتسيانىڭ ۇستەمدىگى قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. بۇل ونىڭ جاسامپاز الەۋەتىن اشۋعا باعىتتالعان قوسىمشا زاڭدى شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى. سەبەبى كەي جاعدايلاردا كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە ماڭىزدىلىق دارەجەسىن قانداي دا ءبىر شكالا بويىنشا ەسەپتەۋگە كەلمەيتىن كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتار اراسىندا ءسىز ايتقانداي, تەپە-تەڭدىك ىزدەۋگە تۋرا كەلەدى. مىسالى, ءبىر جاعىنان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى, قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ, ال ەكىنشى جاعىنان, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدىڭ شەكتەن تىس شەكتەلۋى مەن ءمانىنىڭ بۇرمالانۋىن بولدىرماۋ قاجەت. وسى وتە ماڭىزدى ماسەلەلەردە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءجيى زاڭدى زەردەلىلىك تانىتىپ, كونستيتۋتسياعا نەگىزدەلگەن, ءاربىر ناقتى دامۋ كەزەڭىندە ورتاق مۇددەلەرگە جاۋاپ بەرەتىن نەعۇرلىم وڭتايلى بالانس تابادى. ارينە كوپ جاعدايلاردا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوز قىزمەتىندە باستى كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىق بولىپ تابىلاتىن ادامعا, ونىڭ ومىرىنە, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا ارتىقشىلىق بەرەدى.
ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قاراعاندى وبلىسى يۋۆەنالدىق سوتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا «نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىنىڭ كونستيتۋتسيالىعىن تەكسەردى. ءسابيدىڭ ومىرگە كەلۋى مەن بالا رەتىندە دامۋى بوسانعانعا دەيىنگى جانە ودان كەيىنگى كەزەڭدە بالا مەن انانىڭ ماتەريالدىق جاعدايىمەن تىكەلەي بايلانىستى. سول سەبەپتى دە انانىڭ جانە بالانىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن بارا-بار قورعاۋعا كەپىلدىك بەرۋ قاجەت دەپ ءتۇسىندىردى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوز شەشىمىندە وسى ماسەلەلەرگە ايرىقشا ءمان بەرىپ, سونىمەن قاتار كودەكستە كوزدەلگەن كەيبىر ۇعىمداردىڭ مازمۇنىن جانە ۋاقىت شەكتەرىن زاڭنامادا انىقتاۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. وسىعان بايلانىستى كەڭەس انا مەن بالانىڭ قۇقىقتارىن جانە بوستاندىقتارىن نەعۇرلىم تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءتيىستى زاڭنامالىق شارالار الۋ تۋرالى ۇسىنىم بەردى.
سونىمەن قاتار كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قاراعاندى وبلىسى تەمىرتاۋ قالالىق سوتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگىنەن تىس تۇراقتى تۇرعىلىقتى جەرگە كەتۋ ءتارتىبىن رەتتەيتىن قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ وسال تۇستارىن انىقتاعان بولاتىن. ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن ءتيىستى قاعيدالارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىنە قاراماستان, ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, بۇل ماسەلەگە قاتىستى زاڭنامالىق اكتىلەردى ودان ءارى جەتىلدىرۋ بۇگىنگى تاڭدا ءالى دە وزەكتىلىگىن ساقتايدى. ال 2017 جىلعى وزگەرىستەرگە سايكەس كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جولداناتىن سوت ۇسىنىسى تەك قانا سوت توراعاسىنىڭ قولىمەن جىبەرىلۋ تالابى شەكتەلدى. ەندى ءاربىر سۋديا وندىرىستەگى ءىس بويىنشا كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە ءوزى جۇگىنۋگە قۇقىلى. قابىلدانعان شارالاردى سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان دەپ قاراستىرعان ءجون, بۇل ءۇردىستىڭ جالعاسا بەرەتىنىنە سەنىم بار. دەي تۇرعانمەن وسىنداي سوت وتىنىشتەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق ءىس جۇرگىزۋ وندىرىسىنە قابىلدانعانى تۋرالى وزگە دە سوتتاردى حاباردار ەتۋ تەتىگى ءالى دە ناقتىلاۋدى قاجەت ەتەدى.
– مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ازاماتتارىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتىق ساناسىن جاڭعىرتۋ بويىنشا ىزگىلىكتى ىستەردىڭ اتقارىلىپ جاتقانى بەلگىلى. الايدا ول كوزدەگەن ماقساتتى مەجەدەن تابىلىپ وتىر ما؟
– وتكەن جيىرما جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتىق ساناسىندا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ورىن الدى. ولار كونستيتۋتسيالىق تالاپتاردىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ءوز ۇستانىمدارىن دالەلدەگەن كەزدە كونستيتۋتسيالىق نورمالارعا سىلتەمە جاسايتىن بولدى. الايدا ءوزىڭىز ايتقانداي, ولاردىڭ سانى وتە كوپ دەپ ايتۋ قيىن. سوندىقتان قازىرگى تاڭدا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قىزمەتى «رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە قۇقىق ۇستەمدىگىنىڭ ساقتالۋى مەن جاپپاي زاڭعا مويىنسۇنۋشىلىقتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ قۇقىقتىق مادەنيەتتى ارتتىرۋدى دا قامتيدى. قۇقىقتانۋشىلاردىڭ تىلىمەن ايتقاندا, كونستيتۋتسيالىق پاتريوتيزم مەملەكەتىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. ونىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى قۇقىق ۇستەمدىگى مەن قۇقىقتىق ءتارتىپ, جاپپاي زاڭعا مويىنسۇنۋشىلىق پەن قاۋىپسىزدىك, ەركىندىك پەن جاۋاپكەرشىلىك دەيمىز. ال ەندى قازىرگى تاڭدا ەلدە كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىق رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ابزال مىندەت – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» 2017 جىلعى 10 ناۋرىزداعى زاڭىن قابىلداۋ ارقىلى قول جەتكىزىلگەن جانە زاڭنامادا ەلەۋلى وزگەرىستەرمەن نەگىزدەلگەن جاڭا كونستيتۋتسيالىق شىنايىلىق جاعدايىندا نەگىزگى زاڭنىڭ بەدەلىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋ. سوندا كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتاردى تولىققاندى ىسكە اسىرۋ ارقىلى قازاقستان العا قويعان جوعارى ماقساتتارعا جەتەتىنىنە كامىل سەنەمىن.
جالپى, اتا زاڭ قابىلدانعاننان بەرى وتكەن كەزەڭ, ءجۇرىپ وتىلگەن جولعا باعا بەرىپ, كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەردىڭ ەل جەتىستىكتەرىندەگى ماڭىزىن ۇعىنىپ-تۇسىنۋگە جەتكىلىكتى. قازىرگى ۋاقىتتا كونستيتۋتسيانىڭ باستى تۇراقتاندىرۋشى ءرول اتقارعانىن, ەلىمىزدىڭ كەڭ اۋقىمدى داعدارىستان شىعۋىنا ىقپال ەتكەنىن بارلىعى دەرلىك مويىندايدى. ول ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق وزگەرىستەردىڭ باستى ساياسي-قۇقىقتىق نەگىزى بولدى. نەگىزگى زاڭ قازاقستاندىق مەملەكەتتىلىكتىڭ بارلىق قاجەتتى بەلگىلەرىن بەكىتتى. بۇل مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاڭا جۇيەسى, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ جالپىعا تانىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى, يدەولوگيالىق جانە ساياسي پليۋراليزم, پارلامەنتاريزم, كوپپارتيالىق جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ باسقا دا ينستيتۋتتارىنىڭ قاعيداتتارى, مەنشىك نىساندارىنىڭ كوپتۇرلىلىگى, سوت تورەلىگى, كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ, اۋماقتىق تۇتاستىق پەن مەملەكەتتىك شەكاراعا قول سۇعىلماۋشىلىق, قولدانىستاعى قۇقىق, ەگەمەندىك, مەملەكەتتىك ءتىل مەن رامىزدەر جانە تاعى باسقالارى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
