الەم ەلدەرىن تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىككە ۇندەگەن قازاقستاننىڭ جارقىن باستاماسى بۇگىندە جاھان جۇرتشىلىعىنا ۇلگى بولىپ وتىر. بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسىنىڭ 64-ءشى سەسسياسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا, بۇل كۇن – حالىقارالىق يادرولىق قارۋعا قارسى كۇرەس كۇنى بولىپ بەكىتىلگەنى بارشاعا ءمالىم. باسقوسۋ بارىسىندا «يادرولىق قارۋدى جويۋ قوزعالىسى تۋرالى», «حيروسيما مەن سەمەي قالالارىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس», «سەمەي پوليگونىنداعى يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەككەندەردىڭ بۇگىنگى جاعدايى» ءتارىزدى تاقىرىپتار تالقىلانىپ, الداعى ماقساتتار ءسوز بولدى. زوبالاڭنان زارداپ شەككەندەردىڭ مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك جاعدايىنا شولۋ جاسالىپ, تاجالدان اجال قۇشقان جاپوندىقتارعا ارنالىپ سالاۋات ايتىلدى.
– جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدان باس تارتىپ, يادرولىق سىناق الاڭىن جابۋ ماسەلەسى دۇنيەجۇزى بويىنشا ەڭ ءبىرىنشى قازاقستاندا كوتەرىلدى. قازاق جەرىندە «نەۆادا-سەمەي» انتيادرولىق قوزعالىسى قۇرىلدى. بۇل – يادرولىق قارۋدان جاپا شەككەن قازاقستاندىقتاردىڭ عانا ماسەلەسى ەمەس, بۇل – الەم حالقىنىڭ جانايقايى ەدى. وسى حالىقتىق باستاماعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تىكەلەي قولداۋ كورسەتىپ, ءوز جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاپتى. ارادا 5 جىل وتكەندە رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى بارلىق يادرولىق قارۋلار ەل اۋماعىنان شىعارىلدى. بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتىمىز يادرولىق قارۋسىز ەلگە اينالىپ, الەمدى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا باستاپ وتىر. يادرولىق قارۋدان كەلەتىن قاسىرەتتى سوزبەن تولىق ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ول – ەكولوگيالىق اپات, ب ۇلىنگەن توپىراق, جارامسىز سۋ, لاستانعان اۋا. بۇل قاسىرەتتەر جەر بەتىنە قاتەر ءتوندىرىپ, تابيعات پەن ادامزاتقا ۇلكەن زيان كەلتىردى. جاپونياداعى حيروسيما, ناگاساكي مەن قازاقستانداعى سەمەي پوليگونىندا بولعان الاپات يادرولىق جارىلىستاردىڭ زاردابىن حالىق ءالى دە كورىپ كەلەدى. سوندىقتان, يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ جەر بەتىندەگى بارشا حالىقتىڭ باستى مىندەتى بولۋى ءتيىس, – دەيدى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك تىلەكتەس ەسپولوۆ.
حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا «جاپونيا-ەۋرازيا ەلدەرى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى تاكەدا ماساناو «جاپون جەرىندەگى يادرولىق قارۋدى جويۋ قوزعالىسى تۋرالى» بايانداپ, ەكى ەلگە ورتاق ماسەلەلەردى بىرلەسىپ شەشۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. سونداي-اق حيروسيمادان كۋروكاۆا تومياكي, توكيودان يامادا تاە سىندى جاپوندىق دەلەگاتسيا مۇشەلەرى تاقىرىپقا وراي ءوز ويلارى مەن ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
اتالمىش ۋنيۆەرسيتەت جاپونيالىق ارىپتەستەرمەن رۋحاني, عىلىمي-يننوۆاتسيالىق باعىتتا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان. وقۋ وشاعىنداعى تاربيە جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2004 جىلدان بەرى «ولجاس سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيە ينستيتۋتى» جۇمىس ىستەيدى. ينستيتۋتتا «نەۆادا-سەمەي» تاقىرىبىن قامتيتىن «تازا پلانەتا» مۋزەيى دە ىسكە قوسىلعان. وعان قوسا وزىق زەرتحانالىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان «قازاقستان-جاپون يننوۆاتسيالىق ورتالىعى» دا بار. ەسكە سالساق, حالىقارالىق باعدارلامالار بويىنشا بىرىككەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ماقساتىندا جاپونيانىڭ «JEOL» جانە «Shimadzu» كونتسەرندەرىمەن جاسالعان مەموراندۋم نەگىزىندە قۇرىلعان بۇل ورتالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 80 جىلدىعىنا وراي ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعان بولاتىن.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
