قازاقستان ۇسىنىستارى قاشاندا ۇتىمدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىدان 25 جىل بۇرىن ءوزى باستاماشى بولعان قوردىڭ قاتىسۋشى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ سامميتىندە ۇتىمدى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. الدىمەن قوردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىمىن تارتىپكە كەلتىرۋ مەن باسقارۋ جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋعا دەيىنگى ءىس-شارالار اۋماقتىق اۋقىمنان شىعىپ كەتكەن ارال ماسەلەسىن بىرىڭعايلاۋى ءتيىس. نۇرسۇلتان نازارباەۆ, گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ, شاۆكات ميرزيوەۆ, ەمومالي راحمون, سوورونباي جەەنبەكوۆ قابىلداعان قۇجاتتا قازاقستان تاراپىنىڭ وزگە دە ۇسىنىستارى كورىنىس تاپتى.
جالپى, وتكەن شيرەك عاسىردا ارالدىڭ ماسەلەسىنە بايلانىستى قورعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر كورپەلەرىنە قاراي كوسىلىپ, شاما-شارقىنشا قارجى ءبولىپ كەلسە, ولارعا قوسا دۇنيەجۇزىلىك قارجى ينستيتۋتتارى, جەكەلەگەن مەملەكەتتەر قارجىلاي جاردەم ەتتى. ارالدىڭ تاعدىرى جايىندا الدىمەن دابىل قاعىپ, ەكولوگيالىق اپاتتىڭ زاردابىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىنبەرىنە دەيىن جەتكىزگەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جانايقايىن الەمدىك قوعامداستىق ەستىدى.
ارنايى باعدارلامالار قابىلدانىپ, قارجى قۇيىلا باستاعان سوڭ ارال اۋماعىنىڭ تىرشىلىگىنە قان جۇگىرىپ, تەڭىز ۇلتانىنان سۋ كەتە باستاعان ۋاقىتتا ۇدەرە كوشە باستاعان ەل تۇراقتادى. بۇگىندە ارالدىڭ سۋى سارقىلعانىمەن, اينالاداعى ەلدى مەكەندەر ارتەزيان قۇدىقتارىنان اتقىلاعان ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلعان. اۋىلدار, اۋدان ورتالىقتارى گازداندىرىلىپ, تەزەك تەرىپ, سەكسەۋىل شاباتىن كۇن دە كەلمەسكە كەتتى. بۇل دا بولسا شاتقاياقتاعان ەكولوگيالىق جاعدايعا دەمەۋ بولۋدا. بالىق شارۋاشىلىعى قالپىنا كەلە باستادى. بۇرىن ەڭبەككەرلەرى تالاي شىعارماعا ارقاۋ بولىپ, وندىرىستىك بالىق ءوندىرۋدىڭ بيىك ساتىسىنا شىققان بالىقشىلار وسىدان 15-20 جىل بۇرىن بىرەر كيلو بالىققا زار بولسا, قازىر جىلىنا 8 مىڭ توننا بالىق اۋلانۋدا. مىنە, بەرەكەنىڭ باستاۋى.
ورامى كەلگەندە ءدال وسى ماسەلەلەردى جەتىلدىرە ءتۇسۋ – حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنا قاتىسۋشى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ مەرەيتويلىق ءسامميتىنىڭ وزەگىنە اينالدى. ال مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇرىكمەنستانعا ساپارى شاقىرۋشى تاراپتىڭ باسشىسىمەن كەزدەسۋدەن باستالعان بولاتىن...
سۋ دەڭگەيى – 42 مەتر
قازاقستان پرەزيدەنتى حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ قۇرىلتايشى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ وتىرىسىندا ءسامميتتىڭ حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ءوتۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى زور ەكەنىن ايتىپ, وسى جالپىوڭىرلىك ماڭىزدى باسقوسۋ الاڭىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ مۇندا ارال تەڭىزى مەن ارال ايماعىنىڭ كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, سۋ شارۋاشىلىعى جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– ارالدى قۇتقارۋ قورى حالىقارالىق دەڭگەيدە بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋدە. سونىڭ ارقاسىندا ارال وڭىرىنە الەمدىك قوعامداستىق پەن حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى تاراپىنان ايتارلىقتاي كومەك كورسەتىلىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ بىرلەسە جۇمىس ىستەگەنىمىزدىڭ ارقاسىندا بۇل قور بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى جانىنداعى باقىلاۋشى مارتەبەسىنە يە بولدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ورتالىق ازياداعى ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارى وڭىردەگى حالىقتاردىڭ ورتاق يگىلىگى ەكەنىنە توقتالدى, سونداي-اق وسى ايماقتاعى مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى ءتيىمدى شەشىمدەر ىزدەستىرىپ, وڭتايلى يدەيالار مەن ناقتى جوبالار ۇسىنىپ جاتقانىن ايتتى.
– تۇرىكمەنستاننىڭ باستاماسى بويىنشا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دەڭگەيىندە ارال ايماعى ەلدەرىنە ارنالعان بۇۇ-نىڭ ارنايى باعدارلاماسىن قابىلداۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. تاجىكستاننىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى 2018 جىلدان باستاپ «سۋ – ورنىقتى دامۋ كوزى» اتتى حالىقارالىق ءىس-قيمىلدىڭ ونجىلدىعىن جاريالادى. وزبەكستان بيىلعى ماۋسىم ايىندا تاشكەنتتە ورتالىق ازيانىڭ حالىقارالىق ەكولوگيالىق فورۋمىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزدى. قىرعىزستاننىڭ باستاماسى بويىنشا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قۇرىلىمدارىنىڭ قولداۋىمەن «شۋ جانە تالاس وزەندەرىنىڭ باسسەيندەرىنە ارنالعان ءىس-قيمىلداردىڭ ستراتەگيالىق باعدارلاماسى» ازىرلەندى, – دەدى قازاقستان باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ وسى باعىتتا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ جاتقانىن ايتىپ, ەلدەر دەلەگاتسيالارىن بيىلعى 10-12 قازاندا استانادا وتەتىن ترانسشەكارالىق سۋ اعىنى مەن حالىقارالىق كولدەردى قورعاۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى بۇۇ كونۆەنتسياسىنا مۇشە تاراپتار كەڭەسىنىڭ سەگىزىنشى سەسسياسىنا قاتىسۋعا شاقىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن وڭ ناتيجەلەرگە ارنايى توقتالدى.
– «سىرداريا وزەنىنىڭ ارناسىن رەتتەۋ جانە ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىن ساقتاۋ» اۋقىمدى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە سىرداريا وزەنىنىڭ تومەنگى سالاسىنداعى ەكولوگيالىق جاعداي ەلەۋلى تۇردە جاقساردى. سولتۇستىك ارال قالپىنا كەلىپ, وندا سۋدىڭ دەڭگەيى 2010 جىلدان بەرى تۇراقتى تۇردە 42 مەترلىك كورسەتكىشتى ۇستاپ تۇر. سۋدىڭ تۇزدىلىعى تومەندەپ, تەڭىزدىڭ قورەكتىك بازاسى, وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسى قالپىنا كەلۋدە. ارال تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىندەگى ميكروكليمات پەن الەۋمەتتىك جاعداي جاقساردى. بالىق وڭدەيتىن بىرقاتار كاسىپورىن اشىلىپ, ولاردىڭ ءونىمى شەتەلگە ەكسپورتتالۋدا, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ شاعىن قۇرامدا وزەكتى پروبلەمالاردىڭ, ۇيىمنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى مىندەتتەرىنىڭ ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلانعانىنا نازار اۋدارىپ, قازاقستان ۇسىنعان شارالارعا ارنايى توقتالدى.
– قوردىڭ قازىرگى ينستيتۋتتارىنىڭ نەگىزىندە حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىمى مەن شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋ قاجەت. ارال تەڭىزى باسسەينىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋدىڭ, ءبولۋدىڭ, ەسەپكە الۋدىڭ, مونيتورينگ جاساۋدىڭ, سونىڭ ىشىندە ولاردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى. قازىرگى جاعدايدا ورتالىق ازيانىڭ حالىقارالىق سۋ-ەنەرگەتيكالىق كونسورتسيۋمىن قۇرۋ ماسەلەسىنە قايتا ورالۋدىڭ ماڭىزى زور. حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ اتقارۋشى كوميتەتىن ەلدەرىمىزدىڭ بىرىنە تۇراقتى ورنالاستىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ كەرەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى بۇگىنگى كەزدەسۋ حالىقارالىق اۋقىمداعى ماڭىزدى وقيعا بولىپ سانالاتىنىن جانە سۋ رەسۋرستارى مەن ەكولوگيا ماسەلەلەرى بويىنشا وڭىرلىك كووپەراتسيا ۇدەرىسىنە تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز مۇندا جاڭا باسىمدىقتار مەن مىندەتتەردى انىقتادىق. ورتالىق ازيانىڭ ورنىقتى دامۋى مەن وركەندەۋى ءۇشىن بۇل ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ماڭىزى اسا زور. سوندىقتان مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ءارى قاراي بىرلەسىپ ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىل جاساۋىمىزدى تالاپ ەتەدى. مەن قازاقستاننىڭ ارقاشان دا وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى جونىندە دايەكتى ءارى سەنىمدى ارىپتەس ەكەنىن جانە سولاي بولىپ قالا بەرەتىنىن نىق سەنىممەن ايتقىم كەلەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ۇسىنىلدى
مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ قۇرىلتايشى مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرلەسكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى جۋرناليستەر مەن رەسمي دەلەگاتسيالار مۇشەلەرىنىڭ الدىندا سويلەگەن سوزىندە تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتىنە ءداستۇرلى قوناقجايلىلىق كورسەتكەنى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, ءسامميتتىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل كەزدەسۋىمىزدىڭ الەمنىڭ بارشا مۇسىلمان قاۋىمى ءۇشىن قاسيەتتى قۇربان ايت مەرەكەسىنەن كەيىن وتكىزىلۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى زور. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, باۋىرلاس حالىقتارعا باق-بەرەكە, بەيبىت ءومىر, اماندىق تىلەيمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ارال داعدارىسى ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ءىرى ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتىپ, 50 جىل ىشىندە تەڭىزدىڭ اۋماعى 9 ەسە كەمىپ, سۋ كولەمى 30 ەسە ازايعانىن ايتتى.
– جىل سايىن ارال تەڭىزىنىڭ كەۋىپ قالعان ۇلتانىنان جەلمەن بىرگە 80 ميلليون توننا ۋلى تۇز كوتەرىلەدى. بۇل تۇز شاڭدى داۋىلمەن باتىس ەۋروپادان گيمالايدىڭ شىڭدارىنا دەيىن مىڭداعان شاقىرىمعا تارالىپ, ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا جانە ەلدەرىمىزدىڭ ەكولوگيالىق جۇيەسىنە زاردابىن تيگىزۋدە, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ارال ايماعىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق ارالدى قورعاۋ قورىنىڭ قۇرىلتايشى مەملەكەتتەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن قولداۋ ءۇشىن تاراپتاردىڭ وسى پروبلەمامەن اينالىساتىن دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىققا, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا, بارلىق قورلار مەن بانكتەرگە جۇگىنگەنى ءجون دەپ تاپقانىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز ءوز تاراپىمىزدان قوردىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە ۋاعدالاستىق. بارلىق ماسەلەلەردى, سونىڭ ىشىندە ەسكىرگەن شەشىمدەردى, سونداي-اق قوردىڭ بارلىق باسقارۋشى جانە اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن تالداۋ ماسەلەسىن شاعىن قۇرامدا اشىق تالقىلادىق, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى سۋ شىعىنىن 50-60 پروتسەنتكە قىسقارتىپ, ونىمدىلىكتى 4-5 ەسە ارتتىراتىن تامشىلاتىپ سۋارۋ سياقتى زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ جانە سۋارۋعا قولدانىلاتىن سۋدى ۇنەمدى پايدالانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
– زاماناۋي عىلىمي ۇستانىمدارعا نەگىزدەلگەن وتە ماڭىزدى ۇسىنىستار بولدى. مىسالى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ءارى اۋىل شارۋاشىلىعىندا مالعا جەم دايىنداۋدىڭ كوزى بولا الاتىن, سونداي-اق تۇزدىڭ كوتەرىلۋىن بولدىرمايتىن, تۇزعا ءتوزىمدى جاسىل كوشەتتەر وتىرعىزۋ ماسەلەسى ايتىلدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ۇسىنىستاردىڭ ءبارى ءسامميتتىڭ كومميۋنيكەسىندە بەكىتىلگەنىنە توقتالىپ, تۇرىكمەن تاراپى بارلىق ۇسىنىستاردى جيناقتايتىنىن, ال اتقارۋشى كوميتەت الداعى ءىس-قيمىلداردىڭ ناقتى جوسپارىن ازىرلەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
جيىن سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى تاراپتاردىڭ سۋ شارۋاشىلىعى, ءوڭىردىڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق جانە ەكولوگيالىق اسپەكتىلەرى جونىندەگى ۇستانىمدارىن جاقىنداستىرۋ ماسەلەلەرىن ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاعانىن اتاپ ءوتىپ, قازاقستان وتكەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەلەرىن جوعارى باعالايتىنىن ايتتى.
ارال – ىنتىماققا ءزارۋ ايماق
حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ وتكەن جىلدارىنا از-ماز شولۋ جاساپ وتسەك, 25 جىلدا تاعدىرلى تەڭىزگە بايلانىستى قابىلدانعان تاعدىرشەشتى شەشىمدەر ناتيجەسىز بولعان ەمەس. بىراق جۋرناليستەر الدىندا وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ تۇرىكمەنباشى ءسامميتىنىڭ كەلىسسوزدەرى وڭايعا سوقپاعاندىعىن ايتىپ قالدى. ويتكەنى 2009 جىلدان بەرى قورعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ باسى قۇرالماعان. ءارى تارتىپ, بەرى جىعۋلار, ىشكى ۇستانىمدار ۋاقىت تىزگىنىن تەجەي السىن با؟ ونىڭ ۇستىنە, قىرعىزستان تاراپى قور جۇمىسىنا بەيتاراپ قاراپ, ونى سوورونباي جەەنبەكوۆ قوردىڭ سول كەزدەگى جۇمىسى قىرعىزستاننىڭ مۇددەلەرىنە سايكەس كەلمەۋىمەن ءتۇسىندىردى. بىراق الداعى ۋاقىتتا ۇيىم جاڭعىرار بولسا, قور جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىساتىندىقتارىن مالىمدەدى.
ال تۇرىكمەنستان مەن تاجىكستان تاراپتارى قوردىڭ قالىپتى جۇمىسىنا مۇددەلىلىك ءبىلدىردى.
سايىپ كەلگەندە, ەلىمىز ەگەمەندىككە جەتكەن جىلدارداعى ەلەڭ-الاڭدا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارالعا بايلانىستى الاڭداۋشىلىعى جوعارى ناتيجە بەرىپ وتىر.
حاقق قازاقستانداعى اتقارۋ ديرەكتسياسىنىڭ ديرەكتورى بولات بەكنيازدىڭ ايتۋىنشا, سولتۇستىك ارالدى رەتتەۋ جوباسى اياسىندا بىرقاتار ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلعان. سىرداريانىڭ سۋ وتكىزۋ قۋاتى ارتا ءتۇسىپ, جاعالاۋ, وزەن ارنالارى شەگەندەلگەن. ياعني سۋدىڭ ىسىراپ بولماۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان.
– قازاقستان تاراپىنان كوكارال بوگەنى سالىنعان سوڭ سولتۇستىك ارالداعى سۋ دەڭگەيى 42 مەترگە كوتەرىلدى. ارالدىڭ تاريحىندا سۋدىڭ ەڭ بيىك دەڭگەيى 53 مەتر بولعانىمەن, قازىرگى شاماسىنىڭ ءوزى 27 شارشى كيلومەتر سۋ جيناقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وعان قوسا, سۋدىڭ تۇزدىلىعى تومەندەگەنى بالىققا دا جايلى. قازىرگى ۋاقىتتا بالىقشىلار اتا كاسىپتەرىنە ورالۋدا. ءتىپتى اۋلانعان بالىق ەكسپورتقا شىعارىلىپ جاتىر. ەندى وسى كۇيىمىزدەن دە ايىرىلىپ قالماۋ ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتى ۇسىنعان اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەسىن تەزىرەك ىسكە قوسقان دۇرىس. بۇل سامميت بەس مەملەكەتتىڭ ىنتىماقتاستىعىنا سەرپىن بەرۋى ءتيىس, – دەيدى ب.بەكنياز.
ال ديرەكتسيانىڭ سۋ رەسۋرستارى دەپارتامەنتىنىڭ جەتەكشىسى ءامىرحان كەنشىموۆ قازاقستان تاراپى ۇسىنعان سۋدى ۇنەمدى پايدالانۋ جۇيەسى, بىرلەسە باسقارۋ, كونسورتسيۋم قۇرۋ ۋاقىت تالابى ەكەندىگىن ايتادى.
ءوز كەزەگىندە بەلگىلى ينجەنەر عالىم ناريمان قىپشاقباەۆ شيرەك عاسىردا اتقارىلعان جۇمىستار ناتيجەسىندە ارالعا بايلانىستى قاۋىپتىڭ بەتى قايتقاندىعىن ايتىپ وتىر. سىرداريانىڭ بويىندا كسرو كەزىندە سالىنباعان بوگەتتەر تۇرعىزىلعان. سۋدى رەتتەۋ, نەگىزسىز شىعىنعا جول بەرمەۋ مەن ۇنەمدەۋدىڭ امالدارى جاسالعان.
– سۋ – تابيعاتتىڭ تەڭدەسسىز ىرىزدىعى. ادامزاتتىڭ تىرشىلىگىندە سۋدىڭ پايداسى التىن مەن كۇمىستەن دە جوعارى تۇر. ەڭ باستىسى, ءبىر وزەننىڭ تاعدىرىن ءبىر مەملەكەت جەكە-دارا شەشە المايدى. ءدال وسى ارادا ىنتىماقتاستىق, اۋىزبىرشىلىك قاجەت. ونى ەلباسى ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. سونداي-اق كورشىلەس مەملەكەتتەر وزەننىڭ باستاۋىندا تۇرعاندىعىن مالدانىپ, بۇرا تارتۋ پيعىلىنان ارىلۋ كەرەك. وعان قازاقستان تاراپى ۇسىنىپ وتىرعان سۋ جۇيەسىن باسقارۋدى اۆتوماتتاندىرۋ جاردەم ەتەدى. سوندا عانا سىرداريا سۋىنىڭ ارالعا قۇيعانعا دەيىنگى ارناسى تولىق باقىلاۋدا بولادى, – دەيدى ن.قىپشاقباەۆ.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, بۇگىندە سىرداريا وزەنىنىڭ جىلدىق قورى 37 ملرد تەكشە مەتردىڭ شاماسىندا. ال تۇتىنۋشى مەملەكەتتەردىڭ سىر سۋىنا سۇرانىسى 50 ملرد تەكشە مەتردەن اسىپ كەتكەن.
سايىپ كەلگەندە, ن.قىپشاقباەۆتىڭ ايتۋىنشا, الەم ەلدەرىن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ارالدىڭ تاعدىرىن قالاي شەشەتىندىگى قىزىقتىرۋدا. ويتكەنى جەر بەتىندەگى 360 مەملەكەتارالىق وزەننىڭ قاي-قايسىسىندا دا وسى تەكتەس قيىندىقتار تۋىنداۋى مۇمكىن. سوندىقتان ارالدى قۇتقارۋ شارالارىنان باسقالار دا ساباق الۋعا بەيىل.
بابالارىمىز ەجەلدەن سۋدىڭ دا سۇراۋى بولاتىنىن بەكەر ايتپاعان. دامىعان ءوندىرىس, ورىستەگەن ەكونوميكا, حالىق سانىنىڭ ارتۋى بولاشاقتا دا سۋعا سۇرانىستى ارتتىرا تۇسپەك. ال باۋىرلاس ەلدەر ارالدىڭ ماسەلەسىن ءوزارا سەنىمدىلىكپەن, دوستىق پيعىلمەن, ادال ۇلەس ارقىلى شەشىپ الماسا بولمايدى. حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى قاتىسۋشى مەملەكەتتەرى باسشىلارى ءسامميتىنىڭ دە كوزدەگەنى وسى. پرەزيدەنتتەر قول قويعان كومميۋنيكەدە بۇل ماسەلەلەر تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن. جاڭا زاماندا وزگەلەردەن ءبىر شەلەك سۋ الۋدىڭ ءوزى مۇمكىن بولمايتىندىعىن تاراپتار تولىق تۇيسىنگەندەي.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان» –
تۇرىكمەنباشىدان
