مارات احمەتجانوۆتىڭ بايانداۋىنشا, 31 شىلدەدە زاڭدى كۇشىنە ەنەتىن اتالعان زاڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا كورسەتىلگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن.
– الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا اتالعان زاڭنىڭ اياسىندا اۋىر قىلمىسى ءۇشىن سوتتالعان 5 مىڭ ادامنىڭ بوستاندىققا جىبەرىلەتىندىگى تۋرالى اقپاراتتار جەلدەي ەسىپ تۇر. بۇل جازبالاردا زورلىق, توناۋ, دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر زيان كەلتىرۋ مەن باسقا دا جابىرلەۋگە قاتىستى قىلمىستار كەلتىرىلگەن. بىراق بۇل شىندىققا سايكەس كەلمەيدى. سەنساتسيا ىزدەگەندەر ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماعان. زاڭدى بارلىعى بىردەي وقىمايدى, ال ۇشقارى پىكىر ايتۋدان قىمسىنبايدى. ناتيجەسىندە قوعام دۇرلىگىپ قالدى. ەڭ باستىسى, 5 مىڭ قاراقشى, زورلىقشى, كىسى ءولتىرۋشىنى ەشكىم دە بوساتقالى جاتقان جوق, – دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى.
بريفينگ بارىسىندا م.احمەتجانوۆ كەزەكتى سوت-قۇقىقتىق رەفورمالار اياسىنداعى مەملەكەتتىڭ قىلمىستىق-قۇقىقتىق ساياساتىن ىزگىلەندىرۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى.
– جالپى تۇزەتۋلەر قىلمىستىق كودەكستىڭ 262 بابىنا, قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستىڭ 45 جانە قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسىنىڭ 9 بابىنا ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار اۋىرلىعى ورتاشا جانە ونشا اۋىر ەمەس, كىسى ولىمىنە سوقتىرماعان 247 قىلمىس بويىنشا بالامالى جازا تۇرىندە قوعامدىق جۇمىس العاش رەت ەنگىزىلۋدە. بۇل ءوز كەزەگىندە سوتتالعانداردىڭ ەڭبەگىن قوعام يگىلىگىنە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى م.احمەتجانوۆ.
باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى قوعامدىق جۇمىسقا تارتۋ ماسەلەسىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ماسەلەن, قوعامدىق جۇمىس ادام ءولىمى, ءتىپتى ابايسىزدىقتان تۋىنداعان ادام ءولىمى, وزگە دە اۋىر, اسا اۋىر جانە بالالارعا قاتىستى قىلمىس جاساعاندارعا قولدانىلمايدى. جازانىڭ مۇنداي بالاماسىن ەنگىزۋدىڭ سەبەبى بار. بۇگىنگە دەيىن ونشا اۋىر ەمەس جانە ورتاشا اۋىر قىلمىستارعا جازانىڭ 4 ءتۇرى قولدانىلىپ كەلدى. بۇل – ايىپپۇل, بوستاندىعىن شەكتەۋ, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جانە تۇزەتۋ جۇمىستارى. ناتيجەسىندە ايىپپۇلداردىڭ ءوزىن تولەي الماي وتىرعان ادامدار بولعان, ال اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستار بويىنشا بوستاندىعىنان ايىرۋ شەكتىك جازا رەتىندە قولدانىلىپ كەلگەن.
– سوتتار ەندى قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ جازاسىن كوبىرەك قولدانادى دەپ سەنەمىز. ويتكەنى مۇنداي جازاعا كەسىلگەندەر اۋىلدار مەن قالالاردى اباتتاندىرۋعا ۇلەس قوسار ەدى. ءبىزدىڭ بولجامىمىز بويىنشا, جىل سايىن قوعامدىق جۇمىسقا 1 مىڭداي جازاسىن وتەۋشى تارتىلۋى مۇمكىن, – دەدى م.احمەتجانوۆ.
ونىڭ مالىمدەۋىنشە, اتالعان زاڭ بويىنشا ايىپپۇلدىڭ ەڭ تومەنگى كولەمى 500-دەن 200 اەك (1,2 ملن تەڭگەدەن 481 مىڭعا دەيىن) جانە ونى تولەۋدىڭ مەرزىمى 6 ايدان 3 جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى. بۇل مىڭداعان ازاماتتارعا ايىپپۇل كولەمىن جانە وتەۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ بويىنشا سوتقا جۇگىنۋگە قۇقىق بەرەدى. سونداي-اق مەنشىككە قارسى, ەكونوميكالىق جانە كەيبىر قىلمىستار بويىنشا ءىرى جانە اسا ءىرى زالال مولشەرى 2 ەسەگە دەيىن جوعارىلاتىلدى. ونىڭ دا ءوز تالابى بار.
مىنە, وسى ىزگىلەندىرۋ 5 مىڭعا تارتا ادامعا ىقپال ەتكەنىمەن, ولاردىڭ بارلىعى ءبىر مەزەتتە بوساتىلمايدى. اتاپ ايتقاندا, بۇل ءۇردىس كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلەدى. وعان قوسا سوتتالعانداردىڭ ءبىر بولىگى, جازانىڭ ەداۋىر بولىگىن وتەگەن, سونداي-اق زالالدىڭ ورنىن تولتىرعان جانە ءجۇرىس-تۇرىسى وڭ تۇلعالاردى سوت سول مەزەتتە بوساتۋعا قۇقىلى. ال باسقا سوتتالعاندارعا جازا مەرزىمىن تومەندەتەدى, جازادان شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ مەن جازانىڭ وتەلمەگەن بولىگىن نەعۇرلىم جەڭىل جازامەن اۋىستىرۋعا جاقىنداتادى.
ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا اۋىر قىلمىستار – كىسى ءولتىرۋ, زورلاۋ, ازاپتاۋ, ەكسترەميزم مەن تەرروريزم جانە قىلمىستىڭ ۇيىمداستىرىلعان تۇرلەرىن جاساعاندارعا ىزگىلەندىرۋ قولدانىلمايتىندىعى ايتىلدى. بۇدان بولەك زاڭ مەرزىمىنەن بۇرىن بوساعان تۇلعالاردىڭ جاۋاپتىلىعىن كوتەرىپ, رەتسيديۆتى قۇقىقبۇزۋشىلىقتار مەن ماساڭ كۇيدە قۇقىق بۇزعانداردى جازالاۋدىڭ قوسىمشا تۇرلەرى مەن ادىستەرى ەنگىزىلمەك. سونداي-اق ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى عانا 8 تۇرمە جابىلىپ, وسى قىسقارتۋلار ارقىلى جىل سايىن قازىنانىڭ 12 ملرد تەڭگە قارجىسى ۇنەمدەلە باستاعان.
باس پروكۋراتۋرانىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ەلىمىزدەگى رەفورمالار جۇرگىزىلگەن جىلدارى ەلدەگى قىلمىستىلىق دەڭگەيى 7-10 پايىزعا تومەندەگەن. ال 2012 جىلدان باستاپ تۇرمەدەگىلەردىڭ سانى 19 مىڭعا تومەندەگەن (52 مىڭنان 33 مىڭعا). بىراق بۇل كريمينوگەندى جاعدايعا كەرى اسەرىن تيگىزبەگەن. ناقتىراق ايتار بولساق, 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 2017 جىلى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس سانى 22 پروتسەنتكە, زورلاۋ 43 پروتسەنتكە (2,3 مىڭنان 1,3 مىڭعا) جانە قاراقشىلىق 59 پروتسەنتكە (1700 مىڭنان 700-گە) ازايعان.
مارات احمەتجانوۆ جۋرناليستەر ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, بەلگىلى سپورتشى دەنيس تەننىڭ قازاسىنا قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن تاعى ءبىر ادامنىڭ قاماۋعا الىنعاندىعىن اتاپ ءوتتى. كۇدىكتى قىلمىستى حابارلاماعاندىعى ءۇشىن ايىپتالۋدا.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
