توي بەلگىلى وپەرا ءانشىسى, جەرلەسىمىز شاحيماردان ءابىلوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى ەستايدىڭ اتاقتى «قورلان» انىمەن باستالدى.
تامساندىرعان قۇدىرەتتى اننەن سوڭ قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ توراعاسى بالنۇر قىدىربەك مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى. سودان كەيىن ەستاي بەركىمباي ۇلى شىعارماشىلىعى تۋرالى بايانداما جاسادى.
اۋليەكولدىڭ جاعاسىن ءان مەن كۇيگە بولەگەن مەرەيتويلىق شارالار ەتنواۋىلدا جالعاستى. قاز-قاتار تىگىلگەن كيىز ۇيلەر مەرەكەنىڭ ءسانىن كىرگىزدى. جان-جاقتان جينالعان ونەرسۇيەر جۇرتشىلىق جاس ونەرپازداردىڭ فەستيۆالىن, زيالى قاۋىم قاتىسقان شىعارماشىلىق ديالوگ الاڭىنداعى كەزدەسۋدى كورىپ, ءبىر راحاتقا باتتى.
توي اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «دالاداعى رۋحاني ديالوگ» الاڭىنداعى باسقوسۋعا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ءامىرجان الپەيىسوۆ, «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, اقىن عالىم جايلىباي, ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, كۇيشى قايرات ايتباەۆ, جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى انەس ساراي جانە جەرگىلىكتى زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى. ولار ءان-عۇمىرلى اقىننىڭ ءومىرى, شىعارماشىلىعى جايلى ويلارىن ورتاعا سالدى.
– ەستاي قازاقتىڭ مۋزىكا مادەنيەتىندەگى دارا تۇلعا. حالىقتىڭ جۇرەگىنەن ورىن الدى. قازاق ءان ونەرىندە ءبىرجان سالدان كەيىنگى رەفورماتور تۇلعا, – دەيدى اقىن اندەرىنىڭ ءماتىنىن زەرتتەۋشى يمانعازى نۇراحمەت ۇلى.
ال كومپوزيتور بالنۇر قىدىربەك ەكىباستۇزداعى م.گلينكا اتىنداعى بالالار مۋزىكا مەكتەبىنە ەستاي اقىننىڭ اتىن بەرۋدى ۇسىندى.
بۇل كۇنى كوپشىلىك ەستاي بەركىمباي ۇلى تۋرالى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى. وسى جەردە مەرەيتوي شاراسىنا كەلگەن وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ گولليۆۋدتا وتكەن حالىقارالىق تالانتتار وليمپياداسىندا جەڭىسكە جەتكەن «باستاۋ» دومبىراشىلار توبىن جەڭىسىمەن قۇتتىقتادى. وسى «باستاۋ» توبىندا ونەر كورسەتەتىن تەمىرلان ولجاباي بولسا ەستايدىڭ جيەنى ەكەن.
سونىمەن بىرگە ەستايدىڭ تۋعان نەمەرەسى زەكەن جانابىلقىزى دا تويعا قاتىسىپ, ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.
– مەن ەستايدىڭ جالعىز ۇلى جانابىلدەن تۋعان تۇڭعىش نەمەرەسىمىن. مەنەن كەيىن زەينەش دەگەن ءسىڭىلىم بار. ەكەۋمىز اتام مەن اجەمنىڭ تاربيەسىندە بولدىق. وتە سابىرلى, كەربەز, سالماقتى, پاراساتتى جان ەدى. ولەڭ جازاتىن جەكە ۇستەلى بولاتىن. جانىندا دومبىراسى سۇيەۋلى تۇراتىن. ولەڭ جازىپ بولعان سوڭ قولىنا بىردەن دومبىراسىن الىپ, قۇلاق كۇيىن كەلتىرەتىن, – دەپ ەسكە الادى اجەي.
ال قالالىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە ەندى عانا اشىلعان ەستاي زالىنداعى ەرەكشە دۇنيەنىڭ ءبىرى – ەكىباستۇزدىق بايان قاينىشەۆا مۇسىندەگەن قوس عاشىق ەستاي مەن قورلاننىڭ جاس كۇنىندەگى بەينەلەرى.
ءان, عاشىقتار دەمەكشى, وسىناۋ توي كەزىندە اياۋلى تاعدىرى اڭىزعا اينالعان ەستايدىڭ قورلانى دا قاتار اتالىپ وتىردى. بۇرىندارى مارالدى كولى جاعاسىنداعى ۇرىق اۋىلىندا سۇڭقار, سولتان ەسىمدى اعايىندىلار تۇرعان ەكەن. ەستاي اقىندى ەستەن تاندىراتىن قۇسني مەن قورلان وسى سولتاننىڭ قىزدارى ەكەن.
كەيىن نۇرماعانبەتكە قوسىلعان قورلان بەس ۇل كورگەن. نۇرماعامبەت اتامىز باي تۇقىمى رەتىندە قۋعىندالادى. قورلان 59 جاسىندا ومىردەن ءوتىپ, رەسەيدەگى ءبورلى اۋدانى, قاراناي اۋىلىندا جەرلەنگەن ەكەن. الدىڭعى ءبىر جىلدارى وبلىس اكىمدىگى مەن ۇلتجاندى ازامات قۋات ەسىمحانوۆ باستاپ «مۇندا قازاقتىڭ حاس سۇلۋى قورلىعايىن ايىپكەلىنى جاتىر» دەپ جازعىزىپ, ۇلكەن ەسكەرتكىش بەلگى ورناتىپ قايتقان-دى. اس بەرىلدى.
بۇل دا ءبىر قازاق ءانىنىڭ, ءمولدىر ماحابباتتىڭ تاعدىرى, وتكەننىڭ تاريحى.
تويعا كەلگەن جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قويشىعارا سالعارين:
– ەستاي مەكتەپ وقىعان جوق, كونسەرۆاتوريانىڭ ەسىگىن اشقان جوق. بىراق ۇلتتىق مەكتەپتىڭ تاربيەسىن كورىپ, ءدارىس الدى. قازاق تاريحىنداعى سال-سەرىلىك كەزەڭنىڭ ءىرى تۇلعالارى اتاقتى ءبىرجان سال مەن اقان سەرىنىڭ قاسىندا بولىپ, سولاردىڭ تاربيەسىن الىپ, ونەرگە دەگەن كوزقاراسىن ۇعىنىپ, جان دۇنيەسىن ءتۇسىندى. ەستايدىڭ ەرەكشەلىگى – الىپتاردىڭ كولەڭكەسىندە قالماعاندىعىندا. سولاردىڭ مەكتەبىنەن ءوتىپ, ۇلگى-ونەگەسىن الا وتىرىپ, مۋزىكاعا وزىندىك مازمۇن بەرىپ, ءيىرىم, ىرعاق بەرۋى – ەستايدى ەستاي قىلعان قۇدىرەت! – دەدى. – بۇگىن, مىنە, تۋعان حالقى, جەرلەستەرى توي ارناپ, ەسكە العان ەستاي (ەسماعامبەت) بەركىمباي ۇلى (1868-1946) – اقىن, ءانشى, كومپوزيتور. كەرەكۋ وڭىرىندەگى ەكىباستۇز اۋدانى, اقكول اۋىلىندا تۋعان. ەستايدىڭ «جايقوڭىر», «نازقوڭىر», «مايدا قوڭىر», «ساندۋعاش», «يۋران-اي», ء«بىر مىسقال», «دۇنيە-اي», «قوشتاسۋ» اندەرى قازاق مۋزىكاسىنىڭ التىن قورىندا ساقتالعان. بەلگىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىسى ا.زاتاەۆيچ ەستايدىڭ اندەرىن نوتاعا تۇسىرگەن.
مەن ءوزىم دە وبلىستىق گازەتتە (1985-1999 جىلدارى) قىزمەت ەتىپ جۇرگەن كەزدە مارقۇم, جۋرناليست ايتجان بادەلحانوۆ اعامىزدان ەستاي اقىن, قورلان سۇلۋ جايلى حيكايانى وتە كوپ ەستىدىم. جارىقتىق اڭىزداي عىپ ايتۋشى ەدى. ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىرىپ الماتىدان كەلگەن جاس كەزىمىز. «التاي ولكەسى جاعىنا بارىپ قايتىڭدار» دەپ سول كەزدە ايتاتىن ەدى.
«تاعى دا ايتا بەرىڭىزشى دەۋشى ەدىك», سوندا. جازىپ الاتىنداي ديكتوفون ول كەزدە بولمادى. كەيىن ايتجان اعامىز ەستاي اقىن تۋرالى زەرتتەپ, كىتاپ جازىپ كەتتى.
ەستاي اقىننىڭ 150 جىلدىق تويىنا ارنالاعان شارا سوڭىندا «قورقىت» رەسپۋبليكالىق ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلى ونەر كورسەتسە, قولونەر شەبەرلەرىنىڭ بۇيىمدارى حالىق نازارىنا ۇسىنىلدى. سوڭى الامان بايگەگە ۇلاستى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى,
قاراجار اۋىلى
