كىم-كىمنىڭ دە ەسىندە شىعار. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدارى جومارتتىڭ قولىن جوقتىق بايلاپ, جۇرت تارشىلىقتىڭ تارىسىن قۋىرىپ جەپ وتىرعان قىسىلتاياڭ شاق ەدى. بىراق سوعان قاراماي قىسقا كۇندە قىرىق قۇبىلىپ, سۋىق اجار تانىتىپ تۇرعان ۋسويقى ۋاقىتتىڭ ساياسي احۋالىن ءجىتى اڭعارىپ, تاۋەكەلگە بەل بايلاعان ەلباسى توسىن شەشىم جاساپ, ەلىمىزدىڭ استاناسىن ارقاعا كوشىرمەك بولعاندا جۇرتتىڭ كوبى بۇعان كۇدىكپەن قاراپ, قيال-عاجايىپ ەرتەگى كورىپ, ونشا قۇپتاي قويماعان. راس, سول كۇندەرى داۋ-داماي ءورشىپ, ايتىس-تارتىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتتى. بىراق ءجون سوزگە كىم توقتاماسىن. اقىرىندا شىندىق جەڭىپ, ەلباسىنىڭ بۇل ۇسىنىسى جەر-جەردە قولداۋ تاۋىپ, تاريحي شەشىم قابىلدانعان ەدى. ءسويتىپ بولاشاققا كورىكتى كوش تۇزەگەن كوك ءبورى ەلدىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالعان-دى.
ەندى مىنە, كەمەڭگەر باسشىنىڭ بۇكىل دۇنيە-الەمدى جالت قاراتقان جاسامپاز جارلىعى جاريالانىپ, تاريحي تامىرىن تەرەڭنەن تارتىپ, ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەندەپ جاتقان قازاق حالقى تاعى ءبىر ۇلى وقيعانىڭ كۋاسى بولىپ وتىر.
تۋعان ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ وركەن جايىپ, قاينار كوزىنە اينالعان وڭتۇستىك ءوڭىرى سوڭعى بىرەر جەتىنىڭ ىشىندە رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ارقاسىندا قايتا تۇلەدى. باۋىرى سۋىق قارا تاسىنا دەيىن كوكتەپ, كوزىندە كوكتەم ك ۇلىپ تۇرعانداي كورىندى. حالقى ءبىر ميلليوننان اساتىن شىمكەنت قالاسىنا رەسپۋبليكالىق اسا جوعارى مارتەبە بەرىلىپ, تۇركىستاننىڭ وبلىس ورتالىعى جانە بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحاني استاناسى اتانۋى, بۇنىڭ ءوزى سايىپ كەلگەندە, كەڭ بايتاق قۋاتتى ولكەنىڭ الەۋەتتىلىگى مەن مۇمكىندىگىنىڭ مول ەكەندىگىن تانىتادى.
سوناۋ قانعا جەرىك كەڭەستىڭ ۋسويقى ۋاقىتىندا ءومىر كەشىپ, تاعدىر تاۋقىمەتىن قانشا تارتسا دا مويىپ, مۇقالماي «اسپان قۇلاماي, جەر كۇيرەمەي امان تۇرعاندا تۇركى حالقى جوعالماي ماڭگى جاساي بەرەدى» دەپ سەنىمىن سەرتكە ۇستاپ وتكەن ماعجان اقىن:
تۇركىستان – ەكى دۇنيە ەسىگى عوي,
تۇركىستان – ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى عوي.
تاماشا تۇركىستانداي جەردە تۋعان
تۇرىكتىڭ ءتاڭىرى بەرگەن نەسىبى عوي,
– دەپ جىرلاعان تۇركىستان, تۇراننىڭ رۋحى سىڭگەن تۇركىستان ايگىلى جىبەك جولى بويىنان ىرگە كوتەرگەن بايىرعى قالا. حاندارعا التىن تاق, حالىققا استانا, اۋليەگە مەكەن, شارۋاعا بەرەكەلدى جايلى قونىس بولىپ, داڭقى شىققان قۇنارلى ولكە. تۇركىستان ارعىسى تۇركىلىك يدەيانىڭ جاڭعىرۋى, بەرگىسى قازاقتىڭ ۇلت بولىپ, ۇيۋدىڭ ۇيتقىسى بولار كيەلى ۇعىم. بۇگىنگىدەي ساتتە قىرىققا جۋىق تۇركى ۇلتتارىنىڭ باسىن قوساتىن, نازارىن اۋداراتىن جەرۇيىق جالاۋىن بايراق رەتىندە جەلبىرەتەتىن تۇعىرلى تىلەك.
بۇل ولكەنىڭ ماڭىزدىلىعىن, قاسيەت دارىعان سيپاتىن الەمدى دىرىلدەتىپ, جارتى جالعاندى ۋىسىندا ۇستاعان ءامىر تەمىر جاقسى بىلگەن. ارۋاقتى قولباسشى زامانانىڭ زاڭعارى, قىرىق مىڭنان استام شاكىرت تاربيەلەگەن احمەت ءياساۋيدىڭ باسىنا الىپ كەسەنەنى تۇرعىزعاننان كەيىن تۇركىستاننىڭ داڭقى ءتىپتى اسقاقتاي تۇسكەن. بۇل تەڭدەسى جوق ارحيتەكتۋرانىڭ ۇيلەسىممەن باستالعان قۇرىلىسى الدەبىر سەبەپتەرمەن تولىق اياقتالماي قالسا دا, قازىرگى قالپىمەن-اق شارتاراپتى وزىنە قاراتىپ, سۇلۋ ورنەگىمەن ءالى تامسانتىپ كەلەدى. تۇركى دۇنيەسىنە ابىروي-اتاعى كەڭىنەن ءماشھۇر, ءدىني مەدرەسەنىڭ باسىندا تۇرعان, تاقۋالىعىمەن تانىلعان عۇلاما ۇستاز حازىرەت قوجا احمەتتىڭ ىرگە تەپكەن مەكەنى شىعىستىڭ شىراعى بوپ, ءتورت قۇبىلاعا تۇگەل جارىق ساۋلەسىن ءتۇسىرىپ تۇر. انە, سول اۋليەنىڭ باسىن قارايتىپ, رۋحىن كوتەرۋ تۇركىستاننىڭ دا, ءامىر تەمىردىڭ دە اتاعىن شارىقتاتىپ جىبەرگەن. ول سونداي ايبىندى اسقاقتىعىنان كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەش باسەڭدەگەن ەمەس. ەندەشە, تۇركىستان قالاسىنىڭ جەكە وبلىس ورتالىعى بوپ اتالۋى بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ باسىن قوساتىن, قازاقتىڭ نامىسىن وياتاتىن لۇعاتتى ۇران ءسوز, يماندىلىقتىڭ جارشىسى بولاتىن جاقسى ىرىم. بۇل – بيلىكتىڭ بىلىكتىلىگى, حالىقتىڭ قالاۋى.
ەلدىڭ ەر-تۇرمانى ەندى-ەندى بۇتىندەلىپ, سوگىلگەن التىن جاعاسى قايتا كوكتەپ تىگىلىپ, شىندىقتىڭ كوزىنە تىكتەلىپ قاراي باستاعان قازىرگى شاقتا قايدا جۇرسە دە, قايدا بارسا دا وي, يدەيا ىزدەپ, شاعالاداي شارق ۇرىپ, تىنىم تاپپايتىن جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ جاڭا قۇرىلعان تۇركىستان وبلىسىنا اكىم بوپ تاعايىندالۋى, شىن مانىندە زامان تالابىنان تۋعان وڭ شەشىم بولدى. ويتكەنى ول بىرقاتار باسشىلىق قىزمەتتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ, تاجىريبە جيناقتاپ, سۇزگىدەن وتكەن سوڭ تۇركيادا تابانداتقان التى جىل بويى ەلشى بوپ, ەل ارالاپ, جەر كورىپ, بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنە, ونەرىنە, ىزگى قاسيەتىنە, رۋحىنا كوكىرەك كوزىن سۋارىپ, جان-دۇنيەسى جاڭارىپ, ىشتەي تۇلەپ جەتىلگەن جىگەرلى ازامات – قايدا سالساڭ دا قيىپ تۇسەتىن.
ەلباسىنىڭ كورىگىندە قايناپ, ءپىسىپ-قاتىپ شىڭدالعان كىم-كىم دە باسقارعان ەلىنىڭ حال-احۋالىن كوتەرىپ, كوسەگەسىن كوگەرتپەۋى مۇمكىن ەمەس. ينشاللا, سولاي!
رافاەل نيازبەك,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «تۇركى الەمىنە قىزمەتى ءۇشىن» حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
