قۇجاتقا قازاقستاندىق تاراپتان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ, CERN تاراپىنان – وسى ۇيىمنىڭ باس ديرەكتورى فابيولا دجانوتتي قول قويدى.
ىنتىماقتاستىق تۋرالى حالىقارالىق كەلىسىمگە بار ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عالىمدارى, ينجەنەرلەرى, ستۋدەنتتەرى مەن تەحنيكالىق ماماندارىنا CERN عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا ۇزاق مەرزىمدى نەگىزدە قاتىسۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن نەگىز سالۋ ماقساتىندا قول قويىلدى.
قازاقستاننىڭ CERN شەڭبەرىندەگى عىلىمي ىنتىماقتاستىعى ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتا وڭ ءيميدجىن قولداۋ ءۇشىن ۇلكەن مانگە يە ەكەندىگىن اتاپ ءوتۋ قاجەت, ول ءوز كەزەگىندە ەلدىڭ عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق پوتەنتسيالىنىڭ دامۋىنا اسەرىن تيگىزەدى.
جالپى CERN-مەن ىنتىماقتاستىق تەوريا مەن تاجىريبەنى بىرىكتىرۋگە, وسىلايشا جۇرگىزىلەتىن ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ماڭىزدى تۇسى: CERN-گە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جىلدىق جارناسى جىلىنا 1,2 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايدى. مۇشە-مەملەكەتتىڭ جىل سايىنعى بەلگىلەنگەن جارناسى 13-14 ملن.دوللاردى قۇرايدى. بۇگىندە گەرمانيا (200 ملن. ەۆرودان جوعارى), فرانتسيا, ۇلىبريتانيا جانە يتاليا (100 ملن. ەۆرودان جوعارى) ءىرى دونور بولىپ تابىلادى.
قازاقستان, ءوز كەزەگىندە وسىنداي ءىرى سومانى تولەمەي-اق CERN-ءنىڭ ءتۇرلى قوندىرعىلارىندا بىرەگەي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە قاتىساتىن مۇمكىندىككە يە بولادى, وسىلايشا يادرولىق فيزيكا سالاسىنداعى وزىق ءارى ەڭ جاڭا تەحنولوگيالاردى قامتاماسىز ەتەدى.
كەلىسىمگە قول قويعاننان كەيىن قازاقستاننىڭ جاس عالىمدارى مەن ماماندارى قولدانىستاعى قوندىرعىلاردا تاعىلىمداما وتۋگە جانە ەڭ ءىرى جوباسى ۇلكەنادرون كوللايدەرى بولىپ سانالاتىن ۇيىمنىڭ قوندىرعىلارىندا جۇرگىزىلەتىن بىرلەسكەن تاجىريبەلەرىنە قاتىسۋعا مۇمكىندىك الادى.
جىل سايىن ەلىمىزدىڭ 50-دەن اسا ماگيستر مەن PhD دوكتورلارى CERN-ڭ ءتۇرلى قوندىرعىلارىندا بىرەگەي زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن بولادى, وسىلايشا يادرولىق فيزيكا سالاسىنداعى وزىق ءارى ەڭ جاڭا تەحنولوگيالاردى قامتاماسىز ەتەدى.
ساپار بارىسىندا قازاقستاندىق دەلەگاتسيا الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكسپەريمەنتالدى قوندىرعى ۇلكەن ادرون كوللايدەرىمەن تانىستى. اتالعان قوندىرعىنى قۇرۋ جانە زەرتتەۋ جۇمىسىنا 100-دەن استام مەملەكەتتەن قۇرالعان 10 000 استام عالىم مەن ينجەنەرلەر توبى قاتىسادى.
قر ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ ءوز سوزىندە: «قازاقستاندا كازىرگى ۋاقىتتا يادرولىق عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىندا ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر دامۋدا. زەرتتەۋلەردە يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى جانە قر ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىمەن قاتار ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ فيزيكا-تەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى بەلسەندى قاتىسادى. وسى كەلىسىم ۇلكەن مارتەبەگە يە بولىپ, ىرگەلى يادرولىق فيزيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى», - دەدى.
سونداي-اق, ول قازاقستان عالىمدارىنىڭ اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت پايدالانۋ سالاسىنداعى قىزمەتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى يادرولىق فيزيكا بويىنشا ىرگەلى زەرتتەۋلەر, قاراپايىم بولشەكتەر فيزيكاسى جانە جوعارعى ەنەرگيالار فيزيكاسى, قاتتى دەنەلەردىڭ رادياتسيالىق فيزيكاسى, يادرولىق فيزيكا بويىنشا قولدانبالى زەرتتەۋلەر, ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە مەديتسينادا يادرولىق تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ جانە قولدانۋ بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
مينيستر «يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى 2010 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ جانە تمد جاس ماماندارى ءۇشىن بىرلەسكەن CERN مەكتەپتەرىن ۇيىمداستىرادى. استانا, دۋبنا جانە CERN قالالارىندا 3 مەكتەپ وتكىزىلدى (بارلىعى 80 ارتىق جاس عالىمدار تاعىلىمدامادان ءوتتى). قازاقستاندا تاعى كەلەسى 4-ءشى مەكتەپتى ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانۋدا. ەكزوتيكالىق يادرولار قاسيەتىن زەرتتەۋ, سونداي-اق بولاشاق يادرولىق رەاكتورلاردىڭ كونسترۋكتسيالىق ەلەمەنتتەرىنە جوعارى دوزالى ساۋلەنىڭ تيگىزەتىن اسەرىن زەرتتەۋ بويىنشا بىرلەسكەن تاجىريبەلەردى تالقىلاۋ جۇرگىزىلۋدە» - دەپ قورىتىندىلادى.
