سۋرەتتەردى تۇسىرگەن رافحات حالەلوۆ
تاريحقا ۇڭىلسەك, الپىس جىل بۇرىنعى ايتىسقا 23 اقىن قاتىسىپتى. دوداعا اۋدانىنىڭ, اۋىلىنىڭ اتىنان قاتىسقان ايتىسكەرلەر شارۋاشىلىقتاعى جەتىستىكتەردى ناسيحاتتاپ, ۇكىمەت پەن پارتيانىڭ شاشپاۋىن كوتەرىپ, قارسىلاسىنىڭ اۋىلىنداعى كەمشىلىكتى سىناپ ءسوز تالاستىرعان. ارينە, حح عاسىر باستالعالى ءداستۇرلى قوعامدىق قۇرىلىمى تاس-تالقان بولىپ قيراپ, از ۋاقىتتا قوس توڭكەرىس, ازامات سوعىسى, اشتىق, ساياسي رەپرەسسيا, دۇنيەجۇزىلىك سوعىس, تىڭ يگەرۋ سياقتى جويقىن وزگەرىستەردى باسىنان وتكەرگەن قازاق ءۇشىن بۇل ايتىس ەرەكشە وقيعا بولعانى انىق. سودان دا بولار, باتىس قازاقستان وبلىسىندا ءار ون جىل سايىن وسى ايتىستىڭ كەزەكتى مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ داستۇرگە اينالعان.
القيسسا, تۇڭعىش وبلىستىق ايتىستا قاراتوبە اۋدانىنىڭ اقىنى حاميت ءابىلوۆ ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الىپ, سىيلىققا ات ءمىنىپ, شاپان جاۋىپتى. ەكىنشى ورىنداعى جىمپيتىلىق جاڭىل جۇرماعامبەتوۆا مەن ورالدىق حاميدوللا قىدىروۆقا التىن ساعات بەرىلگەن ەكەن. ءۇشىنشى ورىن العان چاپاەۆ اۋدانى «1 ماي» كولحوزىنىڭ كولحوزشىسى جامەل ايمۇرزين – كوستيۋمدىك ماتاعا, قاراتوبە اۋدانى قوسكول سوۆحوزىنىڭ گۋرت باسقارۋشىسى ءاسىرالى ابىتيەۆ – قالتا ساعاتىنا, وردا سوۆحوزىنىڭ تراكتورشىسى عاريفوللا كوشەنوۆ – قول ساعاتىنا يە بولىپتى. وسى جولى «وبلىس اقىنى» دەگەن اتاق بەكىتىلىپ, ول جامەل ايمۇرزين, حاميت ءابىلوۆ, مەكتەپ دوسقاليەۆ, ساپار ەرمۇحامبەتوۆ, جاڭىل جۇرماعامبەتوۆا, اتەمبەك قوڭىروۆ جانە حاميدوللا قىدىروۆقا بەرىلگەن ەكەن.
مۇنىڭ ءبارى تاريح قوي. ورالدىڭ سالتانات سارايىندا وتكەن «ايتىس – ۇلتتىق قۇندىلىق» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل ماجىلىسىنە وڭىردەگى ايتىس ونەرىنىڭ كوزى ءتىرى ارداگەرلەرى مەن بۇگىنگى بۋىن وكىلدەرى قاتار قاتىستى.
باسقوسۋدا باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى عابيدوللا وسپانقۇلوۆ ايتىس ونەرى – ۇلتتىق ءداستۇر ساباقتاستىعى, قازاق مادەنيەتىنىڭ وزەگى ەكەنىن, وڭىرىمىزدە ايتىس اقىندارى مەكتەبى ءساتتى قالىپتاسىپ جاتقانىن, وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان بۇل ۇردىسكە قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىراتىنىن اتاپ ءوتتى. ءبىر قىزىعى, بۇل ايتىسقا وسىدان 60 جىل بۇرىنعى دوداعا قاتىسقان اۋىل تراكتورشىسى, بۇگىندە الماتى قالاسىندا تۇراتىن ارداگەر-جۋرناليست, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى عاريفوللا كوشەنوۆ ارنايى شاقىرىلىپ, قازىلار القاسىنا توراعالىق ەتتى.
ۇيىمداستىرۋشىلار «جايىق ايتىسىنا – 60 جىل» اتتى ارنايى توسبەلگى دايىنداعان ەكەن. بۇل ماراپات قر ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى قاتيموللا بەردىعاليەۆكە, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى شولپان قىدىرنيازوۆاكە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى داريعا مۇشتانوۆاعا, ءار جىلدارى ايتىسقا قاتىسىپ, ءتول ونەردىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان ساعىنتاي بيسەنعاليەۆ, ۇزىلدىك ەلەۋبايقىزى, ماحمەت قاجياحمەتوۆ, ۇلداي ساريەۆا, تالاپ تايماس ۇلى, ەرتاي بيمۇحانوۆ, داريعا نۇراشەۆا, تالانت ارعىنعالي, جىبەك بولتانوۆا, گۇلجاينا بيسەنعاليەۆا, نازگۇل كارىموۆا, لۇقپان ەلەۋ سەكىلدى اعا بۋىن وكىلدەرى مەن حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق ايتىستاردا وبلىس نامىسىن قورعاپ جۇرگەن جاس اقىندار جانسايا مۋسينا, مۇرادىم ميرلانوۆ, تالعات مىقي, ەلدار يحسانوۆ, باۋىرجان مۇستافيەۆ, ورىنبەك مەڭدىقۇلوۆ سىندى ايتىسكەرلەرگە بۇيىردى.
سونىمەن, ءبىر كۇن بويى حاديشا بوكەەۆا اتىنداعى قازاق دراما تەاترىنىڭ عيماراتىن كورەرمەنگە لىق تولتىرعان ايتىس دوداسىندا باس جۇلدەنى (500 مىڭ تەڭگە) باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جانىبەك اۋدانى نامىسىن قورعاعان مۇرادىم ميرلانوۆ جەڭىپ الدى. 350 مىڭ تەڭگەلى ءبىرىنشى ورىن جۇلدەسىنە بوكەيوردالىق جانسايا مۋسينا يە بولدى. بقو-نىڭ اقجايىق اۋدانىنان كەلگەن مەيىرمان شəكەنوۆ پەن قىزىلوردالىق جىبەك شاحماردانقىزى 200 مىڭ تەڭگەلىك ەكىنشى ورىندى ءبولىستى. ءۇشىنشى ورىنعا ورالدىق ورىنبەك مەڭدىقۇلوۆ پەن ماڭعىستاۋلىق ارعىنبەك قالباەۆ لايىق دەپ تانىلدى.
- بۇل ايتىس – قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى عاريفوللا كوشەنوۆ اعامىز ايتقانداي, ايتىس تۋرالى ايتىس بولدى. ساحنادا ايتىس تاريxى ءسوز بولىپ, اعا بۋىن ايتىسكەرلەرگە قۇرمەت كورسەتىلدى. ايتىس شىعىنى جاعىنان بيۋدجەت قازىناسىن ىرسيتىپ سويىپ كەتەتىندەي قىمبات ايتىس ەمەس, كادىمگى بۇرىنعىداي, كورپەگە قاراپ كوسىلگەن قازاقى ايتىس. قازىلار القاسى گونورارسىز, تەگىن قىزمەت جاسادى. قارشادايىمىزدان ايتىسپەن كوزى شىققان ادام رەتىندە بايقاعانىم: بۇل ايتىستىڭ تىنىسى دۇرىس بولدى, - دەيدى ايتىس ارداگەرى داريعا مۇشتانوۆا.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ورال
