اسىلى, ادام دۇنيەگە كەلەتىن جەرىن ءبىلۋى كەرەك سەكىلدى عوي. انىعىندا, تاعدىرى ونى تۇگىن تارتساڭ, مايى شىعاتىن ولكەدە كىندىگىن كەسىپ بەرەتىن سياقتى. ول قايرالىپ, تۋدى. قايرالىپ دەگەندە, مىناۋ دۇنيەنىڭ ەسىگىن اشقان مەكەندە قايراعى كوپ ەدى. قوڭىر سالقىن, ولەڭدە ءوستى. العاشقى ماقالاسى جاريالانعاندا ەل-جۇرتى كادىمگىدەي ەلەڭدەستى. تۋعان جەرىن ءبىز دە كوردىك. قازىر ويلاپ وتىرساق, وكپەتى–قىزىلتاسقا تابانىمىز تيگەندە اعامىز ورىمدەي جىگىت. جانە تاپ سول كەزدە بارقىتبەلدىڭ ءبىر بوكتەرىندە وزىنە تيەسىلى وتارىن قايىرىپ ءجۇرۋى دە ابدەن مۇمكىن. انىعىندا, قايىرمايدى. ءۇردىس ەنگىزگەنىن دە ەستىدىك. قوي شارۋاشىلىعىنا. توقتىنى الدىنا سالعاندا ءبىلىپ وتىرعان, ورىسكە قالاي ۇيرەتۋدى. اينالىپ, جايىلادى ەكەن. «كىتاپ وقۋدىڭ قامى. ءشوبى شۇيگىن جەرگە سالاسىڭ, سوسىن الدىن وراپ بارىپ, جانتايا كەتەسىڭ. توقتىلار سول تۇسقا كەلەدى. وعان دەيىن وقۋعا مۇمكىندىگىڭ بار». ويعا ورانىپ, قوي باعىپ جۇرگەن جىگىتتىڭ قولتىعىندا كىتاپ, الاقانىندا داپتەر, باس بارماق پەن بالان ۇيرەكتىڭ ورتاسىندا قالام قىستىرىلعانىن دا ەلەستەتىپ وتىرمىز. جازادى عوي. جانە قالاي جازادى!
قايراق دەمەكشى. مەكتەپ تابالدىرىعىن ەندى اتتاعان كەزىمىز ەكەن. جەزدەمىز سۋ جاڭا «جيگۋلي» ءمىندى. كوكەم بەينەلەگەندەگى, كوككولشىكتەگى تۋىستارىن ىزدەدى. ەرىپ الدىق. الدە ءوزى ەرتكەن بولار. ول ماڭىزدى ەمەس. ماڭىزدىسى – سول جەردىڭ قاريالارى قازىنا ەكەن. ارعى-بەرگى تاريحقا جۇيرىك. جەردىڭ جاعدايىن جاقسى بىلەدى. كۇندىز تاۋعا شىققاندا كورسەتكەن, جالتىر تاستاردىڭ اسىل ەكەنىن. كادىمگى قايراق تاستار. قالتاعا تولتىرىپ الىپ, كولىكتىڭ جۇك سالعىشىنا جاسىردىق. تاعى بارىپ, تاعى اكەلدىك. ەرتەڭىندە تاۋعا شىعىپ ەدىك. قايراق تاستار كوزدەن كەتپەدى. تەرىپ كەلدىك. سولاي ەكى-ءۇش كۇن ءوتتى. ەندى قىدىرىپ كەلۋشىلەردى قىزىلكەسىكتەگى اعايىن قوناققا شاقىردى. ءبارىمىز كولىككە وتىردىق. سۋ جاڭا دەدىك قوي, وت الدى. بىراق, ىڭىرانىپ بارىپ, وشەدى. ەشكىم تۇسىنبەيدى. بىزدەر دە. جەزدەم باسىن شايقايدى. سالدەن كەيىن بەلگىلى بولدى. جۇك سالعىش قايراق تاستارعا تولىپ قالىپتى. سالماقتى بولادى ەكەن عوي, ءوزى. ايتپاقشى, اعام دا سالماقتى. قايراقتان قونعان قاسيەت, شاماسى.
الدىمەن اتىن ەستىدىك. سوسىن ماقالاسىن وقىدىق. كەيىن ماقتاندىق. ستۋدەنت كەزىمىزدە: «بىزدەر دە مىناداي بار, مىناداي بار». مىنادايدىڭ ءبىرى – ءوزى ەدى. وزەگىن جارىپ شىققان شىعارمالارى ماقتانۋىمىزعا ابدەن ازىق. ەندى كورمەككە قىزىقتىق. ءوزىن. سىرتىنان مالدانىپ جۇرگەن اعاعا وزگەلەرمەن بىرگە بارساق, ماقالاسىن جىپكە تىزگەنمەن ءتۇرىن تانىماساق, الدە تاڭىرقاپ تۇرساق... ول بولمايدى. وعان دەيىن كورۋىمىز كەرەك. «داۋىرگە» ءبىر-ەكى رەت ىزدەپ باردىق. رەتى سولاي ما. ءبىز كىرىپ بارعاندا اعانىڭ ءىس-ساپارعا كەتكەنى ءمالىم بولادى دا تۇرادى. ءسال كەيىن ەپتەپ ءوزىمىز دە جۇمىسقا تارتىلدىق. شتاتتان تىس. سول كەزدە جوق ىزدەپ جۇرگەنىمىزدەن حاباردار اعا ءارى ارىپتەس سىبىر ەتتى. مۇمكىن ايقايلاپ تا ايتقان شىعار. «اعاڭ اندا وتىر». تۇرا, زىتتىق. وتىراتىن جەرىن بىلەتىن ەدىك. ء«داۋىردىڭ» دالىزىمەن جۇرە بەرسەڭ تاباسىڭ. كومىردەي قارا شاشى ارتقا قايىرىلعان, كوزاينەكتىڭ ادەمىسىن كيگەن, مۇرتى تۇمسىعىن تىرەگەن كەلىستى اعا «گرانكىنىڭ» ىشىنە تۇسەردەي بولىپ, وتىر ەكەن. سالەم بەردىك. لىپ ەتىپ, ورىنان تۇردى. ءتۇرى جىپ-جىلى. ءوزىمىز ءبىرتۇرلى بولىپ قالدىق. ويلاعامىز عوي. ماڭعاز اعانىڭ ماڭىندا بولامىز دەپ. جوق. ونداي ەمەس. وعان ءوزىمىز ءبىرتۇرلى بولدىق. سىپتىقتاي دەنە, شالت قيمىل. كوزىندە وت. تاققان اينەكتىڭ ارعى جاعىنان جارقىراپ تۇردى.
- سويلە, باتىر!
- سول اعا... نە, تانىسايىن دەپ...
- جاقسى بولعان. تانىسقان جاقسى. ال, ءجونىڭدى ايت.
- ءجون ايتقاندا, جولاي سول, سالەم بەرەيىن دەپ...
- ءاي, جاقسى ەكەن.. بۇگىن كەزەكشىمىن, مىناۋ بەتتەردى وقىپ جاتىر ەدىم عوي...
تاعى بىردەڭەلەر ايتىلعان شىعار. بىراق... ول جاعى ەسىمدە جوق. وزگەلەردەن جىراق, الدىمەن ءوزىم كورىپ العانىم قانداي جاقسى بولعان. ولاردىڭ كوكە ساناعاندارىن بىلەمىز. سىزدانىپ, قارسى الادى. ىرعالىپ, ورنىنان تۇرادى. ىڭىرسىپ سويلەيدى. ادەمى عوي. ناعىز كوكە! مەنىڭ اعام, اعام بولعاندا سىرتتاي مالدانىپ, وزگەلەرگە سەس كورسەتۋگە جاراتىپ جۇرگەن كوكەم لىپ-لىپ. «گرانكى» وقىعانى نەسى؟ كەزەكشى بولاتىنى قالاي؟ مەنىڭ بالا كوڭىلىم, شىنىن ايتقاندا اعامنىڭ مەن قابىلداپ جۇرگەن كوكەلىك كەلبەتى ءسال وزگەشە ەدى. وزگەشە ەلەستەتەتىنبىز. «كوكەلىككە» «شيكى» مە, سوندا؟ كادىمگى ءوزىمىز سەكىلدى. كىسىلىگى جوق, كىشىلىگى كوپ. ءبىز ءسۇيسىنىپ وقىعان جۇزدەگەن ماقالانىڭ اۆتورى وسىلاي بولا ما؟ تىم بولماسا, قوس قولدى ۇستەلگە تىرەپ, جوتكىرىنىپ بارىپ, سويلەمەي مە؟
تاعى كوردىك. ۇستەل تەننيسىنىڭ ماڭىنان. قارسى كەلگەنىن جاپىرىپ جاتىر. بىراق... ءبىز كۇتكەندەي ەمەس. كىشىمەن دە قۇرداس. ۇلكەنمەن دە سىرلاس. تىم قاراپايىم. سول كەزدەگى ءبىزدىڭ تۇيسىكتىڭ تالاپتارىنا مۇلدە ساي كەلمەيدى. اعانىڭ شىعارماشىلىعىمەن جەتە تانىس كەز. ايتتىق قوي, ۇرانىمىز ءارى تۋىمىز. ونىمەن ماقتانۋدان چەمپيونبىز. «كوزىرىمىز» مىقتى عوي. وزگەلەرگە ايبىنىن اسىرىپ ءجۇرىپ, ءوزىمىز دە بيىكتەن ورىن بەرىپپىز. اناۋ اسپانداعى اعانى كادىمگى جۇمىر جەردەن كورگەندە, جەر بولعاندا دا كەز-كەلگەندى جاقتىرىپ, ياعني كىسى جاتىرقامايتىنىن كورىپ, كادىمگىدەي ويلانىپ قالدىق. دەمەك, كوكە تانۋداعى كەمشىلىگىمىز ول.
بىردە ۇيدەن تاۋىپ الدىق. انىعى, قولعا ءىلىندى. الدە بىرەۋمەن ىلەسىپ كەلگەن. نەمەسە ۇيدەگىلەردىڭ ءبىرى الدىرعان. تاسىمال جاعى بىزگە قاتىسسىز. «پرەزيدەنت پىراعى» تۇر. ىشىنە «ەندىك». عاجاپ! جوق, ول ادەبي تۋىندى ەمەس. بار بولعانى ءتىلشىنىڭ جولجازباسى عانا. قالاي جازادى! ەسكە ءتۇستى. قۇلتولەۋ اعام سىلق-سىلق كۇلەدى. بەرتىندە. سوسىن باسىن شايقايدى. قايتا كۇلەدى. كوزىنەن جاس شىقتى-اۋ دەيمىن.
- نەگە كۇلە بەرەسىز؟
- قاينەكەڭدى ايتام دا...
- بىردەڭە بولدى ما؟
- بولعاندا. كومپيۋتەر الدىندا وتىر ەكەن. تامسانىپ.
- تامسانعانى قالاي؟
- شىنىندا دا كەرەمەت جازادى عوي. شاقىردى. وقىتتى. وقىدىق, قولىن الامىز عوي. قاينەكەڭ ايتادى, ء«اي, ءوزىم دە جازامىن,ءا».
- جازادى, ءا؟
- جازادى!
جازعاندارىنىڭ ءبىرازىن قولجازبادان وقىدىق. ودان دا ەرتەرەك ەكەن. ءوزى جەلىسىن ايتىپ وتىرادى. كەزەكتەگى تۋىندىلاردىڭ. مايىن تامىزىپ تۇرىپ, ايتادى. سوسىن جازۋعا كەتەدى. «جازۋ ءۇشىن –وقۋ كەرەك». ۇرانى, ءارى ۇستانىمى. كوپ وقيدى. ايتادى دا. ايتاشى. ايتپاقشى, اعام كۇندەلىكتى پايدالانىپ جۇرگەن بىرنەشە ءساتتى اۋدارمانىڭ دا اۆتورى. مىسالى, زەينەتكەر ءسوزىن اينالىمعا شىعاردى. قازىر, ءبارىڭىز دە ايتاسىز, يا؟ وقۋدىڭ ەمەس. تىڭداۋدىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! كوككولشىكتەگى تىرشىلىكتى الدىمەن تىڭدادىق. الاسانباي اتانىڭ ۇرپاعىن كوزگە ەلەستەتىپ. جادى نە دەگەن مىقتى! بىردە وتەجان اعانى كورىپ قالىپ, سالەم بەردىك. جۇمىسقا كەلگەندە اقىندى كورگەنىمدى ايتامىن عوي. كوكەم وقي جونەلدى. اقىننىڭ باللادالارىن. جاتقا بىلەدى ەكەن.
...«…فاشيستەرگە تالاي جەردە يت قوستىم,
قولدان كەلسە, قونىشتان باس, ءسۇيت, دوستىم.
قاشان ورىس ءتىلىن ءبىلىپ العانشا,
اش بولعام جوق, ارقاسىندا «بيتقوشتىڭ».
جيرەن مۇرتىن ورتكە تالاي جاندىرىپ,
تالاي جەرگە… قاسىق قانىن قالدىرىپ.
ەلگە, ءسويتىپ, امان قايتتى كەمەلباي,
«بيتقوشپەنەن» ءشولىن تالاي قاندىرىپ…»....
وسى جولدار ءبىزدىڭ دە سانادا جاتتالىپ قالدى. ولەڭدى جاتتاۋدا قاينەكەڭە شەندەسەر جان از-اۋ. ءتىپتى قادىردىڭ ءوزىن تاڭقالدىرعان. وزگە اقىنداردى دا. ماعاۋينمەن ءبىر دەڭگەيدە سويلەسە الاتىن ادام. ماعاۋيننىڭ ءوز-وزىنە كوڭىلى تولماي جۇرگەن كەزىندە قاناتتاندىرىپ جىبەرگەنىن دە ەستىدىك. جارايدى, ول جاعىنا بارماي-اق قويايىق. ءبىز «حاباردىڭ» ەسىگىن اشقاندا, «تەرەزەسىنەن» تۇسكەن اعام «جەتى كۇنگە» ءماتىن جازادى ەكەن. قولى بوستاۋ كەزى ما ەكەن, الدە ءبىز قاسىنان شىقپاي, مازاسىن الامىز با. اڭگىمەسىن ابدەن تىڭداعان كەزىمىز سول. كەيدە ويلاندىرادى. كەيدە تولعاندىرادى. كەيدە كۇلكىگە كومەدى. بىردە ولجالى ورالدى. وزگە ۇلتتىڭ وكىلىنە ءسۇيىپ قوسىلعان ءبىر قارىنداستىڭ قالىڭ مالىن تۇگەلدەپ قايتىپتى. اركىمنىڭ قولىنا تۇسە بەرمەيتىن كەرىم پىشاق. «قالىڭدىق ايتتىرىپ, قالىڭ مال بەردى دەيسىڭ بە, مىناۋ ازداپ بولسىن وتەۋى», - دەيدى. تەگىن قارىنداس بولا ما, دۇرىس قوي.
قانىش اعانىڭ كوشەسىندەگى الگى ءبىر عيماراتتا نە وقيعالار ورىن الدى عوي. بىردە قاينەكەڭ تىلشىلەرگە كەلدى. توبە جاقتان. قاسىنا جينالامىز. كەزەكتى ءماتىندى ويلانا جازىپ, بيبىگۇل وتىردى. اناۋ جەردەن جاينا كەلدى. ءبىز دە سولاي بۇرىلدىق. اعام الىمجانمەن سويلەسىپ تۇر ەكەن. ءىنىسىن شيراتىپ وتىرادى. شابىتىن شىڭداي ما, شەبەرلىگى ارتسىن دەي مە. الدە ءوزىنىڭ بيىگىنە شىعا الاتىن, تەرەڭىنە بويلاي الاتىن ءۇمىتى شىعار... ءال-اعام الدە ءبىر اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتىپتى. پوەزيا ما ەكەن, ادەبيەت پە؟ شامالاۋىمشا, سول سالا. ءىنىسىن ازىلمەن ءىلىپ سولەيتىن قاينەكەڭ ءال-اعامدى توقتاتتى دا:
- ولەڭ قۇراۋ وڭاي بولسا, قانە شىعارشى. مىناۋ, بيبىگۇلدى قوس. اسپانعا قارا, شابىت شاقىر. اينالا تۇنىپ تۇرعان تاقىرىپ قوي. ال, كورسەتشى قارىمىڭ مەن قابىلەتىڭدى؟
- وي, قاينەكە, ولەڭ شىعارۋ قيىن دەيسىز بە. تاقىرىپ دەيسىز ءا, بيبىگۇل دەيسىز ءا؟ قازىر, قازىر... مىنە,
«اسپاندا بۇلت اينالىپ,
سالدەن سوڭ قۇيدى نۇر.
ال, جەردە ويلانىپ,
وتىردى بيبىگۇل. كەلدى مە؟
- ءاي, جولبارىسىم دەۋشى ەدى, مىقتى اعالار. جولبارىسسىڭ! بارەكەلدى, جاقسى شىقتى. مىنە, جىگىت!
ء بىز دە, بيبىگۇل دە ءماز بولىپ قالدىق. قاينەكەڭ تاپقىرىلىقتى ۇناتادى, ءارى باعالايدى. ءال-اعامنىڭ قولىن الدى دا, ۇستىدەگى جۇمىس كابينەتىنە كوتەرىلە بەردى. ۇناتقاندى مويىندايتىنى تاعى ءبىر. دارحانعا قول سوعىپ تۇردى. ابدىككە. پوليتسيا تۋرالى ماتەريالىن مايلين كەيىپكەرى ارقىلى تۇيرەپ ءوتىپتى. ولاردىڭ دەڭگەيى قۇرىمبايدان اسپايتىنىن مەڭزەپ. «مىنە, تەڭەۋ, ءارى تاپقىرلىق», - دەپ شاتتاندى اعام. تىڭداتادى دا, تىڭدايدى دا. كوبىنە ءبىزدىڭ ەلدىڭ كلاسسيكتەرى تىڭداتقانعا عانا قۇمار. تىڭداۋعا زاۋقى سوقپايدى. اعام, الدىمەن تىڭدايدى. سونىسىمەن دە ءىرى.
جۇمىس كابينەتى دەمەكشى. بىردە كىرىپ بارساق, كاسسەتالارعا كومىلىپ وتىر. قولىندا قالام, الدەبىر قۇجاتتاردى تولتىرادى. سوسىن كومپيۋتەرگە ۇڭىلەدى, ءبىزدى كورىپ, باسىن كوتەردى.
- تورلەت, امانجان
- نە ىستەپ وتىرسىز؟
- وي, قىزىق بولدى. ءۇش قىزىم بار عوي. قۇجات تولتىراتىن. كاسسەتا اپاراتىن. ارنانىڭ ىشكى جۇمىستارىن اتقاراتىن. تاڭەرتەڭ بىرەۋى سۇراندى. كوڭىلىن قيماي جىبەردىم. تۇسكە تامان ەكىنشىسى كەلدى. شۇعىل شارۋاسى بار ەكەن, قالاي ۇستاپ قالاسىڭ؟
- ەندى ءۇشىنشىسى قايدا؟
- قىزىعى سول بولىپ تۇر ەمەس پە؟ سوعان سەنىپ الگى ەكەۋىن جىبەرگەم عوي. جاڭا كەلىپ تۇر, «اعا سىزدەن كەشە سۇرانىپ ەدىم عوي, جىبەرەم دەگەنسىز»,- دەپ.
- سودان؟
- ەندى جىبەردىم. سوزدە تۇرۋ كەرەك قوي. ءسويتىپ ۇشەۋىنىڭ جۇمىسىن ءوزىم ىستەپ...
اعام قارق-قارق كۇلەدى. بىلدەي دەرەكتىردىڭ ءۇش بىردەي جۇمىسشىسىن جىبەرىپ, سولاردىڭ ءىسىن وزىنە ارتىپ العانى.. مىناداي باسشىسى بار الگى قىزدار شىنىمەن باقىتتى شىعار..
باقىت دەمەكشى. اعام جىلت ەتكەن جاڭالىقتى ەلدەن بۇرىن كورەدى. كۇندەردىڭ بىرىندە ايزادا جۇمىسقا الىندى. اعا سەرىك جانبولاتتىڭ تۇسكى ۇزىلىستەگى كەزەكتى شىعارماشىلىق كونتسەرتىنەن كەيىن دامىلداعان گيتاراسىن الا سالىپ, الدە ءبىر ءاندى باياۋ ىڭىلداعان عوي. قاينەكەم ەستىپ قالىپتى. «اي استىنداعى ايزادا قىز» دەگەن كەشتىڭ ستسەناريىن تابان استىندا جازىپ تاستادى.
اعام جايما-شۋاق. كەز كەلگەن ساتتە ەركەلەۋگە بولادى. ەكى رەت ەركەلىكتى ىركە تۇردىق. ساياساتتا دەموكراتيا قانات جايعان كەز بولدى. پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ قارساڭى. دەبات وتەتىن سەكىلدى. ۇمىتكەرلەر اراسىندا. ودان حابارىمىز از. بازار ارالاپ جۇرگەنبىز. اعانىڭ تەلەفونى جارق ەتە قالدى. الىستا بولساڭ دا, الۋىڭ كەرەك. ءوزىنىڭ ءبىر جازعانى بار, «ارىپتەس بولسا دا بالاڭ, بالاڭ بولسا دا ارىپتەس», -دەيتىن. ايبار مەن ايدىننىڭ ءبىرىن ايتادى. ءوزى ايتپاقشى, «اعا بولسا دا باستىق, باستىق بولسا دا اعا».
- اللو!
- قايداسىڭ؟
- سول بازاردا جۇرگەن..
- بازارى نەسى؟ تەز قايت! ۇلكەن باستىق كۇتىپ وتىر.
- اعا, بازاردا ءجۇرمىن..
- بۇلعاقتى قوي. بەرى قايت!
ءۇنى جۇمساق بولعانمەن, ۇكىمى قاتتى. قايتتىق. جۇمىسقا كەلگەن بەتتە, ءوزى باعىتتاعان ۇلكەن باستىقتىڭ قابىلداۋ بولمەسىنە ەندىك. اعام قارسى الدى. ء«اي, ىشتە ۇلكەندەر وتىر. دۇرىستاپ امانداس. سوسىن سوزدەرىن بولمەي, تىڭدا». جولاي ەستىگەن نۇسقاۋ وسى. ىشكە ەندىك, سوزدەرىن بولمەي تىڭدادىق. اسا ەشتەڭە ۇقپادىق. ۇقپايتىنىمىز, بىزگە مۇلدە قاتىسسىز دۇنيە. اق ۇيدەن كەلگەندەر ساۋال قويعان جاعدايدا, ءبىزدىڭ قانداي جاۋاپ بەرەتىنىمىزدى قاپىسىز تۇسىنگەن اعام الدىمدى ورادى. «بار, شىق, قالعانىن ءوزىم تۇسىندىرەم». ىلە-شالا قۋىپ جەتتى. ايتىپ, ءتۇسىندىردى. كونگەننەن كەيىن قايتا كىرگىزدى. ول كەزدە ءمان-جايدى دا ءبىلىپ, تالاي دۇنيەنى ءتۇسىنىپ العانبىز. باس تارتۋعا مۇرشا قالمادى. قالدىرماعان – اعام. ايتتى, ءبىتتى. ورىنداۋىمىز كەرەك. ەكىنشىسى, ءوزى ءبىر كەزەكتى كەرەمەت جوبانى ويلاپ تاپقاننان كەيىن اي وتكەندەگى وقيعا. جۇرگىزۋشى كەرەك ەكەن. جالقاۋلىققا جاقىن جۇرگەن كەزىمىز. اناۋ بەينەت. كەشكىمىز كەلمەيدى. اعام ەكىنشى رەت بۇيىرا سويلەدى. كوڭىلىن قالتىرا المادىق. باعىندىق.
بىردە وزىنە شاقىردى. مۇمكىن ءبىرىنشى رەت. الىستان وراعىتىپ, الدەنەلەرگە جەتەلەدى. تۇپكى ماقسات ول ەمەس ەكەنىن ءبىلىپ وتىرمىز. نە بۇلدىردىك؟ كوزىمىز اعادا, قۇلاققا ايتقان ءسوزى قونىپ جاتىر. بىراق, ويىمىز ون ورام. قايدا باستاپ بارادى؟ نەنى مەڭزەيدى؟ باسىمىزدىڭ قاتىپ بارا جاتقانىن ۇعىپ, ايادى, بىلەم.
- اكادەميك سىزدىقوۆانى تانيسىڭ عوي؟
- البەتتە!
- تانىساڭ, سول كىسىنىڭ ءوتىنىشى. ەگەر ورەڭ جەتىپ, قابىلداي الساڭ, تالابى...
- ايتساڭىزشى ەندى
- شىق ەتە قالماسىن. اكادەميك كۇندە كەڭەس بەرمەيدى..
- قاينەكە-اۋ, ەندى..
- تۇرا تۇر. ايتامىز. ايتپاعاندا. دۇرىس, ءوزىڭ ويلاپ تاپتىڭ. جۇرت سول ءسوزدى توسىپ تا وتىرادى. بىراق, رابيعا اپاي ايتادى. ۇندەستىك زاڭى, ول كىسى بىلەدى عوي. جەڭىستى كۇندەردە جولىققانشا ەمەس. جۇزدەسكەنشە. كەلىپ تۇر عوي, ءاي, قاراشى ءوزىڭ. جەڭىستى كۇندەردى جۇزدەسكەنشە. اپاي ايتتى, امانكەلدىگە كەڭەسىم دەپ. قانداي تاماشا! نە دەگەن ورەلى, مادەنيەتتى, يا؟
- ارينە. ءتۇسىندىم. قابىل الدىم. اكادەميك اپاما مىڭ العىس. بۇگىننەن باستاپ وزگەرەدى.
اعام قۋانىپ قالدى. ءسوزدى تۇسىنەتىن نەكەن-ساياقتار قاتارىنان عوي. كوزاينەكتىڭ ۇستىنەن ماتىنىڭە ءبىر قاراپ, ۇعا بەرەدى. ابدەن ىسىلعان. مىقتىلاردى مويىنداپ ءجۇرىپ, ءوزىن مويىنداتۋعا كوشتى قازىر. كەز-كەلگەن ءىسى ۇلگى. الەۋجەلىدە ءدارىس بەرەدى. قوعاممەن بىرگە, قاربالاستا. قولى قالت ەتكەندە كىتاپ جازادى. ءۇش-ءتورت جۇمىستى قاتار اتقارۋعا بەيىمدەلگەن. ءبىردى تىڭداپ, ەكىنى جازىپ, ءۇشىنشى جوسپاردى ميدا ساپىرادى. كوزى ايتاشىدا. ءوزى كومپيۋتەردىڭ ىشىندە. ءبىر ءوزى ءبىر ارنانى سۇيرەگەن كەزى دە بولدى.
اعام قوناق شاقىرعاندى وتە جاقسى كورەدى. ءتۇس كەزىندە جۇمىستان قولى بوستاردىڭ ءبىرازى سوڭىنان ەرەمىز. جەڭگەمىزدىڭ قولى اشىق, پەيىلى كەڭ, داستارحانى مول. جاقسى قىز جاينا ەكەۋى كۇتىپ وتىرادى. جاينا – اعامنىڭ قىزى. ەركە ءارى اقىلدى. ءبارىمىزدىڭ اتى-ءجونىمىزدى ءارى اتقاراتىن شارۋامىزدى ءبىلىپ العان. «حاباردىڭ» جاڭالىقتارىن كورەدى. ءسوزى دە, ءوزى دە ءتاتتى. اعامنىڭ اۋزىنان ءتۇسىپ قالعانداي. جاينانىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ, جەڭگەيدىڭ اسىن قارپىپ قايتامىز. توساپتىڭ ءتاۋىرى قايناتىلعان كۇنى دە, ەلدەن سىباعا جەتكەن كەزدە دە, ءتاتتى ناننىڭ جاڭا ءبىر رەتسەپتى تابىلعان ساتتە دە سول شاڭىراقتامىز. توپ بولىپ بارىپ, توق بولىپ ورالامىز. جەڭگەمىزدى دە العاش «داۋىردە» كورگەنبىز. بۋحگالتەريادا. بىلدەي مامان. سول كىسىنىڭ الدىندا قۇراق ۇشاتىنبىز. رەداكتسيا-رەداكتسيا بولىپ. سۇستى كورىنەتىن. كوپ سويلەمەيدى. ءبىزدىڭ بۋحگالتەر سالتانات اپشەم ەكەۋمىز تالاي مەيرامدا قۇتتىقتادىق قوي. ەندى – جەڭگەي! قولى – ءدامدى! اڭگىمە اعام جايلى ەدى عوي.
ءبىر كۇندە باعبان بولىپ شىعا كەلدى. بۇرىننان قابىلەتتى مە, جوق دارىن ءتۇبى تانىلا بەرە مە؟ اعام بۇل كۇندە باقشاشى. باۋى جايقالىپ تۇر. كوشەتتى جەردىڭ تۇبىنەن بولسا دا, الدىرادى. كۇتىپ, باپتايدى. ماپەلەپ, وسىرەدى. جەمىسىن ەلگە ۇسىنادى.تۇپ-تۋرا ءوز تابيعاتى. الگى ماتەريال جينايتىنى, ونى بايىپتاپ جازاتىنى, كەيىن وقىرمانعا ۇسىناتىنى سەكىلدى. شىعارماسىن بىرەۋگە وقىتىپ, ءوزى سىرتتان باقىلايتىنى سەكىلدى, باقشاسىنىڭ جەمىسىن ءۇزىپ بەرىپ, ءسۇيسىنىپ جەسەڭ, تامسانىپ وتىرادى. قۇلتولەۋ اعامشا كەتسەك, «قالاي وسىرەم, ءا!» مىقتى وسىرگەنسىز, اعا! ايتارى جوق...
ايتارىمىز كوپ ەدى, نەگىزى. بىردە كولىكپەن كەتىپ بارا جاتىر ەدىك. راديو قاينار اعامەن سۇحبات ۇسىندى. نە دەگەن تەرەڭ! تاعى ءبىر قىرىنان تانىلىپ جاتتى. بىلاي دەيدى: ء«بىزدىڭ سوزدىك قورىمىز سۇيىلىپ بارادى. ەگەر ءوزىمدى السام, مەن اكەم قالياقپاردىڭ سوزدىك قورىنىڭ قىرىق پايىزىن مەڭگەردىم. اكەم ءوز كەزەگىندە اكەسى ولجايدىڭ سوزدىك قورىنىڭ ارى كەتسە قىرىق پايىزىن ۇستاپ قالدى. مەنىڭ بالالارىم شە؟». ماڭدايدان تەر بۇرق ەتە قالدى. ءبىز ءۇشىن قاينار – مۇحيت سەكىلدى. سوندا قالياقپار كىم بولدى؟ ولجاي شە؟ قانشالىقتى ازىپ بارامىز, سوندا؟ قانشالىقتى كەدەيلەندىك؟ قاينەكەڭنىڭ شيرەگىنە جەتپەيمىز عوي. ونىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى, ەستىگەنىن جادىندا ساقتاپ قانا قويماي, قورىتا الاتىنى. ىزدەنىسى. تاپقىرلىعى. رەجيسسەر وركەن قاينەكەڭە ءجيى تەلەفون سوعادى. كوبى مىناداي مازمۇندا, «اعا ۋاقىتىڭىزدى الدىم يا, بىراق تاپپاي جاتىرمىن. بالەنباي جىل بۇرىن, تۇگىلەنباي دەگەن كىسى تۋرالى ماتەريال ءوتىپ ەدى عوي. ەسىڭىزدە مە؟ ا, يا, يا؟ قانداي كەرەمەتسىز, قاينار اعا. اپتا بويى ىزدەپ تاپپاپ ەدىم. يا, دۇرىس ايتاسىز. ەندى تاۋىپ الامىن». قاينەكەڭ «حاباردىڭ» قورىن جاتقا بىلە مە؟ قاي كۇنى نەندەي ماتەريال وتكەنىن دە؟ نەتكەن قابىلەت.
بىردە اعام سىرقاتتانىپ قالدى. كادىمگىدەي جۇدەدى. ونى كورىپ ءبىزدىڭ دە بويىمىزدى ۇرەي بيلەدى. ءبىر كۇنى بىلاي دەيدى: «مەن ءتۇسىندىم. ءوزىمدى ۇمىتا جازداپپىن. زەرتتەدىم. شەشىمىن تاپتىم. ەندى وزىممەن دە شۇعىلدانام». ءال-اعام ايتادى.
- قاينەكەڭ وزىنە قارايمىن دەپ ەدى, ءبىلدىڭ بە نە ەكەنىن؟
- جوق؟!
- ماسقارا, مەن ءبىلدىم. جاتتىعۋ جاسايدى, جانىن اياماي. توسەلىپ الىپتى. سەنىڭ سپورتشىلارىڭ قاسىندا ءجىپ ەسە المايدى. مىنە, كوردىڭ عوي, ۇقىپتى ادام ءار ىستە دە ۇلگى.
اعا, ءسىز تۋرالى بىردەڭە ايتقىم كەلىپ ەدى. ءسىزدىڭ الەمگە ەنەمىن دەپ, اداسىپ قالدىم. ايىپ ەتپەيسىز. ءبىز ءسىزدى قۇرمەت تۇتامىز. و باستان. ول –انىق. قالعانى بولا جاتار, يا؟ قۇتتى بولسىن, الپىسىڭىز! جەتپىسكە جەتەمىن دەپ انت ءىشىڭىز!
امانگەلدى سەيىتحان
