ايماقتار • 29 ماۋسىم, 2018

قونىستارىن اقتوبەدەن تاپتى

624 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

كۇندەلىكتى ومىردە ەلەنە بەرمەيتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – سىرتقى كوشى-قوننىڭ جاعدايى. ونى « ۇلى كوش» دەپ اتاسا دا, «ۇلكەن كوش» دەپ اتاسا دا ارتىقتىق ەتپەيدى. دۇنيەنىڭ ءار قيىرىنا تاع­دىردىڭ جازۋىمەن تارىداي شاشىراپ كەتكەن اعايىندارىمىزدىڭ اتامەكەنىنە بەت بۇرۋى – جاعىمدى جايت, مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت­تىڭ ۇلەسىن تولىقتىرا تۇسەتىن قۇبىلىس. جو­عارىدا اتالعان كوشتى جۇرگىزۋ جوعارى مەم­لە­كەتتىك ورگانداردان عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءوڭىر باسشىلارىنان دا جۇيەلى جۇمىستى تالاپ ەتەدى. وزگە ەلدەن ءوز وتا­نىنا ورالعان قان­داستارىمىزعا جايلى جاعداي تۋعىزۋ – ورتاق پا­رىزىمىز. اسىرەسە ولاردىڭ بەلگىلى ءبىر قونىس پەن باسپاناعا قول جەتكىزۋى جانە ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتىلۋى ەلەۋلى ءرول اتقارادى. «نۇرلى كوش» باعدارلاماسىنىڭ باستى ارقاۋى دا وسى ارنادان تامىر تارتادى. سىرتقى كوشى-قون باعدارلاماسىنا قاتىستى العاندا ايتىلار ويدىڭ ءبىر ۇشى اتالعان ماسەلەگە تابان تىرەيدى. 

قونىستارىن اقتوبەدەن تاپتى

ءسوزىمىز جالاڭ بولماس ءۇشىن ناقتى دەرەكتەر مەن دايەك­تەرگە كەزەك بەرەلىك. ايتالىق, ەلىمىز تاۋەل­سىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردە تۇراتىن باۋىرلارىمىزدى كوبىرەك قابىل­داعان وڭىرلەردىڭ ءبىرى – اقتوبە. وسى ارالىقتا وبلىس اۋماعىنا 8178 وتباسى قونىس اۋدارىپتى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وزبەكستانعا قاراستى قاراقالپاقستان رەسپۋبليكاسىنان كەلدى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە تۋعان توپىراققا بەت بۇرعانداردىڭ قاتارىن رەسەيدەن, موڭعوليا مەن قىتايدان جانە يراننان كەلگەن قانداستارىمىز قۇرايدى. 

ەگەر اقتوبە ايماعىنا سانى بويىنشا ەڭ كوپ قونىس اۋدارعاندار قاراقالپاقستاننان كەلگەندەر دەگەن تۇجىرىمدى تاعى دا ناقتىلاي تۇسسەك, بۇل ەلدەن 6037 وتباسى نەمەسە 30186 ادام كەلىپ قۇتتى قونىستارىن اقتوبەدەن تاپقان. قازىرگى كەزدە وتانداستارىمىزدىڭ سانى تابيعي جانە دەموگرافيالىق ءوسىم ەسەبىنەن ءوسىپ كەلەدى. ياعني جيىنتىق سان بويىنشا ەسەپتەگەندە كورسەتكىش 42260 ادامعا جوعارىلاعان. تاعى ءبىر كوڭىل اۋدارار ماسەلە وتانىنا ورالعان اعايىندارىمىزدىڭ ساندىق فاكتورعا قوسا ساپالىق قۇرامى دا جوعارى ەكەنىن ايتقان ءجون. ويتكەنى ولاردىڭ اراسىندا عىلىم دوكتورلارى مەن كانديداتتارى, جوعارى تەحنيكالىق ماماندار جانە مادەنيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرى جۇزدەپ سانالادى. 

اقتوبە ءوڭىرى اۋماعىنىڭ كەڭدىگى جونىنەن قارا­عاندى وبلىسىنان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. ال ونىڭ وڭتۇستىك بولىگىندەگى شەكاراسى قاراقالپاقستانمەن شەكتەسەدى. وزگە تاياۋ جانە الىس شەت ەلدەرمەن سالىس­تىرا قاراعاندا سىرتقى كوشى-قوننىڭ ۇلەسى اتالعان رەسپۋبليكادان كوبىرەك بولۋى وسىنداي شەكارالىق جاقىنداستىققا, سونداي-اق اقتوبە ايماعىنىڭ جىل سايىن ءوسىپ-وركەندەپ, ادامداردىڭ ساپالى ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعدايلار تۋعىزىلىپ جۇرگەنىندە دەۋگە بولادى. 

ءبىز بۇعان دەيىن سىرتقى كوشى-قون ماسەلە­لەرىن رەتتەۋدەگى باستى قاعيداتتار رەتىندە وتانداس­تارى­مىزدىڭ تۇراقتى قونىستى يەلەنۋى مەن جۇمىسقا ورنالاسۋى ەكەنىن جازعان ەدىك. بۇل رەتتە وڭىردە جۇيەلى جۇمىستار قولعا الىنىپ, قانداستارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتۋىنە بارلىق قاجەتتى  جاعداي جاسالدى. بۇگىندە ولار ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ورگە باسۋى­نا لايىقتى ۇلەستەرىن قوسىپ ءجۇر. 

اقتوبەگە قونىس اۋدارعان قانداستارىمىزدىڭ ۇل-قىزدارىن وبلىستىڭ جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرىنە قابىلداۋ ىسىندە دە الدىن الا ۇيىم­داستىرۋ شارالارى جۇرگىزىلدى. راس, العاشقىدا  جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە تۇسەتىن جۇكتەمە مەن وقۋشىلار سانى ءوسىپ كەتكەندىكتەن قيىندىقتار تۋىنداپ, ەكى جانە ءۇش اۋىسىمدىق وقۋ كەستەلەرى كەزدەسكەنى راس. دەگەنمەن قازىرگى كەزدە وبلىس ورتالىعى مەن اۋدانداردا قوسىمشا جاڭا مەكتەپ عيماراتتارىنىڭ بوي كوتەرۋى بۇل تىعىرىقتان شىعۋعا جول اشىپ وتىر.

...وتانداستار كوشى ودان ءارى جالعاسۋدا.

تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»

اقتوبە 

سوڭعى جاڭالىقتار