– ءيا, جىگىتتەر, كەپ قاپسىڭدار, – دەدى ورمانشى ۇزەڭگىدەن اياعىن بوساتىپ جاتىپ.
قيمىلى شيراق ەكەن. ات تىزگىنىن نەمەرەسىنە ۇستاتتى دا, ءبىزدى باۋعا قاراي باستاي جونەلدى.
– اقساقال, مىنا باقتى بىرەۋ ەككەن بە, جوق الدە, ءوزى وسىلاي ءوسىپ-ونگەن بە؟!. – دەپ سۇرادىق ءبىز تاڭىرقاپ.
تاۋ جوتالارىنداعى الما, ورىك, الشا, قارا ورىك اعاشتارى ءيىلىپ, جەمىسىن ازەر كوتەرىپ تۇر. راسىندا دا, تاڭعاجايىپ باق. تۇندەگى جاۋعان جاڭبىر تامشىلارى قالىڭ جاپىراقتاردىڭ اراسىنان سىعالاپ, كۇن كوزىنە شاعىلىسىپ جالت-جۇلت ەتەدى.
– ە-ە, – دەدى قارت ورمانشى قارسى الدىمىزداعى باققا قاراپ ك ۇلىمسىرەپ. – بۇرىن بۇل تاۋدا تەك جابايى الما عانا ءوسۋشى ەدى عوي. ەندى مىنە, وزدەرىڭ كۋاسىڭدەر... جەمىسىمدى ءۇزىپ ال دا جەي بەر دەپ تۇرعان جوق پا؟!. ودان قالسا, سومكەلەرىڭدى تولتىرىپ الا كەتىڭدەر. ەل ءۇشىن ەگىلگەن باق قوي بۇل!..
ورمانشى قارتتىڭ ءوزى دە, ءسوزى دە بىزگە سونداي قىزىق كورىنەدى. تاپ ءبىر كۇن شۋاعىنان جارالىپ, عايىپتان پايدا بولا كەتكەن ەرتەگىدەگى داناگوي قاريا سەكىلدى.
«ەل ءۇشىن... قىزىق ەكەن؟ – دەگەن وي كەلەدى باسىمىزعا. – باق تۇگىلى, جەردە جاتقان زاتتىڭ دا ءوز يەسى بار ەمەس پە؟..»
– ءيا, – دەپ ك ۇلىمسىرەدى قارت ورمانشى ءبىزدىڭ ويىمىزدى كوزىمىزدەن وقىپ تۇرعانداي باسىن يزەپ. – قازىر مەن سەندەرگە بۇل باۋدىڭ قىزىق تاريحىن ايتىپ بەرەمىن...
ءسويتتى دە ول اڭگىمەسىن باستاپ كەتتى.
* * *
– ءبىز مايدانعا اتتاناتىن كۇنى تاۋ جاقتان الىپ-ۇشىپ جەتكەن جەزدەم جارىقتىق: «اپىر-اي, ەستىگەن زاماتتا اسىعىپ, الدى-ارتىما قاراماي شابا جونەلدىم. جول-جونەكەي قولىما بار ىلىككەنى وسى بولدى. تۋعان جەردىڭ جەمىسى عوي. تىم قۇرىسا, وسىنى جولىڭا الا كەت», دەپ ءبىر دوربا الما ۇسىندى.
كوكجيەككە باتىپ بارا جاتقان كۇن سياقتى قىپ-قىزىل, دوپ-دومالاق جەمىستەردى كەۋدەمە قىسىپ, ۇزاي بەردىم.
كەشكىلىك ستانسادان «تاۋارنىي پويىزعا» مىنگەنىمىزدە بارلىعىن قاسىمداعى جىگىتتەرگە ۇلەستىرىپ بەردىم دە, وزىمە الىپ قالعان بىرەۋىن جولقاپشىعىما سالىپ, كوپكە دەيىن ساقتاپ ءجۇردىم. اۋىل ەسكە تۇسكەندە, مىنە, ءبۇيتىپ... مۇرنىما تاقاپ, يىسكەپ-يىسكەپ قويامىن...
انە, سول كەزدە العاش رەت: «وسىدان ەلگە امان-ەسەن ورالسام, ءتاڭىرتاۋدىڭ بوكتەرىنە باۋ ءوسىرىپ, ارمانسىز ءومىر سۇرەر ەم-اۋ!» دەپ ويلاعام.
مىنە, بۇل باق – مەنىڭ سول ارمانىمنىڭ جەمىسى!
* * *
سودان بەرى دە تالاي ۋاقىت ءوتتى ارادا.
باياعى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ, رەسەي, كارەليا, زاپوليارە, نورۆەگيا, پولشا جەرلەرىن ارالاپ ءوتىپ, اۋىلعا امان-ەسەن ورالعاننان كەيىن قازىرگى تۇركىستان وبلىسىنداعى سايرامسۋ قورىعىندا ورمانشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن ەكىنشى دارەجەلى «داڭق» وردەنىنىڭ كاۆالەرى اۋەل ىسقاقوۆ اتامىزدىڭ وسى ءبىر اڭگىمەسى ەشقاشان دا ەسىمنەن شىقپايدى.
نۇرعالي وراز,
«ەگەمەن قازاقستان»
