جىلىنا 45 توننا بەكىرە ەتىن ءوندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر
ەلباسى ەڭ اۋەلى ۇلان اۋدانىندا وسىدان 2 جىل بۇرىن مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن اشىلعان, بەكىرە تۇقىمداس بالىق ەتى مەن ۋىلدىرىق وندىرىسىمەن اينالىساتىن سەرىكتەستىككە باردى. بۇگىندە مۇندا بەكىرە تۇقىمداس بالىقتىڭ ءۇش ءتۇرى وسىرىلەدى. جەرگىلىكتى شارۋالار باستاپقىدا بۇل كاسىپتى تاڭسىق كورگەنىمەن, كەيىننەن وعان تولىق بەيىمدەلىپ العاندارىن ايتادى. سوڭعى ەكى ايدا ولار 1 جارىم توننا بەكىرە ەتىن ساۋدا ورىندارىنا جونەلتىپتى. «OstFish» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 2022 جىلعا قاراي جىلىنا 45 توننا بەكىرە ەتىن ءوندىرىپ, 4 توننا قارا ۋىلدىرىق الۋدى جوسپارلاپ وتىر. كاسىپورىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بالىقتىڭ وسى تۇقىمىنان ۋىلدىرىق الۋدىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىسى تانىستىرىلدى.
ونەركاسىبى وركەن جايعان ءوڭىر شىعىس قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى ماشينا قۇراستىرۋ, ءتۇستى مەتالدار ءوندىرىسى سىندى ءداستۇرلى كاسىپ تۇرلەرىنەن بولەك, زاماناۋي باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن زاۋىتتار كوپتەپ ىسكە قوسىلىپ جاتقانى بەلگىلى. سونداي كاسىپورىننىڭ ءبىرى - ەلەكترمەن قامتۋ قوندىرعىلارىن شىعاراتىن «سيلۋمين-ۆوستوك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى. كاسىپورىن قۇرىلىس پەن ينفراقۇرىلىم, ماشينا جاساۋ, ەنەرگەتيكا, مەتاللۋرگيا, تاۋ-كەن جانە مۇناي حيمياسى ونەركاسىبى سالالارىندا ينجينيرينگتىك قىزمەت كورسەتۋ ىسىنە ماماندانعان. بۇل ءوندىرىستى ىسكە قوسۋعا جالپى سوماسى 1 ملرد 600 ميلليون تەڭگە قارجى جۇمسالىپتى. ناتيجەسىندە سوڭعى ەكى جىلدان بەرى 2 جارىم ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى شىعارىلىپ, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا جانە ەنەرگەتيكالىق كەشەن كاسىپورىندارى قاجەتتى قوندىرعىلارمەن قامتىلىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا كاسىپورىن وبلىستىڭ 500-گە جۋىق تۇرعىنىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. «بۇگىندە ءبىز بىرنەشە جاڭا جوبانى باستادىق.
سونىڭ ءبىرىن فرانتسيالىق كومپانيامەن بىرلەسە قولعا الدىق. سول ارقىلى ءىرى كاسىپورىندارداعى ەلەكتر قوزعالتقىشتارىن باسقاراتىن بىرەگەي قوندىرعى جاساپ شىعارماقشىمىز. بولاشاقتاعى جوسپارلارىمىز اۋقىمدى. اسىرەسە, ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتۋعا باسا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز», - دەيدى زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى ولەگ فرويمچۋك. كاسىپورىندى ارالاۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنا قۇبىر جۇرگىزۋ كەزىندە قولدانىلاتىن ارماتۋرالاردى, ناسوستىق قۇرال-جابدىقتاردى, ەلەكتروتەحنيكالىق ءونىم مەن بلوكتى-مودۋلدىك عيماراتتاردى دايىنداۋ ۇدەرىسى تانىستىرىلدى. ەلباسى ءوندىرىس ورنىنىڭ جۇمىسىمەن جان-جاقتى تانىسقان سوڭ كاسىپورىن ۇجىمىمەن كەزدەسىپ, ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ جاي-كۇيىن سۇرادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتى مەن دامۋ قارقىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «وڭىردە ونەركاسىپ سالاسى وركەندەپ, يندۋستريالىق باعدارلاما اياسىندا 46 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىپ جاتقان كاسىپورىندار سالىنۋدا. اتاپ ايتقاندا, 7500-گە جۋىق ادام جۇمىسقا ورنالاستى, – دەدى پرەزيدەنت.
ەكى اۋداندا ينسۋلتتىك ورتالىق اشىلدى
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جولداۋىندا مەديتسيناعا تسيفرلاندىرۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا توقتالىپ: «اقپاراتتىق جۇيەلەردى بىرىكتىرۋ, موبيلدىك تسيفرلىق قوسىمشالاردى قولدانۋ, ەلەكتروندىق دەنساۋلىق پاسپورتىن ەنگىزۋ, «قاعاز قولدانبايتىن اۋرۋحاناعا» كوشۋ ارقىلى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. مەديتسينادا اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىراتىن گەنەتيكالىق تالداۋ مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە كىرىسۋىمىز كەرەك.
مەديتسينالىق كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردى ساپالى دايارلاۋ ماڭىزدى ماسەلە بولىپ سانالادى», - دەگەن ەدى. وسى رەتتە بۇگىندە وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە ۇلگى بولارلىقتاي اۋقىمدى جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتقانى بەلگىلى. سوزىمىزگە دالەل - وسكەمەن قالاسىنداعى №1 اۋرۋحانا جانىنان اشىلعان روبوتتاندىرىلعان حيرۋرگيا ورتالىعى. ونىڭ جۇمىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 4 مامان ىرىكتەلىپ, يتاليا مەن المانيادان قوسىمشا ءبىلىم الىپ, بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرگەن بولاتىن. ال وتا جاساۋشى روبوتتى ىسكە قوسىپ, جەرگىلىكتى مامانداردى ۇيرەتۋگە يتاليادان ستەفانو دجيدارو ەسىمدى پروفەسسور شاقىرتىلعان. 27 ناۋرىزدان بەرى اتالمىش مامان وسكەمەندە ەڭبەكتەنۋدە. ونىڭ باسقارۋىمەن «وتاشى روبوت» 36 ناۋقاستىڭ العىسىنا بولەنىپ ۇلگەردى. جۋىقتا عانا بۇل اۋرۋحانادا الەمدە تۇڭعىش رەت بۇيرەك الىپ تاستاۋ وتاسىن روبوت اتقاردى.
كەلەشەكتە روبوتتىڭ كومەگىمەن جىلىنا 500 وتا جاساۋ كوزدەلگەن. وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ مۇنداي روبوتتاندىرىلعان ورتالىق قازاقستاننىڭ وزگە وڭىرلەرىندە جوق ەكەنىن ايتادى. مەملەكەت باسشىسى وڭىردەگى جۇمىس ساپارى اياسىندا وسى ورتالىقتىڭ دا جۇمىسىمەن تانىسىپ, ايماقتىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەستى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسەم ءنۇسىپوۆا پرەزيدەنتكە شىعىس قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە اتقارىلىپ جاتقان, قولعا الىنعان جوبالار جايىندا باياندادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىرىنشى كەزەكتە وبلىستاعى مەديتسينا مەكەمەلەرىن زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتۋعا جانە جەرگىلىكتى دارىگەرلەردى شەت ەلدە وقىتىپ, بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, 2016-2018 جىلدار ارالىعىندا وڭىردەگى ەمحانالارعا جاڭا قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋعا 18,8 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپتى. بۇل باعىتقا 2019 جىلى 4 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولۋ جوسپارلانعان.
ال دارىگەرلەردى وقىتۋعا كەلسەك, 2016 جىلى 12, 2017 جىلى 61 دارىگەر شەت ەلدە بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپ كەلىپتى. 2018-2019 جىلدارى تاعى دا 100-گە جۋىق ماماندى وزگە مەملەكەتتەرگە تاجىريبەگە الماسۋعا جىبەرۋ كوزدەلگەن. «وبلىستاعى بارلىق مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ جابدىقتالۋىنا تەرەڭ تالداۋ جاسادىق. سول تالداۋلار سالاعا 23,4 ملرد تەڭگەنىڭ جابدىقتارىن الۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. 2019 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن وسى قاجەتتىلىكتى 100 پايىزعا قامتىساق دەگەن جوسپارىمىز بار. ماماندارىمىزدى شەتەلدىڭ ۇزدىك مەديتسينا ورتالىقتارىنا جىبەرىپ, بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرىپ جاتىرمىز. وڭىرلىك باعدارلاما اياسىندا 3 جىلدا 173 ماماندى ۇزاق مەرزىمدى وقۋ كۋرستارىنا جىبەرمەكپىز», - دەدى اكىم ورىنباسارى.
ءوڭىردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاما اياسىندا بيىل اياگوز بەن زىريان اۋداندارىندا ينسۋلت ورتالىقتارىن اشۋ جوسپارلانعان ەدى. ەلباسىنىڭ ايماققا جاساعان جۇمىس ساپارى شەڭبەرىندە ەكى ورتالىق تا سالتاناتتى تۇردە جۇمىستارىن باستاپ, شالعايداعى اۋىل تۇرعىندارىنا اسا قاجەت مەكەمە قىزمەتكەرلەرى تەلەكوپىر رەجىمىندە تىكەلەي بايلانىسقا شىعىپ, العىستارىن جەتكىزدى. «اياگوز اۋدانى وبلىس ورتالىعىنان 350 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان.
بۇگىن جوعارى تەحنولوگيالى ينسۋلت ورتالىعى ەسىگىن ايقارا اشتى. بۇل ورتالىق اياگوز بەن جارمانىڭ, ءۇرجار مەن تارباعاتاي اۋداندارىنىڭ 200 مىڭنان استام تۇرعىندارىنا ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە تولىق مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. وسىلايشا زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان ورتالىقتا ەمدەيمىز. ەڭ باستىسى, حالىق بۇرىنعىداي وسكەمەن مەن سەمەيگە سەندەلمەيتىن بولدى. وتكەن جىلى وبلىستىق باعدارلاما بويىنشا ءبىزدىڭ 5 دارىگەر ۇلىبريتانيادا ءبىلىمىن جەتىلدىردى. بيىل دا 8 دارىگەر بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرىپ قايتپاق», - دەدى اياگوز اۋداندىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى شالقار وماروۆ.
الىس اۋدانداعى دارىگەردىڭ ءسوزىن ەرەكشە ىقىلاسپەن تىڭداعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ شالعاي اۋىلدارعا وسىنداي كومەك كورسەتۋ جالعاسا بەرەتىنىن اتاپ ءوتىپ, بۇگىندە قازاقستاندا قان تامىرلارى مەن جۇرەك اۋرۋلارى كەڭ تاراعانىن, الايدا بۇل باعىتتا ءتيىستى جۇمىستار قولعا الىنىپ, قازىر بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا جۇرەككە وپەراتسيا جاساۋعا مۇمكىندىك جاسالعانىن ايتتى. «ينسۋلتتىك ورتالىقتاردىڭ اشىلىپ جاتقانى مەنى قۋانتادى. وتە دۇرىس دۇنيە. سوندىقتان ەلدىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ, ومىرلەرىن ۇزارتا بەرىڭىزدەر», - دەدى اياگوزدىك دارىگەرلەرگە.
«تەحنولوگيامىز العا كەتكەنىمەن سانامىز كەيىن قالىپ تۇر»
ءوز كەزەگىندە زىرياندىق دارىگەرلەر دە ەلباسىعا ءوز ريزاشىلىقتارىن جەتكىزدى. زىريان اۋدانىنداعى ورتالىق كاتونقاراعاي مەن كۇرشىم اۋداندارىنا قىزمەت كورسەتەدى. مۇندا شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى 180 مىڭنان استام حالىق ەكىنشى دەڭگەيلى ينسۋلت ورتالىعىنىڭ قىزمەتىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى روبوتتاندىرىلعان ورتالىقتاعى جەرگىلىكتى دارىگەرلەرمەن كەزدەسۋىندە الەمدەگى جانە ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جاي-كۇيىنە قىسقاشا شولۋ جاساپ, قازاقستاندىقتاردى ءوز دەنساۋلىقتارىنا بەي-جاي قاراماۋعا شاقىردى. «قازىر بۇكىل الەمدە ادامزات ءومىرىن ۇزارتۋ ءۇشىن كۇرەس ءجۇرىپ جاتىر. الەمدە ءولىم كورسەتكىشى جونىنەن ونكولوگيالىق اۋرۋلار ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ونىمەن كۇرەستىڭ ەڭ العاشقى قادامى - اركىم ءوز دەنساۋلىعىن كۇتۋى كەرەك. دۇرىس تاماقتانۋ قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىندە مەديتسينانىڭ ۇلەسى - 10-15 پايىز عانا. قالعانى ادامنىڭ وزىنە تىكەلەي بايلانىستى. وتكەن جىلى الەمدە 50 ميلليون ادام جول اپاتىنان كوز جۇمىپتى.
سوندىقتان ءبىز ءوز-ءوزىمىزدى قورعاۋىمىز كەرەك. دارىگەرگە ۋاقىتىندا كورىنىپ, سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانعانىمىز ءلازىم. مەن بۇرىن «بىزدە نەگە انا ءولىمى كوپ؟» دەپ تاڭعالۋشى ەدىم. ءبىر مەدبيكە مۇنىڭ سەبەبى جاس انالاردىڭ اسىرەسە الىس اۋىلداعى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ دەنساۋلىعىنا ءجوندى ءمان بەرمەيتىندىگىندە, انا بولۋعا دايىندالمايتىندىعىندا ەكەندىگىن ايتتى. دەنساۋلىعى ناشار انادان ساۋ بالا دۇنيەگە كەلمەيدى. باتىستا ۇيلەنۋگە نيەت قىلعان جاستار الدىن الا تەكسەرۋدەن وتەدى ەكەن. بىزدە قالاي؟ تەحنولوگيامىز العا كەتكەنىمەن سانامىز كەيىن قالىپ تۇر. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ءتيىسپىز», - دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ مەديتسينا سالاسىنا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە زور كۇش جۇمسالىپ جاتقانىن, سونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى وسكەمەندەگى ورتالىق ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «شىعىس قازاقستاندا ەڭ العاش رەت روبوتوتەحنيكا ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل – جاڭا تەحنولوگيا. مۇنى بارلىق جەرگە ەنگىزۋىمىز كەرەك. بىرىنشىدەن, روبوت ادامعا قاراعاندا ناقتى. وپەراتسيا كەزىندە قيىندىق تۋدىرمايدى. بۇل رەتتە شىعىس قازاقستانداعى اتقارىلعان جۇمىستارعا جاقسى باعا بەرۋگە بولادى» - دەگەن مەملەكەت باسشىسى شەتەلدە وقىپ كەلگەن مامانداردان بىزدەگى جانە شەتەلدىك جۇيەنىڭ ايىرماشىلىعىن سۇرادى. «وندا اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. ايتپەسە نەگىزگى جۇمىستارىندا بىزدەگىدەن وزگەشەلىك جوق» - دەدى سەمەيلىك جاس دارىگەر يداليا راحيموۆا. ەلباسى مەملەكەت قارجىسىنا الىنىپ جاتقان قىمبات قوندىرعىلاردىڭ ەل يگىلىگىنە جاراۋى ءۇشىن دارىگەرلەردىڭ ءبىلىمى سوعان ساي بولۋى كەرەكتىگىن ايتتى. «ەڭ اۋەلى دارىگەر بىلىكتى بولۋى شارت.
ديپلومى باردىڭ ءبارى بىلىكتى مامان دەگەن ءسوز ەمەس. كەيبىر مەديتسيناسى وزىق ەلدەردە ستۋدەنتتەر 3-4 كۋرستاردا بەيىمىنە قاراي ىرىكتەلەدى. ياعني, بارلىعىنا بىردەي دارىگەر ديپلومى بەرىلمەيدى. كەيبىرى مەديتسينا سالاسىنىڭ مەنەدجەرى بولۋى مۇمكىن. قىمبات ءارى زاماناۋي قوندىرعىلاردىڭ بولعانى جاقسى, بىراق ونى قولدانا الاتىن ماماندار بولۋى كەرەك. قازىر اعزا الماستىرۋ وتالارىن وزىمىزدە جاساي الاتىن بولدىق. روبوت تەحنيكاسى مەديتسيناعا دا دەندەپ ەنۋدە. وسىنىڭ ءبارى ادامداردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالىپ وتىر. سوڭعى 10 جىلدا حالىقتىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 65-تەن 72-گە جەتتى. ەندى ونى 80-گە دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. ول ءۇشىن دارىگەرلەر حالىققا جاقىن بولۋى كەرەك. الدارىڭىزعا كەلگەن ناۋقاسقا جىلى قاباق تانىتىپ, سىپايى سويلەسكەنىڭىزدىڭ ءوزى ۇلكەن كومەك», - دەدى پرەزيدەنت.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى
سۋرەتتەر Akorda.kz سايتىنان الىندى
