ۇلتتىق ءباسپاسوزىمىزدىڭ العاشقى قارلىعاشى «قازاق» گازەتى, ونىڭ باستاۋىندا تۇرعان ءاليحان بوكەيحانوۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ سىندى الاش ارىستارى قازاق قاۋىمىن ەل بولۋعا شاقىردى, ءبىلىم مەن مادەنيەتكە, سول ارقىلى تاۋەلسىزدىككە جەتۋگە ۇندەدى. 1913 جىلى 2 اقپاندا ورىنبوردا «قازاق» گازەتىنىڭ العاشقى سانى جارىق كوردى. باسىلىم بەس جىلدىڭ ىشىندە قازاق تىلىندەگى كاسىبي گازەتتىڭ ءستيلىن, جالپى بەت-بەينەسىن قالىپتاستىردى. «اۋەلى, گازەت حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى» دەگەن ناقىلداي اقىل ءسوزدى لەنيننەن بۇرىن ءوزىمىزدىڭ ۇلت ۇستازى – ابىز احاڭ ايتىپ ەدى. ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ لەبىزىنە جۇگىنسەك, «قازاقتىڭ ەڭكەيگەن كارى, ەڭبەكتەگەن جاسىنا تۇگەلىمەن وي ءتۇسىرىپ, جانسىز دەنەسىنە قان جۇگىرتىپ, كۇزگى تاڭنىڭ سالقىن جەلىندەي شيرىقتىرعان, ەتەك-جەڭىن جيعىزعان «قازاق» گازەتى بولاتىن».
وسى اتاقتى «قازاقتان» ەكى جىل بۇرىن ومىرگە كەلىپ, ورال قالاسىندا ەكى جارىم جىل بويى شىعىپ تۇرعان قارلىعاش نيەتتى حابارشىداي, ەلىمىزدىڭ بولاشاق اتاۋىنا ەڭ العاش اق جول تىلەگەن گازەت «قازاقستان» دەپ اتالدى. وسىنداي اتاۋمەن گازەت شىعارۋ باستاماسىن كوتەرگەندەر قازاقتىڭ سول كەزدەگى وقىعان ارداگەر اعارتۋشى ازاماتتارى باقىتجان قاراتاەۆ, عۇمار قاراشەۆ, شاڭگەرەي بوكەەۆ, سەيىتقالي مەڭدەشەۆ, ءماجيت شومبالوۆ بولادى. گازەتتىڭ جاۋاپتى شىعارۋشى رەداكتورلىعىنا كوزى اشىق, ءبىلىمدى مۇعالىم ەلەۋسىن بۇيرين لايىق دەپ تابىلىپ, ول بارلىق جاۋاپكەرشىلىك پەن اۋىرتپالىقتى ءوز موينىنا الادى. ە.بۇيرين: «قازاقستان قازاقتاردىڭ ولكەسى دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى» دەپ تۇسىندىرەدى. ء«بىزدى ءبىر تىلەك, ءبىر نيەتكە جياتۇعىن زات – گازەت... گازەت ءبىزدىڭ بىلمەگەندى كورسەتەتىن ۇستازىمىز, قاراڭعىدا جارىق بەرىپ, تۋرا جولعا سالاتىن شامشىراعىمىز» دەپ العاشقى نومىردەن-اق اقىلمان ءسوز ساپتايدى. «قازاقستان» گازەتى دە جالپىالاشتىق مۇراتقا وزىندىك ءۇن قوسادى, ءوز وقىرماندارىنا حاكىم ابايدىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتايدى. قازاق شارۋاشىلىعىن زامان اعىمىنا ىڭعايلاپ, ونەر-بىلىمگە ۇيرەنىپ ۇمتىلۋ ماسەلەسىن ءسوز ەتەدى.
قازاق ءباسپاسوزىنىڭ وسىدان ءبىر عاسىردىڭ ارعى جاعىنداعى العاشقى قارلىعاشتارىنىڭ مۇراتى مەن اڭسارى ءبىر, تىلەگى – قايمانا قازاقتىڭ قامى بولعان-دى. نە ايتسا دا, نە جازسا دا ەل-جۇرتقا, ميللاتقا, جالپى ۇلتقا باقىت تىلەگەن ەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدىك ماسەلەدەن, وسى ءبىر تەمىرقازاق نىسانادان اينىماعان عيبراتى سۇيسىندىرەدى. سوناۋ ءبىر كەزدەرى گازەتتىڭ «قازاقستان» دەپ اتالۋىن ەلىم دەپ دۇرسىلدەپ سوققان جۇرەكتىڭ كەرەمەت نىشانىنا بالايمىز. ءيا, سول ءبىر اڭسارى ازاتتىق بولعان ازات ويلى گازەت «قازاقستان» بۇگىنگى الەم تانىعان تاۋەلسىز ەل قازاقستانعا اينالعانعا دەيىنگى نەبىر قياپاتقا تولى تار جول, تايعاق كەشۋلى كۇرەستەرگە جۋرناليستىك ورەدەن ارقاشان وي جۇگىرتىپ وتىرعانىمىز ءلازىم.
«قازاق» گازەتىندە م.شوقاي, ب.مايلين, م.تىنىشباەۆ, ش.قۇدايبەردى ۇلى, ءا.ەرمەكوۆ, ر.مارسەكوۆ, م.جۇماباەۆ, م.اۋەزوۆ, ح.بولعانباەۆ, ح.عابباسوۆ, ج.ايماۋىتوۆ, ج.اقپاەۆ, ج.سەيدالين, ا.ءبىرىمجانوۆ, س.تورايعىروۆ, ن.قۇلجانوۆا, س.دونەنتاي ۇلى, ح.دوسمۇحامەد ۇلى جانە ا.ورازاەۆتار, ت.ب. اۆتورلاردىڭ ماقالالارى جاريالانىپ تۇردى. ۇلت مۇددەسىن قالام سەرتىمەن ۇشتاعان وسى ارىستار قازاق ءباسپاسوزىنىڭ العاشقى تولقىن قايراتكەرلەرى دە بولدى دەپ نىق ايتا الامىز. سونىمەن بىرگە, نەگىزىن مۇحامەدجان سەرالين قالاعان, حالقىمىزدىڭ تاريح كوشىنەن كەنجەلەپ قالعان, بەيقام بولعان وكىنىشىن مەڭزەگەن اتاۋمەن شىققان «ايقاپ» جۋرنالى دا ەلجاندىلىق, اعارتۋشىلىق ۇدەسىنەن تابىلدى.
وسى اراداعى ەڭ ءبىر عاجاپ جاعداي مىنادا. م.دۋلاتوۆ جان سالىپ ءجۇرىپ 1917 جىلدىڭ سوڭى شاماسىندا كوپشىلىكتىڭ قولداۋ كومەگىمەن «قازاق» گازەتىن شىعارۋشى «ازامات» سەرىكتەستىگىنىڭ اتىنا التى جىل بويى ارمان بولىپ كەلگەن باسپاحانانى 30 مىڭ سومعا ساتىپ الادى. ءسويتىپ حالقىنا قالاۋلى «قازاق» گازەتىن اپتاسىنا ەكى-ءۇش رەت شىعارىپ تۇرۋعا مۇمكىندىك تۋىپ, جول اشىلعان-دى. كەيىنگى زەرتتەۋلەر ناق وسى تورعاي باسپاحاناسىنىڭ قۇرال-جابدىقتارى بۇگىنگى «ەگەمەن قازاقستان», كەشەگى «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ ءىزاشارى بولعان «ۇشقىن» گازەتىن شىعارۋعا پايدالانىلعانىن راستايدى. مۇنىڭ ءوزى سول گازەتتىڭ, ياعني ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى باس گازەتىنىڭ باستاۋىندا ۇلتتىڭ ۇلى ۇستازى احاڭ – احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن ونىڭ سەرىكتەرى تۇرعانىن جانە ءبىر ايعاقتاپ انىقتاي تۇسەتىن جايت. بۇعان تۇيەتىنىمىز, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ اعا باسىلىمى سانالاتىن «ەگەمەن قازاقستان» مەن ءار قازاققا قىمباتتى «قازاق» گازەتى اراسىنداعى بايلانىستى تاريحي دەرەك راستاپ وتىر.
وسىنداي قاسيەتتى تۇنىقتان باستاۋ العان, جيىرماسىنشى جىلداردىڭ باسىندا-اق «قازاقتى قازاق دەيىك, قاتەنى تۇزەتەيىك!» دەگەن ساكەن سەيفۋلليننىڭ قياناتقا قارسى الداسپان سوزدەرىن باسقان, تاريحتىڭ تالاي قيلى كەزەڭدەرىنەن ابىرويمەن وتە بىلگەن بۇگىنگى باس گازەتىمىزدىڭ, قالا بەردى بۇكىل قازاق باسىلىمدارىنىڭ جۋرناليستەرى قالام سەرتىنە ادال. ءباسپاسوز قايراتكەرلەرى ارقاشان ەلدىك مۇراتتىڭ الدىڭعى ساپىندا.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
