اۆتوكولىك ونەركاسىبى جۇمىسىنىڭ 80 پايىزى ماشينانىڭ كومەگىمەن اتقارىلادى. داۆوستاعى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى پرەزيدەنتى كلاۋس شۆاب ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا» اتتى ەڭبەگىندە روبوت تەحنيكاسىنىڭ كوپتەگەن سالاعا – وندىرىستەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا, جەكە ساۋدادان قىزمەت كورسەتۋگە دەيىن ىقپال ەتەتىنىن جازعان بولاتىن. سوندىقتان وتاندىق روبوت تەحنيكاسىن دامىتۋعا ارنالعان كەز كەلگەن جوبانىڭ كەلەشەگى بار. سەبەبى جاڭا تەحنولوگيانىڭ قارقىندى ەنگىزىلۋى ەڭبەك نارىعىنىڭ بولمىسىن ايتارلىقتاي وزگەرتتى.
استانا قالاسىنداعى حالىقارالىق مەكتەپتە World Robot Olympiad اتاۋىمەن وتكەن ۇلتتىق بىرىنشىلىك قاتىسۋشىلارىنىڭ جوبالارىنا نازار اۋدارعان جان جاقىن كەلەشەكتەگى جاڭا تسيفرلى كەزەڭنىڭ قازاقستاندىق كاسىبي ماماندارىن كورگەندەي اسەردە قالادى. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن 250-دەن استام وقۋشىنىڭ Lego, Arduino uno, WeDo كونسترۋكتورلارى ارقىلى جاساعان روبوت جوبالارىنىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق جانە باسقا دا سالالاردى قامتىعان تاقىرىپتارى سان الۋاندىعىمەن ءارى وزەكتىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى.
ايتالىق, سەمەي قالاسىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىلارى نازىم جازىلبەكوۆا مەن ايعانىم ساعيدوللينا تاعام ونەركاسىبىن دامىتۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا عيماراتتاردىڭ سىرتقى قابىرعاسىن ءتيىمدى پايدالانۋدى روبوت تەحنيكاسىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى. «قازىرگى تاڭدا گەندىك موديفيكاتسياعا ۇشىراعان ءونىم كولەمى ارتۋدا. سونداي-اق ءىرى قالالاردىڭ ەكولوگياسى بۇزىلدى. بۇل ورايدا عيماراتتاردىڭ قولدانىسسىز تۇرعان سىرتقى قاباتىن وسىمدىك وسىرەتىن ورىن رەتىندە ءتيىمدى قولدانۋعا بولادى.
ياعني قابىرعاعا تەكشەلەنگەن ۇياشىقتار ورناتىپ, ونىڭ ىشىنە گۇل وسىرەتىن قىش قۇمىرانى قويۋ ارقىلى وعان جەمىس-جيدەك ەگەمىز. ارنايى روبوت رەلستەرمەن ءجۇرۋ ارقىلى ءار ۇياشىققا بارىپ, جەمىس-جيدەكتى قاراۋعا, كۇتۋگە جانە جيناۋعا مۇمكىندىك بار», دەيدى نازىم جازىلبەكوۆا. وقۋشىلاردىڭ زەرتتەۋىنشە, ەگەر ۇياشىقتا قۇلپىناي وسىرسە, بۇل وسىمدىك كۇنىنە 12 ساعات جارىق پەن اپتاسىنا 2 رەت 15-20 ليتر سۋدى قاجەت ەتەدى. ەسەپتەۋلەر ارقىلى 9 قاباتتى ۇيدەگى 14400 قۇلپىناي ءتۇبى كۇنىنە 1 كيلو كومىرقىشقىل گازىن جۇتاتىنى انىقتالدى. وسى ارقىلى قالانىڭ ەكولوگياسى جاقسارادى. سونداي-اق ودان 5 كۇندە ورتا ەسەپپەن 2,5 ملن تەڭگە پايدا تابۋعا بولادى. اتالعان جوبا تازا ءونىم الۋعا, سونىمەن بىرگە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا كومەكتەسەدى. جۇمىستىڭ 90 پايىزىن روبوت ورىندايتىندىقتان «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى مىندەتتەرىن ورىنداۋعا دا سەپتەسەدى.
ال شىمكەنت قالاسىنداعى حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى سايلاۋبەك نۇرعيسا Arduino uno قوندىرعىسى, ۋلترا دىبىستى داتچيك پەن جارىق ديودتارى ارقىلى جولدا ءجۇرۋدىڭ ينتەللەكتۋالدى جۇيەسىن جاساپ شىعاردى. بۇل جوبا كوشە قيىلىسىنداعى جول قوزعالىسىن رەتتەۋگە ارنالعان. ماسەلەن, كولىك الىستا كەلە جاتقاندا كوك, جاقىنداعان ساتتە جاسىل ءتۇس جانسا, كەيىن سارى جانە قىزىل ءتۇس جانادى. بۇل جولدى قيىپ وتەتىن كولىكتەرگە توقتاۋ بەلگىسىن بەرەدى. بۇدان بولەك اتالعان قوندىرعى دىبىس جيىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا كولىك كەلە جاتقانىن بىلدىرەدى. وسى جوبانى بىرگە جاساعان 8-سىنىپ وقۋشىسى داۋلەتحان اسانوۆ ەلىمىزدەگى جول اپاتىنىڭ الدىن الۋدى كوزدەگەندەرىن, مىسالى, 2017 جىلى قازاقستاندا 2086 ادام جول اپاتىنان قايتىس بولىپ, 30 مىڭنان استام ادام ءتۇرلى دارەجەدە جاراقات العانىن, جول-كولىك اپاتتارىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن اتالعان «اقىلدى قۇرىلعىنى» ويلاپ تاپقاندارىن ايتادى. سونداي-اق بۇل جەدەل جاردەم مەن ءورت ءسوندىرۋشى كولىكتەردىڭ كەپتەلەكتە تۇرىپ قالماۋىن دا كوزدەيدى.
سول سياقتى تارازدىق وقۋشىلار دىنمۇحامەد مۇحامەدجانوۆ پەن ءاليحان قالماحانبەت سۋ قويماسىنداعى سۋ دەڭگەيىن اۆتوماتتى تۇردە رەتتەۋ جوباسىن العاش رەت تانىستىرىپ وتىر. بۇل دامبىنىڭ جارىلۋ قاۋپىنىڭ الدىن الادى, جاۋىن-شاشىن مولشەرىنەن بولاتىن سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىن قاداعالايدى, ەڭ باستىسى حالىقتىڭ زارداپ شەكپەۋى ءۇشىن ارتىق سۋدى جەدەل اعىزىپ وتىرادى.
ال استانالىق جاس روبوتوتەحنيكتەر الىشەر وتكەلباەۆ پەن قازىبەك توقتاروۆ شاھاردا اقىلدى ساياباقتار قۇرۋ تۋرالى جوبا جاساعان ەكەن. وندا اۋانىڭ ىلعالدىلىعىن ساقتايتىن اقىلدى سۋبۇرقاقتار, كۇن مەن جەلدەن قۋات الۋ ارقىلى تىنىعۋشىلاردىڭ قۇرىلعىلارىن قۋاتقا تولتىرىپ بەرەتىن اقىلدى ورىندىقتار, وزدىگىنەن ىمىرت ۇيىرىلە جاناتىن, تاڭ شاپاعىمەن وشەتىن كوشە شامدارى, قوقىستى جيناپ, وڭدەۋگە جىبەرەتىن جولدار جانە سمارت كيىز ۇيلەر ورنالاستىرىلعان.
اتىراۋدان كەلگەن وقۋشىلار ماقسات قوبداباەۆ پەن مارلەن ساكەنوۆ بولسا, قۋاڭشىلىق جايلاعان وڭىرلەردە سۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جاعدايىندا وسىمدىك وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن روبوت-فەرما قۇراستىرىپ شىعارعان. ماسەلەن, روبوت-فەرمادا جىلىنا 7 رەت, 1 شارشى مەترىنە 70 كيلوعا دەيىن ءونىم بەرەتىن ساڭىراۋقۇلاقتى ءوسىرۋ وتە ءتيىمدى, دەيدى اتىراۋلىق وقۋشىلار.
بۇل جارىسقا 7-8 جاستاعى بۇلدىرشىندەر دە قاتىستى. پاۆلودار قالاسىنداعى №25 ورتا مەكتەپتىڭ 1-سىنىبىن ۇزدىك تامامداعان زارينا تۇرعانبەكوۆا, قوناقباي اساين, الديار ايتەكەنوۆتەردى ەلىمىزدەگى ەڭ جاس ينجەنەر-روبوتوتەحنيكتەر دەۋگە بولادى.
جالپى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى World robot olympiad حالىقارالىق جارىسىنىڭ قازاقستانداعى رەسمي ۇيلەستىرۋشىسى جانە تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا جىل سايىن روبوت تەحنيكاسىنان وڭىرلىك, رەسپۋبليكالىق ىرىكتەۋ كەزەڭدەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى. وسى ارقىلى زياتكەرلىك مەكتەپتەر قازاقستاننىڭ روبوت تەحنيكاسى بويىنشا ۇلتتىق قۇراماسىن قالىپتاستىردى. بۇل قۇراما مۇشەلەرى 2014 جىلى رەسەيدىڭ سوچي قالاسىندا, 2016 جىلى ءۇندىستاننىڭ نيۋ-دەلي قالاسىندا, 2017 جىلى كوستا-ريكانىڭ سان-حوسە قالاسىندا وتكەن الەمدىك جارىستاردا الدىڭعى ورىنداردان كورىندى. ماسەلەن, تالدىقورعاندىق وقۋشىلار تالعات بەك پەن اناتولي الەكسەەۆ ازىرلەگەن «جەر اينالاسىنداعى وربيتادا عارىشتىق قالدىقتاردى جويۋعا ارنالعان ستانسا» اتتى جوبا «Open» ساناتىنداعى «Creativity Award» اتالىمىن جەڭىپ الدى. اۆتورلاردىڭ ويىنشا, روبوتتاندىرىلعان سپۋتنيك وربيتاعا راكەتا تاسىعىشتىڭ كومەگىمەن جەتكىزىلەدى. روبوت داتچيكتىڭ كومەگىمەن عارىشتاعى قالدىقتى انىقتاپ, ونى قۋىپ جەتەدى جانە ارنايى قۇرىلعىنىڭ كومەگىمەن قالدىقتاردى ۇستاپ الادى. سودان كەيىن روبوت باياۋلايدى, مانەۆرلىق قوزعالتقىشتى پايدالانۋ ارقىلى كۇنگە قاراي باعىتتى ايقىندايدى. جارىق داتچيگىنىڭ كومەگىمەن كۇنگە قاراي بۇرىلىپ, قالدىقتى جىلدامدىق قوسا وتىرىپ, كۇنگە قاراي جولدايدى. وسىلايشا روبوت عارىشتى قالدىقتاردان تازالايدى. سونداي-اق زياتكەرلىك مەكتەپتەر وقۋشىلارىنىڭ «روبوت-ءورت ءسوندىرۋشى» جوباسى دا الەمدىك روبوت تەحنيكاسى ورەندەرىنىڭ اراسىندا كەڭىنەن تانىمال دەۋگە بولادى.
بۇگىندە بەدەلدى World robot olympiad كلۋبىنا 50-دەن استام ەلدەن 20 مىڭ بالا مۇشە بولىپ ەنگەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. WRO قۇرامىندا تاياۋ شىعىس, ەۋروپا, افريكا, وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك امەريكا ەلدەرى مەن اۋستراليا بار. بيىلعى ۇلتتىق بىرىنشىلىكتىڭ جەڭىمپازى قاراشا ايىندا تايلاندتا وتەتىن WRO-2018 حالىقارالىق وليمپياداسىنا جولداما الىپ, قازاقستاننىڭ نامىسىن قورعايتىن بولادى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
