«جول بويىندا نە جومارت وتىرادى, نە نەمارت وتىرادى» دەگەندەي, ول كەزدە قىردا قوي باققان مالشىلاردىڭ پەيىلدەرى ەرەكشە كەڭ بە, الدە قازىرگىدەي تەلەديدار, تەلەفونى جوق, گازەت-جۋرنال ايلاردى ارالاپ ءبىر كەلەتىندىكتەن ايدالادا قارا ساعىنىپ وتىرا ما, ايتەۋىر ايرىقشا دارقان, تۇيە قاراعان جولاۋشى كەلسە دە ءبىر قويىن سويىپ, بار جىلى-جۇمساعىمەن كول-كوسىر داستارقان جايىپ, ەمەن-جارقىن قارسى الاتىن. ال اۋىل ادامدارى ءداۋ كولىكتەرگە ۆاگوندارىن سۇيرەتىپ, سامنىڭ اپتاپ ىستىعىندا جۇزدەرى كۇنگە ابدەن كۇيىپ, تۇلا بويلارىن شاڭ مەن تەر باسقان ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىنە قولدان كەلگەنشە كومەگىن ايامايتىن.
ەكسپەديتسيا دەمەكشى... وسى جەر ىندەتىپ ەل ارالاعان, ەل اۋزىندا «ورىستار» دەپ ءبىر-اق اتالاتىن اعايىندارعا قاتىستى قىزىقتى اڭگىمەلەردى انام ءجيى ايتىپ وتىرادى. «قازىرگى وقيعا, ايتىلعان اڭگىمەلەردى جىلدام ۇمىتىپ قالامىن, كەرىسىنشە جاس كەزىمدەگى وقيعالار ءاربىر كۇنىنە دەيىن جادىما جازىلىپ قالعان» دەيتىن ول بىردە ەكسپەديتسيامەن كورشى بولعان كەزدەرىن بىلايشا اڭگىمەلەپ بەرگەن ەدى.
– 1976 جىلى كەڭشاردىڭ ءبىر وتار قويىمەن سارعا اۋىلىنىڭ ارعى جاعىندا وتىرمىز. اۋىل ماڭىنا الىپ ۆاگوندار, «بۇراۋبايى» بار, باسقاسى بار ءبىز بۇرىن كورمەگەن ۇلكەن كولىكتىڭ نەشە ءتۇرى كەلىپ ورنالاسا باستادى. العاشىندا, قانشا دەگەنمەن ءتىلى باسقا جات جۇرت, بالا-شاعامىزعا قىرسىعى تيە مە دەپ ۇركىپ, قورقاسوقتاپ قالعانىمىز دا راس. جۇكتەرىن ءتۇسىرىپ, ابدەن ورنىعىپ بولعان سوڭ ءبىر-ەكى ايەل ءبىزدىڭ ءۇيدى بەتكە الدى. كەلدى دە ك ۇلىپ «زدراۆستۆۋيتە»» دەدى ماعان, «زدراستە» دەپ مەن دە امانداسىپ جاتىرمىن. ورىسشا ءتىل بىلمەيمىن, ولار قازاقشا بىلمەيدى. وي, ءبىر قىزىق بولدى-اۋ! انا جۇرەگى قاشاندا جۇمساق قوي, الگىلەر بالا ساعىندى ما, قايدام, كەلىپ وزدەرىنە ۇركە قاراپ ءبىرىنىڭ ارتىنا ءبىرى تىعىلىپ ۇيىرىلە قالعان بالالارمەن بولىپ كەتتى. وزدەرىنە شاقىرادى, باستارىنان سيپايدى, كوتەرەدى, ايتەۋىر ء ماز. ءۇيدىڭ ءيتى مەن مىسىعىنا دەيىن نازارلارىنان تىس قالدىرماي ەركەلەتىپ الەك. وسىلايشا ارالاس-قۇرالاستىعىمىز باستالدى. قوي سويساق الگىلەردى قالدىرماي باسقا شاقىرامىز, ولار ورىس ەمەس, چەشەن بە, ايتەۋىر مۇسىلمان بالالارى ەكەن. ەكى قولدارىن كوكىرەكتەرىنە قويىپ سالەم بەرىپ كىرەدى ۇيگە. الىستا قالعان مالىمىزدى كوزدەپ, شام جارىعىمەن وتىراتىن ۇيىمىزگە كەشكە تراكتورلارىنىڭ جارىعىن جالعاپ, ءبىر ۇيىمىزدەي بولىپ ارالاسىپ كەتتىك. تانيا مەن جانىنداعى ايەل وزدەرىنىڭ وتاعاسىلارىمەن بىرگە ءجۇر ەكەن. بالالاردى ۆاگونعا الىپ كەتىپ, ويناپ, ارقالاپ, كوتەرىپ, شاشتارىن تاراپ, كەشتە اكەلىپ بەرەدى. سەن بەسىكتە جاتىرسىڭ, ءان ايتىپ تەربەتىپ, ءبىر قاعازعا ۇلكەن ەتىپ سەنىڭ سۋرەتىڭدى سالىپ, ۆاگوندارىنا اپارىپ ءىلىپ قويعانى بار. ءسۇت, ەت, شۇبات, قۇرت, باۋىرساق دەگەندەي, قولدا بار تاعامدارىمدى مەن دە اپارىپ بەرىپ قۋانتاتىن ەدىم. ءتىل بىلمەگەندىكتەن شۇرقىراپ سويلەسپەسەك تە, ءبىر-ءبىرىمىزدى ۇعىسىپ, قاتتى سىيلاستىقتا بولدىق.
بىردە تانيا ساۋساعىنداعى ساقيناسىن شەشىپ, «نا پاميات» دەپ مەنىڭ ساۋساعىما سالدى. ءوزى توقتاماي الدەنەلەردى ايتىپ جاتىر, مەن ونى تۇسىنگەن جوقپىن. سويتسەم اياعى اۋىر تانيا ەلىنە كەتكەلى جاتىر ەكەن عوي, ارتىنشا كورىنبەي قالدى. كەيىن مەن تانيا بەرگەن ساقينانى ونىڭ ارىپتەسى – ەكسپەديتسيانىڭ ەكىنشى اسپازى بولىپ جۇرگەن كەلىنشەككە بەردىم. ارادا قانشا ۋاقىت وتكەنى ەسىمدە جوق, تانيا قايتىپ كەلدى. بەتىمىزدەن ءسۇيىپ, بالالارعا كامپيت ۇلەستىرىپ, قۋانىپ ءجۇر جازعان. بۇل قۋانىش كوپكە سوزىلعان جوق – ەكى-ءۇش كۇن وتكەندە اشۋعا بۋلىعا سويلەپ, كويلەگى جەلمەن جەلبىرەپ ءبىزدىڭ ۇيگە قاراي ەكپىندەتە جاقىنداپ كەلەدى. مەن تۇسىنبەي قاراپ تۇرمىن. كەلدى دە ايقايعا باستى, «كولتسو», «پوداريت», «پاميات» دەپ قويادى. سوندا ءتۇسىندىم – ءوز ساقيناسىن ارىپتەسىنىڭ قولىنان كورگەن ول ماعان قاتتى رەنجىگەن ەكەن. اسىپ-ساسقان مەن ءوز قولىمداعى ۇلكەن تازا كۇمىس ساقينامدى سىيلاپ, ءماز ەتكەنمىن. ەكسپەديتسيانىڭ مەرزىمى ءبىتىپ, كەرى قايتاتىن مەزگىل بارىمىزگە اۋىر ءتيدى. ارقايسىسى «اپالاپ» قايتا-قايتا كەلىپ بەتىمنەن ءسۇيىپ, جىلاپ بالالاردى ءسۇيىپ, قۇشاقتاپ ازەر قوشتاستىق. ارادا 40 جىلدان استام ۋاقىت ءوتىپتى, مەنىڭ كوز الدىمدا ولاردىڭ جارقىن بەينەلەرى ساقتالىپ قالدى. قازىر ولار بار ما ەكەن, بار بولسا قايدا ءجۇر ەكەن دەپ ويلاپ قويامىن. دوستىق, سىيلاستىق دەگەن ۇلت تاڭدامايدى ەكەن, ءتىپتى وعان ءتىل ءبىلىپ تە قاجەتى جوق ەكەن. تانيانى ايتسايشى! اقكوڭىل ءارى تەنتەك مىنەزدى وجەت كەلىنشەك ەدى. ساقينا ءۇشىن ايقاي شىعارعان كەزدەگى ادۋىندىلىعى ءالى كوز الدىمدا تۇر دەپ كۇلەدى انام.
قايداسىڭ, تانيا؟!
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ماڭعىستاۋ وبلىسى
