19 ماۋسىم، 2018

ارايلانعان، اباتتانعان استانام!

314 رەتكورسەتىلدى

ماحامبەت «ەدىلدىڭ بويى ەن توعاي، ەل قوندىرسام دەپ ەدىم» دەپ جالىندى جىرىنا قوسقانداي، بۇگىندە ەڭسەسى بيىكتەگەن ەلوردا كوز الدىمىزدا قاناتىن جايىپ، ءوسىپ-وركەندەپ، سارى دالانىڭ سانىنە ءسان قوسقان كەرىم قالاعا اينالعانى انىق.

تاۋەلسىزدىككە قول جەتكەن تۇستا سارىارقانىڭ توسىندەگى تسەلينوگرادتىڭ بەينەسى دە اتىنا ساي بولاتىن. تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرەمىز دەپ جان-جاقتان اعىلىپ كەلىپ، ودان قالىپ قويىپ قونىستانىپ، بارا-بارا قالا ىشىندە قازاق ءۇنى كوشەدە كومەسكىلەنىپ، ال كوپ ىشىنەن ءبىردى-ەكىلى شىققان از داۋىس قۇمىعىپ، باستىرىقتا قالاتىنداي كۇي كەشكەن. بىراق ەلدىك مۇرات سىنعا تۇسكەندە تايتالاستان تايىنبايتىندىقتارىن دا تانىتىپ، قانجىعالى قارت بوگەنبايدىڭ قۇتتى مەكەنى – ەرەيمەنتاۋدا ورتالىعى بولادى دەگەن نەمىس اۆتونومياسىن قۇرۋعا قارسىلىق تانىتقان رۋحى بار قالانىڭ تاۋەلسىزدىك بەرگەن جاڭا تىنىسى 1998 جىلى كەڭىپ سالا بەردى.

وزگە ەمەس، ءوز ۇل-قىزدارى كەلىپ، سارىارقا­نىڭ سالقىن سامالىنا جۇزدەرىن توسىپ، ەركەلەي اققان ەسىلدىڭ سىل­دىرىنا قۇلاق تۇرە، ەلوردانىڭ تۇساۋ­كەسەر تويىنا قايتكەندە دە ۇلگەرۋگە ءتيىسپىز دەپ تاڭ شاپاعىمەن تالاسا تۇرىپ، دايىندىقتى تورعىندى كەشتەردە دە تىنباستان جالعاستىرا بەرەتىن. سول كەزدەگى اقمولا كوشەلەرى قايناعان قۇرىلىس الاڭى ەدى. تاس توسەپ جاتقان قۇرىلىسشىنىڭ جانىنان سەكىرىپ ءوتىپ، سالىنىپ جاتقان، جوندەۋ جۇرگىزىلىپ عيماراتتىڭ اراسىنان سىنالاپ ءوتۋ ۇيرەنشىكتى جايعا اينالعان. قازىرگىدەي جوندەۋ جۇرەتىن كوشەنى جاۋىپ قويۋ دەگەن دە بولمايتىن. ويتكەنى جاعالاي قۇرىلىس. ءبارىنىڭ ويى مەجەلى كۇنى جۇمىستارىن ءبىتىرىپ، استانا كۇنىندەگى قۋانىشقا ساقاداي ساي تۇرۋ. ۋاقىتپەن ساناسپاي، ۇيقى-كۇلكى كورمەي، تىنباستان قانشاما جۇمىس اتقارىلدى دەسەڭىزشى؟!

كوپتەن كۇتكەن كۇن دە كەلىپ جەتتى. استانانىڭ تۇساۋكەسەرى بولاتىن كۇنى قالا بوي تۇزەگەن جاس ارۋداي تارانىپ، سىلانىپ، سۇلۋلانىپ تۇرعان ەدى. سودان بەرى دە 20 جىل ءوتىپ كەتىپتى. وسى جىلدار ەلوردامىزدىڭ سىرتقى بەينەسىن دە، ىشكى مازمۇنىن دا تولىقتاي وزگەرتتى. قالانىڭ بايىرعى كوشە­لەرىندە تەرەزەلەرى توپىراققا بەلدەن ەنىپ، جاپىرايىپ تۇرعان ۇيلەر بۇزىلىپ، قانشاما ەڭسەلى كوشەلەر بوي كوتەردى. «ساككو ۆانتسەتتي»، «كارل ماركس»، «دەلەگاتسكي»، «وكتيابرسكي» جانە باسقا دا تولىپ جاتقان كوشەلەر قۇلاققا جاعىمدى، جانعا جىلى تيەر، حالقىمىزدىڭ اياۋلى ۇل-قىزدارىنىڭ ەسىم­دەرىن، ۇلتتىق مۇددەگە ساي اتاۋلاردى الدى. 

20 جىل بۇرىن 37 مەكتەپتىڭ بىرەۋى عانا قازاقشا بولسا، قازىر مەكتەپ سانى ۇلدار مەن قىزدارعا بولەك اشىلعان ەكى قازاق-تۇرىك ليتسەيىن قوسپاعاندا – 84، ال ولاردىڭ دەنى قازاق مەكتەپتەرى ەكەن. ول كەزدە استانادا مەشىت تە مەكتەپ ءتارىزدى جالعىز ەدى. ورتالىق بازار جانىنداعى مەشىتكە (ول كەزدە سادۋاقاس عىلماني ەسىمىن يەلەنبەگەن) ايت كۇنى ەلباسى كەلىپ، بارشا جاماعاتتىڭ قۋانعانى دا ەستە. سول ۋاقىتتا قالادا جاڭادان سالىنعان ءار عيماراتتىڭ اشىلۋى ۇلكەن مەرەكە بولاتىن. العاش تۇرىك باۋىرلار «ينتەركونتينەنتال» قوناقۇيىن اشقاندا سول كۇنى قاتىسا الماعان قالا تۇرعىندارىنىڭ كەيىن ارنايى بارىپ كورگەن ساتتەرى دە جادىمىزدا. «الاتاۋ»، «قازاقستان» سپورت كەشەندەرىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنى، كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ، «سينەما سيتي» كينوتەاترىنىڭ اشىلۋى مادەني، رۋحاني، سپورتسۇيەر قاۋىم ءۇشىن قانداي تاماشا جاڭالىقتار بولىپ ەدى.

استانادا بۇگىنگىدەي ساۋدا جانە ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى دا جوق-تۇعىن. ەڭ العاش «ەۋرازيا» ساۋدا ورتالىعى اشىلعاندا جۇرتشىلىق ىشىندە كورمە ارالاپ جۇرگەندەي سەزىنەتىن. اۋىلدان كەلگەن تۋىستار ۆوكزالدا، ساۋدا ۇيلەرىندەگى ەسكالاتورلارعا تاڭدانىپ، «بايتەرەك» كەشەنىنە شىعىپ، ەلباسى الاقانىنىڭ تاڭباسىنا قولىن قويىپ ىرىمداعانىنا تالاي رەت كۋا بولدىق.

استانا ارماندار جۇزەگە اساتىن قالاعا اينالدى. جاستار ءۇشىن قانشاما ىرگەلى جوعارى وقۋ ورىندارى اشىلدى. ءاۋ باستا ولاردىڭ كوشىن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى باستاسا، بۇگىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە ۇلاسقان ءبىلىم وردالارى 20 جىل ىشىندە قانشاما جاستى تۇلەتىپ، قيالارعا قانات قاقتىردى.

بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى، «حان شاتىر» ساۋدا ويىن-ساۋىق كەشەنى، «ازىرەت سۇلتان» مەشىتى جانە قالانىڭ وزگە دە كورىكتى جەرلەرى، الەمگە ايگىلى ساۋلەتشىلەر قولتاڭبالارى، ەڭسەسى بيىك «اقوردا» رەزيدەنتسياسى، مينيسترلىكتەر ءۇيى جانە باسقا دا تولىپ جاتقان كەڭسەلەر، تۇرعىن ۇيلەر، قوناقۇيلەر مەن مەيرامحانالار، قالانىڭ جاسىل بەلدەۋى، شاھار ىشىندەگى سانسىز ساياباقتار سۇيىكتى استانانىڭ كوركىنە كورىك، اجارىنا اجار، سىمباتىنا سىمبات قوسىپ تۇر. قاراعان سايىن كوزىڭ دە، كوڭىلىڭ دە سۇيىنەدى.

وتكەندە كونە مىسىرعا ساياحاتتاپ كەلىپ، ۇشاقتان تۇسكەن استانالىق تۋريست ء«تۇۋ، ءبىزدىڭ استانامىزعا جەتەر قالا جوق ەكەن. كاير كوشەلەرىنىڭ لاستىعى سۇمدىق. كونەدەن جەتكەن پيراميدا عيماراتىنىڭ سىرتى ىستالعانى سونداي، باستاپقىدا قانداي ءتۇس بولعانى بەلگىسىز. كوشەسىندە اۋزى-مۇرنىڭدى باسىپ ازەر دەم الاسىز، اياعىڭىزدىڭ استى قوقىس. جارقىراعان استاناما جەتەر شاھار جوق» دەيدى.

 جارقىراي ءتۇس! ارايلانىپ، اباتتانا ءتۇس، مەنىڭ ارايلى استانام!

انار تولەۋحانقىزى،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار